Polikarbon Çatı — Levha Seçimi ve Doğru Montaj

Polikarbon çatı, ışık geçiren bir plastik levhanın çelik ya da alüminyum bir iskelet üzerine, contalı bağlantılarla serilmesiyle kurulan hafif çatıdır. Camın ağırlığını taşıyamayan yerlerde, kapalı bir çatının istenmediği hacimlerde ve bütçenin cama yetmediği işlerde başvurulan çözüm budur. Gün-Eymen İnşaat olarak hem taşıyıcı iskeleti hem levha montajını kendimiz yapıyoruz; levha bir sanayi ürünü olarak üreticiden gelir, işin kalitesini belirleyen kısım ise levhanın markası değil montaj detaylarıdır.

Bu sayfa doğrudan o detayları anlatıyor: hangi levha tipinin nerede kullanıldığı, kalınlığın açıklıkla ilişkisi, UV yüzün yönü, genleşme payı ve uç kapama. Bu dördü doğru kurulduğunda polikarbon uzun ömürlü bir örtüdür; biri atlandığında levha iki üç yıl içinde sararır, çatlar ya da içi su tutar.

Kompakt levha mı, boşluklu levha mı?

Piyasada iki temel ürün var ve ikisi farklı işler için üretiliyor.

Özellik	Kompakt (masif) levha	Boşluklu (multiwall) levha
Kesit	Tek parça dolu levha	Kanallı, iki ile yedi duvar arası hücreli kesit
Yaygın kalınlık	2–12 mm	4–32 mm
Işık	Şeffaf üründe cama yakın berraklık	Duvar sayısı arttıkça ışık dağılır, berraklık azalır
Isı davranışı	Zayıf; tek cama benzer	Hava boşlukları sayesinde belirgin biçimde iyi
Ağırlık	Her mm için yaklaşık 1,2 kg/m² (4 mm ≈ 4,8 kg/m²)	10 mm ≈ 1,7 kg/m², 16 mm ≈ 2,7 kg/m² dolayında
Soğuk bükme	Kalınlığın yaklaşık 100 katı yarıçapa kadar	Yalnızca kanal boyunca, kalınlığın ~175 katı yarıçapla
Nerede kullanıyoruz	Küçük açıklık, vandalizm ve darbe riski, berraklık şartı	Sundurma, teras, garaj, kış bahçesi, geniş yüzey

Pratikte işlerin büyük çoğunluğunda boşluklu levha kullanıyoruz: hem daha hafif, hem daha yalıtımlı, hem aynı açıklığı daha az taşıyıcıyla geçiyor. Kompakt levha ise berraklığın şart olduğu ya da darbe riskinin yüksek olduğu küçük yüzeylerde tercih ediliyor.

Kalınlık ile aşık aralığı arasındaki ilişki nedir?

Polikarbon levha kendi başına taşıyıcı değildir; yükü altındaki aşıklara aktarır. Levha kalınlaştıkça mesnetler arası açıklık büyür. Aşağıdaki aralıklar sahada sık kullandığımız kaba yaklaşımdır — nihai karar, üreticinin yük–açıklık tablosuna ve bölgenin kar–rüzgâr yüküne göre verilir.

Levha	Yaygın mesnet aralığı	Tipik kullanım
6 mm, iki duvarlı	0,5 – 0,7 m	Küçük saçak, hafif yüklü dar yüzey
8 mm, iki duvarlı	0,6 – 0,8 m	Giriş sundurması
10 mm, iki–üç duvarlı	0,7 – 1,0 m	Garaj, geçiş yolu, teras örtüsü
16 mm, üç duvarlı	1,0 – 1,2 m	Geniş teras, kış bahçesi
25 mm ve üzeri, çok duvarlı	1,2 – 1,5 m	Isı önceliği olan kapalı hacim

Eğim burada da işin parçasıdır. Polikarbon çatı düz serilmez; en az yüzde on eğim vermek hem suyun akmasını hem kirin yıkanmasını sağlar. Düşük eğimde levha yüzeyinde biriken toz zamanla kalıcı iz bırakır ve ışık geçirgenliği düşer. Kar yükünün nasıl hesaba katıldığını kar yükü ve çatı riski sayfasında anlattık.

