Kemerburgaz'da Çatı Ustası: Su Kemerleri ile Orman Arasında

Kemerburgaz, Belgrad Ormanı’nın güneybatısında, Kurt Kemeri ile Uzun Kemer arasında kurulmuş tarihî bir yerleşim. Adres tarafında sık karışan bir nokta var: Kemerburgaz idari bir mahalle değil, semt adı ve resmî bir sınırı yok. Bugünkü karşılığı ağırlıkla iki mahalle — semt çekirdeği ile metro istasyonu Mithatpaşa’da, Eğri Kemer ile büyük spor tesisleri Mimar Sinan’da. Semt, Eyüpsultan’ın kuzey kırsalı ile şehir arasındaki eşiği tutuyor; çevredeki kotlar 21 ile 176 metre arasında değişiyor ve arazi dik yamaç yerine orta eğimli yamaçlar ile geniş sırt düzlüklerinden oluşuyor.

Su kemerleriyle kurulan bir yerleşimde yapı stoku

Adın kendisi yerleşim hikâyesini taşıyor. Bizans döneminde buranın adı Pyrgos, yani kule ya da burç; fetihten sonra Burgaz olmuş. Mimar Sinan yıkık Bizans kemerlerini onarıp bölgede yeni su yolları inşa edince yerel halk adı Kemerburgaz’a çevirmiş. Nüfus tarafında da kesintili bir tarih var: Kurtuluş Savaşı sonrası ilk sayımda köyde 360 Rum ve 10 Türk hane bulunuyormuş; Türk sakinler 1877-78 savaşı sırasında Bulgaristan’dan göç etmiş, 1923 mübadelesinde ise Rumların yerine Selanik’ten gelenler yerleşmiş.

Bugünkü stok bu çekirdeğin çevresine yayılmış durumda. İki mahallenin 2017 bina sayıları birlikte okunduğunda toplam 2.419 bina çıkıyor: 344’ü 1980 öncesi, 818’i 1980-2000 arası, 1.257’si 2000 sonrası. Yani semtin yaklaşık yarısı son çeyrek yüzyılda yapılmış. Kat dağılımı ise az katlı dokunun ne kadar baskın olduğunu gösteriyor: 2.294 bina 1-4 kat, 110 bina 5-9 kat ve yalnızca 15 bina 9-19 kat aralığında — o on beşinin tamamı Mimar Sinan tarafında.

Bunun yanına iki grup daha ekleniyor. Birincisi sanayi ve tesis: 13 sanayi alanı, bir taş ocağı, Yıldız Kağıt, Hasdal Enerji Üretim Tesisi, Hisar Kaynak Suları Üretim Tesisi ve iki büyük spor kulübü tesisi. İkincisi yeni konut: semt çevresinde 46 yüzme havuzu ile Kemergarden Evleri, Ataburgaz Yaşamkenti ve Kemer Country’nin alt yerleşimleri kayıtlı. Koruma altındaki bir yapının yanında çatı müdahalesi ile yeni bir sitede seri çatı işi, aynı semtte tamamen farklı izin ve uygulama süreçlerinden geçiyor.

Ormanın kenarında çatıya çıkan fatura

Semtin iklimini ve bakım takvimini Belgrad Ormanı belirliyor. Orman, denizden yüksekliği fazla olmamasına karşın yoğun yağış alan bir bölge; Orta Avrupa ile Akdeniz iklimleri arasında geçiş özelliği gösteriyor. Bitki örtüsü kışın yaprağını döken türlerden oluşuyor ve baskın tür sapsız meşe; kayın, gürgen, kestane, kızılağaç, ıhlamur, dişbudak ve fındık da örtünün parçası.

Yağış şiddeti tarafında en yakın resmî referans, ormanın doğu kenarındaki Bahçeköy istasyonunda 24.09.2006’da ölçülen 145,8 kg/m². Bu değer İstanbul geneli günlük rekorunun (136,1 mm) üzerinde. MGM normallerinde ise Aralık 99,2 mm, Ocak 88,8 mm ve Ocak’ta ortalama yağışlı gün 16,27; en yüksek kar örtüsü kaydı 41 santimetre.

Bu iki veri bir araya geldiğinde semtte tahliye hattı en kritik kalem hâline geliyor. Oluk ve dere kesiti sağanağa göre boyutlanmadıysa su saçaktan taşmıyor, saçak alnına doğru geri kaçıyor. Kesit doğru olsa bile süzgeç yarı tıkalıyken gerçek kapasite düşüyor — ve burada süzgeci tıkayan şey yalnızca yaprak değil. Taş ocağı ve sanayi tesisi komşuluğu, çatı yüzeyinde mineral toz birikimi de üretiyor; toz yaprakla karışınca oluk dibinde geçirimsiz bir tortu tabakası oluşuyor. Bu tabaka elle sıyrılmadan sadece su tutmak sonuç vermiyor ve gecikince çatıdan su akmaya başlıyor.

Üçüncü etken gölge. Ormana bakan cephelerde çatı yüzeyleri yağmurdan sonra geç kuruyor; kaplama altında kalan nem de aynı hızda çekilmiyor. Bu koşulda mesele bazen sızıntı bile olmuyor: çatı arasında yoğuşma çıkıyor. Yalıtım var ama havalandırma yoksa kışın tavandan damlayan su dışarıdan gelmiyor, içeride oluşuyor. Çatı arasında yoğuşma ile gerçek sızıntıyı ayırmak, keşifte ilk yaptığımız şey; ayrımı doğru koymak çatı izolasyonu ile tamir arasındaki kararı da belirliyor.

Yola ve izne bağlı bir iş planı

Semtin karayolu omurgası dört yöne ayrılıyor: güneyde Hasdal-Kemerburgaz Yolu Hasdal ve Kâğıthane’ye, batıda Eski Kemerburgaz Yolu ile İstanbul Caddesi Göktürk’e, doğuda Kemerburgaz Bahçeköy Yolu Belgrad Ormanı’nın içinden Bahçeköy ve Sarıyer’e, kuzeyde ise Pirinççi-Kemerburgaz Yolu köylere bağlıyor. M11 Kemerburgaz metro istasyonu 22 Ocak 2023’te açıldı; aç-kapa yöntemiyle inşa edildiği için ana aks yakın geçmişte uzun süre kazılı kaldı.

Buna karşılık iç dağılım rahat değil. Bölgede 199 iç sokak parçasına karşılık 29 birinci ve 21 ikinci derece yol parçası var; ağır araç trafiği tek omurgada sıkışıyor. Orman, tarla ve ocak erişimlerinin önemli bölümü ise stabilize: 127 toprak yol parçası kayıtlı ve bu güzergâhlarda ağır araç girişi mevsime duyarlı.

İzin tarafında üç başlık takip ediliyor: su kemerlerinin koruma alanı, kuzey ve doğudaki orman kadastro sınırı, bir de Fatih Çeşmesi ile Göktürk Göleti tabiat parkları. Üçünü de parsel bazında doğrulanmış kaynaktan okuyamadık, dolayısıyla kesin dille kural yazmıyoruz; bu sınırlara yakın parsellerde işe başlamadan önce teyit alıyoruz. Kaplama yenileme kararının nerede başladığını çatı aktarma sayfasında anlattık. Atölyemiz Sarıyer’de, Yeniköy’de; semte orman içinden geçen güzergâhla geliyor, bulguları ve fiyatı kalem kalem yazılı bırakıyoruz.