Mithatpaşa Mahallesi'nde (Kemerburgaz) Çatı Ustası

Kemerburgaz denince akla gelen tarihî köy çekirdeği idari olarak bu mahallenin sınırları içinde: semt noktası da, 22 Ocak 2023’te açılan M11 Kemerburgaz metro istasyonu da Mithatpaşa’da. Mahalle kuzeye doğru Belgrad Ormanı’nın içine derinlemesine uzanıyor ve kotlar 23 ile 174 metre arasında değişiyor, ortanca 98,5 metre. Yerleşimin adı da bu coğrafyadan geliyor: Bizans döneminde Pyrgos, yani kule ya da burç; fetihten sonra Burgaz. Mimar Sinan yıkık Bizans su kemerlerini onarıp bölgede yeni su yolları inşa edince halk adı Kemerburgaz’a çevirmiş.

Yüksek bloksuz bir mahallede çatı işi

İBB’nin 2017 verisinde mahallede 1.526 bina kayıtlı ve bunların 1.464’ü 1-4 katlı, 62’si 5-9 katlı. 9-19 kat aralığında tek bir bina yok. Bu, çevredeki yerleşimler arasında dikkat çekici bir durum; hemen yanı başındaki Mimar Sinan Mahallesi’nde bu sınıfta 15 bina var.

Pratik karşılığı şu: burada mobil vinçle çıkılan blok çatısı işi bulunmuyor. Çatı işinin tamamı küçük ve orta ölçekli, bağımsız yapı çatısı. Bu, işi kolaylaştırmıyor — sadece farklı kılıyor. Az katlı bir dokuda toplam metrekare düşük ama kontrol edilecek nokta sayısı yüksek: her yapıda ayrı saçak, ayrı dere, ayrı baca ve çoğu zaman ayrı bir eklenti birleşimi var.

Stokun ikinci özelliği görece yeni olması: 1.526 binanın 847’si 2000 sonrasına ait, yani yüzde 55,5. Nüfus da aynı yönde hareket etmiş; 2007’de 4.080 olan sayı 2024’te 8.909’a çıkmış ve artışın önemli kısmı 2019-2021 arasında yaşanmış. Elimizdeki bina verisi 2016-2017’ye ait olduğu için bu sıçramayı içermiyor; bugünkü gerçek sayı daha yüksek. Yeni stok, karşımıza çıkan sorunun genellikle malzeme ömrü değil uygulama detayı ya da bakım eksiği olduğu anlamına geliyor.

Mahallede konut dışı bir stok da var: Kurt Kemeri Orman İşletme Şefliği’nin lojmanları ile orman ürünleri istif ve satış deposu buradaysa, hem lojman tipi kamu yapısı hem de geniş açıklıklı hafif çatı işin kapsamına giriyor. Hisar Kaynak Suları Üretim Tesisi de mahalle sınırlarında.

Kuzeye bakan yüz neden geride kalıyor

Mahallenin belirleyici çevresel koşulu orman komşuluğu değil, ormanın içine girmiş olması. Belgrad Ormanı denizden yüksekliği fazla olmamasına karşın yoğun yağış alan bir bölge ve Orta Avrupa ile Akdeniz iklimleri arasında geçiş özelliği gösteriyor. Bitki örtüsü kışın yaprağını döken ağaç ve çalılardan oluşuyor; baskın tür sapsız meşe.

Bunun çatıdaki iki ayrı sonucu var. Birincisi gölge. Kuzeye bakan yüzeyler yıl boyu gölgede kalıyor, yağmurdan sonra geç kuruyor ve kaplama altındaki nem uzun süre çekilmiyor. Yosun ve liken bu koşulda kaplamanın cinsinden bağımsız olarak tutunuyor; yosun tabakası sünger gibi su tuttuğu için kışın donduğunda kiremit yüzeyini kaldırıyor. Aynı nem, ahşap elemanlarda mertek çürümesini beklenenden erken gündeme getiriyor.

