Sarıyer Cumhuriyet Mahallesi'nde Çatı Ustası: Bayır Dokusunda Çatı İşi

Sarıyer’in Cumhuriyet Mahallesi, Tarabya ve Kireçburnu’nun batısında, kıyıdan yükselen sırt ve plato üzerinde kurulu. Kaynaklar mahallenin kıyıya inip inmediği konusunda ayrışıyor; idari sınır verisi mahallenin Boğaz kıyısına ulaşmadığını, sırt ve yamaçta kaldığını gösteriyor. Çatı işinin buradaki koşullarını belirleyen de bu: mahalle deniz kenarı değil, bayır mahallesi.

Bağ-bahçeden yerleşime: stok ne anlatıyor?

Mahallenin yerleşim tarihi 20. yüzyıla dayanıyor. Hacıosman Bayırı adını 1920’lerde bölgeye yerleşen Rizeli Hacı Osman’dan alıyor; bayırın bulunduğu yaklaşık 700 hektarlık alan kendisinden satın alınmış. Yani burada tarihî bir Boğaz köyü dokusu yok — arazi bağ-bahçe kullanımından yerleşime dönmüş ve yapılaşma büyük ölçüde bu dönüşümün üzerine kurulmuş.

Bugün mahalle yaklaşık 1,1 km²’lik alanda 10.765 kişiyle (2007’de 12.631) Sarıyer’in en kalabalık yerleşimlerinden biri. Yamaç üzerinde yoğun, küçük parselli bir konut dokusu var. Mahallenin en bilinen kesimi olan Hacıosman, M2 metro hattının kuzey son durağının Mayıs 2011’de açılmasıyla bir aktarma noktasına dönüşmüş; durak çevresinde ticaret ile konutun karıştığı bir bant oluşmuş durumda. Şalçıkır ise bir alt mevki olarak yaşıyor. Mahalle ölçeğinde eğitim yapıları da mevcut: Fahrettin Arslan İlkokulu, Cumhuriyet İlkokulu ve Cevat Koçak Ticaret Meslek Lisesi.

Yapı stokunun bu profili çatı işinde iki şey demek. Birincisi, kat malikleri sayısı yüksek; çatı ve cephe kararları ortak alan kararına bağlı ilerliyor. İkincisi, işlerin çoğu yeni yapıda değil, mevcut binanın yaşlanan örtüsünde çıkıyor.

Bayır dokusunda çatıda ne çıkıyor?

Yamaç parselinin en somut sonucu ölçüde görünüyor: sokak cephesi ile arka cephenin kat sayısı farklı, sokaktan bodrum sayılan kat arkada zemine oturuyor. Çatı ve cephe metrajı bu yüzden iki cepheden farklı çıkıyor ve düz zemin varsayımıyla yapılan hesap tutmuyor. Aynı sebeple iskele ayakları farklı kotlara oturuyor. Bu, işin fiyatını ve süresini malzemeden çok belirleyen kalem.

Betonarme apartman stokunda çatının çoğu zaman sonradan kurulmuş bir eğimli çatı olduğunu görüyoruz. Bu tip çatılarda mahya ve dere birleşimleri özgün bir projeye değil, sonradan yapılan imalata bağlı; sızıntı noktaları binadan binaya değişiyor. Bunun mahalle genelindeki yaygınlığını sayısal olarak doğrulayamadık, bu yüzden her binada kapsamı kendi imalatına bakarak çıkarıyoruz. Tavanda su lekesi göründüğünde önce o çatının nasıl kurulduğunu okumak, doğrudan kiremit değiştirmekten daha kısa yol oluyor.

Sırt hattında rüzgâr, kıyı bandındaki mahallelere göre daha az korunaklı esiyor; kiremidin kayması ve mahya sorunları bu tip konumlarda öne çıkıyor. Mahalleye özgü ölçülmüş rüzgâr verisi bulunamadığı için bunu bir sayıya bağlamıyoruz, gözlem düzeyinde ele alıyoruz.

Buna karşılık deniz tuzunun yükü burada Boğaz kıyısındaki mahalleler kadar ağır değil. Metal aksamda korozyon yine takip ediliyor ama bakım aralığını belirleyen ana etken tuz değil, gölge ve nem.

