Kâzım Karabekir Paşa'da Çatı Ustası: Orman Kenarı ve Eğim

Kâzım Karabekir Paşa, Sarıyer’in iç kesiminde, Boğaz yamaçları ile Belgrad Ormanı arasındaki kuşakta yer alan bir mahalle. Deniz kıyısı yok; en doğu ucu bile Boğaz kıyı çizgisinden yaklaşık 2 km içeride. İlçedeki çoğu mahalleden farklı olarak burada işi belirleyen şey tuz ve dalga değil, kot farkı ile orman. İlçe geneline dair çalışma biçimimiz Sarıyer çatı ustası sayfasında duruyor; bu sayfa yalnızca bu mahallenin kendi koşullarını anlatıyor.

Sayılar bunu net gösteriyor. Yükseklikler yaklaşık 18 metre ile 233 metre arasında değişiyor, medyan 135 metre. Arazi eğiminin medyanı %10,3, p90 değeri %27,1 ve en dik ölçülen nokta %44,6. 6,6 km²’lik alana karşılık 2024 nüfusu 7.787 — yaklaşık 1.180 kişi/km²; aynı ilçedeki Kocataş yaklaşık 7.000, Kireçburnu yaklaşık 10.600 kişi/km² yoğunluğunda. Yani mahallenin büyük bölümü yapılaşmamış, nüfus dar bir çekirdekte toplanmış durumda.

Burada çatıyı ne yıpratıyor?

Önce açık bir tespit: bu mahallenin yapı stoku hakkında belgesel kaynak çok zayıf. Kat adedi dağılımı, yapım dönemleri, çatı biçimi ve kaplama malzemesi oranları hiçbir kayıttan doğrulanabilmiş değil. Bu yüzden burada “mahallede genelde şu çatı vardır” demiyoruz; çatı tipi ancak parselde tespitle çıkar. Doğrulanabilen şey arazinin kendisi ve bir çatının yıpranma biçimini büyük ölçüde arazi belirliyor.

Denizle doğrudan teması olmadığı için tuzlu serpinti aşınması burada kıyı mahalleleriyle aynı ağırlıkta değil. Kıyıda sık gördüğümüz tablonun — vida başından başlayan hızlı korozyon, deniz cephesinde kısa boya ömrü, dere sacının kıvrımından delinmesi — burada karşılığı zayıf. Onun yerine iki başka etken öne çıkıyor.

Birincisi nem ve gölge. Belgrad Ormanı, denizden yüksekliği fazla olmamasına karşın yoğun yağış alan, Orta Avrupa ile Akdeniz iklimleri arasında geçiş özelliği gösteren bir bölge. Mahallenin batı kesimi bu kuşağın içinde ve kıyı mahallelerine göre daha nemli, daha gölgeli bir mikroklima bekleniyor. Bunun çatıdaki karşılığı, kuzeye bakan yüzeylerde yosun ve liken tutması. Yosun tabakası sünger gibi su tutar; kışın donduğunda kiremidin yüzeyini pul pul kaldırır ve kaplamanın ömrünü kısaltır. Yosun ve liken kaplı çatı sayfasında bunun ne zaman kozmetik, ne zaman gerçek bir sorun olduğunu anlattık.

İkincisi yaprak. Belgrad Ormanı’nda baskın tür sapsız meşe ve bitki varlığı genel olarak kışın yaprağını döken ağaç ve çalılardan oluşuyor. Orman kenarındaki parsellerde sonbahar oluk ve süzgeç yükü bu yüzden geniş yapraklı döküntü kaynaklı. Geniş yaprak, süzgeç ağzını iğne yaprağa göre daha hızlı ve daha tam kapatır. Tıkalı olukta su saçaktan aşağı taşmaz; saçak alnına doğru geri kaçar ve alın tahtası ile mertek ucunu içeriden çürütür — dışarıdan bakıldığında çatıda hiçbir sorun görünmezken. Burada oluk tıkandı durumunu erken yakalamak, tek başına birçok çatı işini ortadan kaldırıyor.

Eğim: suyu ve iskeleyi aynı anda zorlaştıran şey

Arazi eğiminin p90 değerinin %27, tepe değerinin %45 olduğu bir yerde çatı işi tek başına düşünülemiyor.

Su tarafından bakalım. Bu eğimde çatı ve yüzey sularının parsel dışına kontrollü verilmesi, istinat duvarı arkası drenajıyla birlikte ele alınması gereken bir konu. İniş borusunun ucu serbest bırakıldığında çatıdan inen su yamaç aşağı akar; zemin doygunsa emilmez ve ya kendi bahçe duvarına ya da alt kottaki yapının perdesine yüklenir. Yıllar sonra ortaya çıkan rutubet çatıdan geliyormuş gibi görünür. Duvardaki rutubet çatıdan mı sayfasında bu ayrımı nasıl yaptığımızı yazdık. Burada bir çatıya baktığımızda suyun binadan çıktıktan sonra nereye gittiğini de soruyoruz; dere ve oluk tamiri işini bu yüzden çatının değil parselin su yönetiminin parçası sayıyoruz.