İkincisi organik yük. Sonbaharda oluğa inen yaprak ve palamut, süzgeci ve iniş borusu ağzını kapatıyor. Tıkalı olukta su saçaktan aşağı düşmüyor, saçak alnına doğru geri kaçıyor. Dışarıdan çatıda hiçbir şey görünmezken saçak tahtası çürüyor. Bu yüzden mahallede bakım takvimini yaprak dökümüne göre kuruyoruz; düzenli çatı bakımı burada büyük onarımı erteleyen en ucuz kalem.

Yağışın şiddeti de hafife alınacak gibi değil. MGM’nin İstanbul rekor listesinde Belgrad Ormanı’nın doğu kenarındaki Bahçeköy istasyonu için 24.09.2006 tarihli 145,8 kg/m² kaydı var — mahalleye en yakın resmî günlük yağış referansı bu. Ocak ayında ortalama yağışlı gün sayısı 16,27 ve en yüksek kar örtüsü kaydı 41 santimetre. Yükselen kesimde rüzgâr ile devrilen dal riski, vadi tabanlarında ise yüzey suyunun toplanması öne çıkıyor.

Kiremit değişimi mi, kaplama yenileme mi

Az katlı ve eğimli çatı ağırlıklı bir dokuda en sık verilen karar bu. Ayrımı belirleyen şey kırık kiremidin sayısı değil, altındaki örtünün ve ahşabın durumu oluyor.

Tekil kırıklarda iş nokta onarımla kapanıyor: kiremit değişimi sırasında kırılan parça alınıyor, altındaki örtünün bindirmesi kontrol ediliyor ve gerekiyorsa yerel bir yama yapılıyor. Ancak mahallede kuzeye bakan yüzeylerin uzun süre ıslak kalması, sorunu çoğu zaman tek kiremitle sınırlı bırakmıyor. Kaplama açıldığında altındaki ahşabın yumuşamış olduğunu gördüğümüzde iş, tamir olmaktan çıkıp taşıyıcının onarımına dönüyor.

Bu yüzden burada keşfi sınırlı bir sökümle bitiriyoruz: birkaç metrekarelik alanda kiremit kaldırıp örtüyü ve merteği görmeden, işin tamirle kapanıp kapanmayacağını söylemiyoruz. Sağlam ahşabın nerede başladığını bulmak, ahşapta suyun lif yönünde ilerlemesi nedeniyle onarımın kendisi kadar zaman alabiliyor. Kararı bu bulgudan sonra, kalem kalem yazılı olarak veriyoruz.

Eski çekirdek ile yeni yerleşim arasındaki lojistik farkı

Selanik Bulvarı mahallenin ana aksı; adını 1923 mübadelesinde Selanik’ten gelip buraya yerleşen nüfustan alıyor. Metro istasyonu da bu bulvar üzerinde ve aç-kapa yöntemiyle inşa edilmiş, yani ana aks yakın geçmişte uzun süre kazılı kalmış.

Sokak dokusuna gelince, mahalle ikiye bölünüyor. Bölgede 199 iç sokak parçasına karşılık yalnızca 29 birinci ve 21 ikinci derece yol parçası var. Eski köy çekirdeğinde sokaklar dar; yeni yerleşim alanlarında kesitler geniş. Kuzeydeki orman içi kesimde ise erişimler ağırlıkla orman yolu niteliğinde ve ağır araçla ulaşım mevsime bağlı. Aynı mahalle içinde iş programını üç ayrı senaryo belirleyebiliyor.

Atölyemiz Sarıyer’de; buraya Kemerburgaz Bahçeköy Yolu üzerinden, Belgrad Ormanı’nın içinden geçerek geliyoruz. Bulguları ve fiyatı kalem kalem yazılı veriyoruz; kaplama yenileme sınırının nerede başladığını çatı tamiri sayfasında ayrıntılı anlattık.