Orman, mezarlık ve suyun yolu

Mahallenin batı ve kuzey çevresinde ciddi bir ağaçlık varlığı var: Atatürk Kent Ormanı, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Araştırma ve Uygulama Ormanı ve Türkmenbaşı Tabiat Parkı bu bölgede kayıtlı. Mahalle içinde de park ve yeşil alan sayısı yüksek — Nadir Nadi Parkı, Şalçıkır Parkı ve Cumhuriyet Mahallesi Parkı bunlardan birkaçı. Sonuç olarak sonbaharda oluğa yaprakla birlikte ince dal ve kozalak parçası iniyor; ağaç yoğunluğu sokak ölçeğinde de yük yaratıyor.

Orman ve mezarlık komşuluğunun ikinci sonucu gölge. Geç kuruyan yüzeylerde, özellikle kuzeye bakan çatı yüzlerinde yosun ve liken tutması hızlanıyor. Yosun tabakası sünger gibi su tutuyor ve kışın donduğunda kiremidin yüzeyini zorluyor; bu, kaplamanın ömrünü beklenenden erken kısaltan sessiz bir süreç.

Üçüncü konu suyun yolu. Yamaç mahallesinde yüzey suyu üst kottan alt kota yükleniyor. Çatıdan inen su serbest bırakıldığında alt parselin bahçe duvarı ve binanın bodrum perdesi yük alıyor. Bu yüzden bu mahallede çatı işi ile tahliye hattı ayrı konular değil; oluk tıkandığında sorun yalnızca saçakta kalmıyor, komşuluk ilişkisine kadar uzayabiliyor.

Erişim, plan kararları ve çalışma biçimimiz

Mahalleden sahile üç ana bayır iniyor: Tarabya Bayırı, Hacıosman Bayırı ve Arabayolu Caddesi. Bu hatlar dik ve trafiği yoğun; malzeme lojistiği bu üç eksen üzerinden kuruluyor. Buna karşılık mahallenin ilçe merkezine ve Büyükdere Caddesi aksına bağlantısı görece kolay ve toplu taşıma erişimi ilçe genelinde en iyilerden biri — yani ekip ulaşımı kolay, malzeme lojistiği zor.

Mahalle içinde ise koşul sertleşiyor. Harita verisinde çok sayıda merdivenli yol kayıtlı; bu, parsellerin bir bölümüne yalnızca yaya olarak ulaşıldığı anlamına geliyor. M2 son durağı ve otobüs aktarma noktası çevresinde araç yoğunluğu ve park sıkışıklığı yüksek olduğu için iskele kurulumu sokak düzenlemesi gerektiriyor.

Plan tarafında Sarıyer’in geri görünüm ve etkilenme bölgeleri için 25.06.1999 tarihli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı bulunuyor; mahallenin bu plan kapsamında hangi bölgede kaldığı plan paftasından okunmalı. Üst ölçekli İstanbul planı ayrıca Boğaziçi bölgesindeki plansız yapılaşmaların ıslahını ve Sarıyer ile Beşiktaş’taki gecekondu alanlarının onaylı planlar doğrultusunda konut yenileme alanı olarak belirlenmesini öngörüyor. Orman alanlarına komşuluk ise orman sınırı ve 2/B konularını gündeme getiriyor; bu mahalledeki parsellerin orman sınırıyla ilişkisini doğrulayamadık, parsel bazında bakılması gerekiyor.

Bütün bunların toplamı şu: burada keşif çatıdan önce zemine bakıyor. Araç nereye kadar geliyor, iskele hangi kotlara oturuyor, su binadan çıkınca nereye gidiyor. Ardından çatının kendisi geliyor — kapsam nokta onarımıysa çatı tamiri, örtünün tamamı ömrünü doldurmuşsa apartman çatı yenileme kalemi olarak yazılıyor. Cephe işi de gündemdeyse dış cephe mantolamayı aynı iskeleyle planlamak, bu dokuda ciddi bir zaman kazancı sağlıyor. Bayır dokusu dışındaki yerleşimlerde nasıl çalıştığımızı Sarıyer çatı ustası sayfasına yazdık.