Lojistik tarafından bakalım. Eğimin yer yer %40’ı aşması, uzun bomlu vinç ve beton pompası konumlandırmasında düz platform bulunabilirliğini belirleyici hâle getiriyor. Deniz tarafından malzeme yanaştırma seçeneği yok; tüm lojistik karayolu üzerinden yürüyor. Sarıyer’i Bahçeköy’e bağlayan Bahçeköy Caddesi mahallenin güney kuşağında uzanıyor ve ana ulaşım aksını oluşturuyor. Ancak 6,6 km²’lik alanın büyük bölümü yapılaşmamış olduğundan, yerleşik çekirdek dışına çıkan parsellerde yol, altyapı ve erişim koşulları parselden parsele değişiyor. Bu yüzden burada teklif verirken erişimi ayrı bir kalem olarak yazıyoruz.

Vadi tabanı mı, sırt mı?

215 metrelik kot farkı, tek bir mahalle içinde belirgin sıcaklık, nem ve rüzgâr farkları anlamına geliyor. Bu, pratikte iki ayrı çalışma reçetesi demek.

Vadi tabanındaki parsellerde kış aylarında yüzeyler daha uzun süre ıslak kalıyor. Belgrad Ormanı su varlığı bakımından zengin bir coğrafya ve irili ufaklı çok sayıda akarsuya ev sahipliği yapıyor; mahallenin orman kenarındaki kesiminde yüzey suyu ile dere yatağı ilişkisi araştırılması gereken bir konu. Bu kesimde çatıda odaklandığımız yerler saçak ucu, alın tahtası ve ahşap elemanların nem durumu oluyor. Uzun süre ıslak kalan bir saçak, saçak tahtası çürümesi olarak karşımıza çıkıyor.

Sırt kotundaki parsellerde ise rüzgâr yükü artıyor ve odak kaplamanın sabitlenmesine kayıyor: mahya hattı, kenar kiremitleri ve saçağın ilk sırası. Kalkan bir kiremit her zaman uçmaz, birkaç santim kayar ve altındaki su yalıtım örtüsünün bindirmesini açar; akıntı o zaman kiremidin oynadığı yerden metrelerce ötede tavana çıkar. Onarımın hangi durumda yeterli olduğunu, hangi noktadan sonra kaplamanın komple ele alınması gerektiğini çatı tamiri sayfasında ayrı ayrı yazdık.

Nemli ve gölgeli bir mikroklimada üçüncü bir konu daha var: çatı arası havalandırması. Yalıtımı yapılmış ama havalandırması düşünülmemiş bir çatı arasında kışın terleme başlıyor ve bu sızıntıyla karıştırılıyor. Ayrım basit bir gözlemle başlıyor — sızıntı yağmurla ilişkilidir, yoğuşma soğuk ve kapalı günlerde artar. Çatı izolasyonu sayfasında yalıtım ile havalandırmanın neden birlikte kurulması gerektiğini anlattık.

İzin tarafında durum

Kültür envanterinde “Kazım Karabekir” başlığı altında listelenen tescilli varlıkların hiçbiri Sarıyer’de değil; mahallede bu ad altında tescilli taşınmaz kültür varlığı kaydı görünmüyor. Koruma bölge kurulu izni gerektiren parsel yükü bu yüzden İstinye ya da Kireçburnu gibi kıyı mahallelerine göre düşük — bu, iş takvimini kısaltan gerçek bir avantaj.

Buna karşılık iki başlık dikkat istiyor. Mahalle Boğaziçi Alanı içinde yer aldığından parselin geri görünüm mü etkilenme bölgesi mi olduğu 22/7/1983 onaylı planlardan okunmalı; 2960 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre geri görünümde TAKS en çok %15 ve 4 kat, etkilenmede TAKS %15 ve 5 kat sınırı geçerli. İkincisi, mahallenin batı ucu Belgrad Ormanı kuşağına dayandığından 6831 sayılı Orman Kanunu rejimi ile aynı kanunun Boğaziçi Alanı içindeki ormanlarda intifa ve irtifak hakkı tesis edilemeyeceğine dair hükmü, sınıra yakın parsellerde belirleyici olabilir.

Bu iki başlık bir yasak listesi değil, keşifte cevaplanması gereken sorular. Parselin plan bölgesi ve orman sınırı karşısındaki durumu netleşmeden iş programı kurmak, sonradan durdurulacak bir işe başlamak anlamına geliyor. Teklifi bu yüzden ikiye ayırıyoruz: yapılacak imalat ve o imalatın önündeki idari koşullar.