Isıl genleşme payı ve delik çapı

Polikarbonat ısıyla belirgin biçimde uzar. Pratik karşılığı şudur: elli derecelik bir sıcaklık farkında levha metre başına yaklaşık 3 mm uzar. Yazın güneş altındaki koyu bir levhanın yüzey sıcaklığıyla kış gecesindeki sıcaklığı arasındaki fark bunun üzerindedir.

Bu yüzden montajda üç kural değişmez:

• Vida delikleri, vida çapından 3–4 mm geniş açılır. Levha uzadığında vida delik içinde kayar. Delik çapı vidaya oturursa levha kendi kendini çatlatır.
• Vidalar contalı olur ve sıkı sıkı bastırılmaz. EPDM contalı vida, levhayı ezmeyecek kadar sıkılır; ezilen conta hem sızdırır hem levhada gerilme bırakır.
• Profil içinde ve levha uçlarında boşluk bırakılır. Levha profil kanalına dibine kadar dayanmaz; uzama payı bırakılır. Kenar mesafesi de yeterli tutulur, aksi hâlde vida deliği kenara doğru yırtılır.

Bu kalemler görünüşte küçüktür ama polikarbon çatıda karşılaştığımız arızaların çoğu buradan çıkar: dalgalanma, vida dibinde yıldız çatlağı, gıcırdama sesi ve sızıntı.

Boşluklu levhanın uçları nasıl kapatılır?

Boşluklu levhanın kanalları kapatılmazsa içine toz, böcek ve yoğuşma suyu dolar; levha içeriden lekelenir ve bir daha temizlenemez. Doğru detay şöyledir: kanallar eğim yönünde uzanır, üst uç alüminyum dolu bantla tam kapatılır, alt uç mikro delikli havalandırma bandıyla kapatılır ve üzerine U profil geçirilir, U profilin altına tahliye delikleri açılır. Böylece kanal nefes alır, içeride oluşan yoğuşma dışarı süzülür.

Levhalar birbirine ya H profille ya da contalı bağlantı profiliyle eklenir. Yüzeyde biriken suyun oluğa nasıl bağlanacağı da baştan çözülür; sundurmalarda en sık gördüğümüz kusur, suyun oluk yerine doğrudan giriş kapısının önüne akmasıdır. Oluk kesitini ve iniş borusu yerleşimini çatı oluğu ve dere sayfasındaki ölçütlere göre belirliyoruz.

Camla ve sandviç panelle karşılaştırınca nerede duruyor?

Örtü	Yaklaşık ağırlık	Işık	Isı yalıtımı	Darbe dayanımı
Isı yalıtım camı paketi	30–50 kg/m²	Berrak, en yüksek görsel kalite	Kaplamalı üründe iyi	Sınırlı; dolu ve dala hassas
10 mm boşluklu polikarbon	~1,7 kg/m²	Dağınık, yarı saydam	Tek camdan iyi, çift camın altında	Çok yüksek
25 mm çok duvarlı polikarbon	~3,5 kg/m²	Işık geçirir, görüntü geçirmez	Çift cama yaklaşır	Çok yüksek
4 mm kompakt polikarbon	~4,8 kg/m²	Berrak	Zayıf, tek cam düzeyinde	En yüksek
Yalıtımlı sandviç panel	10–14 kg/m²	Işık geçirmez	En iyisi	Yüksek ama yüzeyi ezilir

Tablodaki asıl mesaj ağırlık sütununda: aynı yüzeyi polikarbonla örtmek, cam paketiyle örtmenin onda biri kadar yük demektir. Mevcut bir balkon parapetine ya da hafif bir çelik iskelete oturacak işlerde bu fark tek başına kararı belirler. Kapalı ve yalıtımlı bir örtü isteniyorsa konuşulması gereken ürün polikarbon değil sandviç panel çatı olur; taşıyıcı iskeletin kendisini ise çelik konstrüksiyon sayfasında anlattık.

Nerede kullanıyoruz

• Sundurma ve giriş saçağı. Kapı önü, servis girişi, bahçe kapısı. Küçük yüzey, hızlı iş.
• Garaj ve araç yolu üstü. Yağmur ve doludan koruma; ışık kesilmediği için altı karanlık kalmaz.
• Teras ve balkon üstü. Mevcut yapıya bindirilen yük düşük olduğu için çoğu terasta taşıyıcı takviyesi gerekmez.
• Kış bahçesi ve veranda. Isıtılmayan hacimlerde kalın boşluklu levha yeterlidir; ısıtılan hacimlerde çok duvarlı ürün ya da cam konuşulur.
• Kapalı çatıda ışıklık şeridi. Trapez sac ya da sandviç panel çatıda, panel modülüne uygun şeffaf levhayla aydınlatma bandı açılır.

Polikarbon çatı nereye uygun değildir?

• Üzerine çıkılması gereken çatılara. Bakım trafiği olan hiçbir yüzeyde polikarbon tek başına örtü olmaz.
• Yangın gerekliliği yüksek yerlerde. Polikarbonat yanmaz bir malzeme değildir; sınıfı ve kullanım yeri projenin yangın gereğine göre kontrol edilir.
• Berraklığın şart olduğu prestij işlerinde. Boşluklu levha ışık geçirir ama net görüntü vermez; manzara isteniyorsa cevap cam çatı olur.
• Çizilmenin kabul edilmediği yüzeylerde. Yüzey camdan yumuşaktır; kum, dal sürtmesi ve sert temizlik izi kalıcıdır.
• Kimyasal buhara açık ortamlarda. Amonyaklı temizlik ürünleri, bazı çözücüler ve alkali maddeler polikarbonatı bozar.
• Isıtılan, yıl boyu yaşanan hacimlerde ince levhayla. İnce levhayla kurulan kış bahçesi yazın sera, kışın soğuk hava deposu olur.

Bakım: neyle silinir, neyle silinmez

Polikarbon yüzey ılık su, yumuşak bez ve nötr sabunla silinir. Sert fırça, ovma teli, kazıyıcı, amonyaklı cam suyu ve çözücü kullanılmaz — bunlar hem UV katmanını yer hem yüzeyi mat bırakır. Basınçlı yıkama, uzaktan ve düşük basınçla, derz hattına doğrudan tutulmadan yapılır. Yılda bir kez kontrol edilecek üç şey var: vida contalarının sertleşip sertleşmediği, alt uçtaki tahliye deliklerinin açık olup olmadığı ve oluğun temizliği.

Fiyatı belirleyen kalemler

• Levha tipi ve kalınlığı. 6 mm ile 25 mm çok duvarlı levha arasındaki fark metrekare maliyetinin ana bileşenidir.
• Taşıyıcı iskelet. Mevcut sağlam bir iskelet varsa iş yalnızca levha işidir; iskelet sıfırdan kurulacaksa profil kesiti ve açıklık belirleyici olur.
• Açıklık ve aşık sıklığı. Aynı alanı daha ince levhayla geçmek, daha çok aşık demektir; toplamda her zaman ucuz çıkmaz.
• Profil ve aksesuar seti. H profil, U profil, uç bantları, contalı vida ve mahya kapakları ayrı bir kalemdir; ucuz tekliflerde çoğunlukla bu set eksiktir.
• Erişim ve yükseklik. Kat üstü teraslarda levhanın yukarı çıkarılma yöntemi işçilik süresine yansır.
• Su tahliyesi. Oluk, iniş borusu ve mevcut yağmur hattına bağlantı gerekiyorsa teklifte ayrı satır olarak yazılır.

Telefonda kesin bir metrekare fiyatı çıkarmak mümkün değil, ama boşta da konuşmuyoruz: işi anlatın, benzer sundurma ve teras örtülerinde konuştuğumuz aralığı söyleyelim. Rakamın netleşmesi için levha kalınlığının ve taşıyıcı kararının belli olması gerekiyor; ölçü alındıktan sonra teklifi kalem kalem yazıyoruz. Çelik taşıyıcının maliyet kalemlerini çelik yapı fiyatları sayfasında topladık.

Çalıştığımız bölgeler

Atölyemiz Sarıyer Yeniköy’de; sundurma, garaj ve teras örtüsü işlerini ilçenin tamamında yapıyoruz — Tarabya, İstinye, Emirgan, Rumelihisarı, Baltalimanı, Zekeriyaköy, Bahçeköy ve Maslak. Komşu ilçelerden Beşiktaş, Şişli ve Beykoz da düzenli gittiğimiz yerler. Orman kenarındaki bahçeli evlerde levha seçiminden önce konuştuğumuz konu genellikle düşen dal ve yaprak oluyor; polikarbonun bu parsellerde cama göre öne çıkmasının sebebi de tam olarak budur.