Tarabya'da Çatı Ustası: Koru Kenarında ve Tescilli Dokuda Çatı İşi

Tarabya, Boğaz’ın Avrupa kıyısında Yeniköy ile Kireçburnu arasında; Tarabya Koyu, Boğaz kıyısındaki iki küçük ve dar girintiden biri. Ama mahalleyi teknik olarak ayıran şey koy değil, koyun arkasındaki arazi. Boğaz’ın büyük bölümünde kıyıdan sonra yamaç hemen başlar; burada başlamıyor. Kıyının ardında yaklaşık 600-700 metre genişliğinde, 30 metre kotunda sabit kalan bir seki var — 41,140 kesitinde 29,055 boylamında 31 metre, 29,048’de 30 metre — ve sert tırmanış ancak bundan sonra 102-110 metreye çıkıyor.

Bu seki, çatı işi açısından Tarabya’yı Boğaz’ın en rahat mahallelerinden biri yapıyor. Ama mahallenin asıl kısıtı topografyada değil; ağaçta ve tescilde.

Koru mahallenin hem itibarı hem yükü

Vikipedi’nin Tarabya maddesi mahallenin ayırt edici özelliğini doğrudan söylüyor: Sarıyer’in diğer beldelerinin aksine yeşil alan çok fazla ve denizden gelen kuzey rüzgârları sayesinde hava daha serin. Bu tanım kaynağın kendi ifadesidir, ölçüm verisiyle desteklenmiş değil — ama arazideki karşılığı somut. Huber Köşkü’nün gerisinde Boğaz’a inen yamacın tümünü kapsayan yaklaşık 64.000 metrekarelik bir koru var ve bu koru Alman Sefareti Yazlığı korusuyla bitişik. Bunlara Atsushi Miyazaki Parkı, Şalcıkır Parkı ve meydandaki dev çınar ekleniyor.

Yoğun ağaç dokusunun çatıdaki karşılığı iki türlü. Birincisi sonbahar yaprak yükü: dereye ve süzgece inen yalnızca yaprak değil, ince dal ve tohum da geliyor. Tıkalı derede su saçaktan taşmaz, saçak alnına doğru geri kaçar ve alın tahtasıyla mertek ucunu içeriden çürütür — dışarıdan bakıldığında çatıda hiçbir sorun görünmezken. İkincisi gölge: koru kenarındaki kuzey yüzeyler geç kuruyor ve yosun ile liken burada başka mahallelerden hızlı ilerliyor.

Sorunun bilinen kolay çözümü Tarabya’da uygulanamıyor. Boğaziçi Kanunu’nun 5. maddesi koru, koruya katılacak alan, çayır, mesire yeri ve bostan gibi alanları yeşil alan sayıyor, buralarda ağaç varlığının yok edilmesini veya tahrip edilmesini yasaklıyor ve “Boğaziçi Alanındaki yabancı ülke temsilciliklerine ait koruların bu nitelikleri korunur” hükmünü taşıyor. Yani “dalı keselim, mesele bitsin” seçeneği yok. Çözümü çatı tarafında aramak zorundayız: dere kesitini doğru seçmek, süzgeç ve tel takmak, oluk tıkanmasını mevsimlik bir bakım kalemi olarak takvime yazmak. Dere ve oluk tamiri bu mahallede tek seferlik bir iş değil, süreklilik isteyen bir başlık.

Tescilli katmanlar: 1754’ten 1965’e

Tarabya’nın yapı stoku tek bir dönemden gelmiyor ve bu, çatı işinin kapsamını doğrudan belirliyor.

Sefaret yazlıkları en ayırt edici grup. Alman Sefareti Yazlığı 1887-1900 arasında inşa edildi ve bugün Tarabya Kültür Akademisi’ne ev sahipliği yapıyor. Villa Tarabya, yani İtalyan Sefareti Yazlığı, 1905-06’da Raimondo D’Aronco tarafından tasarlandı. Fransız Sefareti Yazlığı — eski İpsilanti Yalısı — 1700’lerin sonunda yapılıp 1807’de elçiliğe verildi, 1913’te büyük bölümü yandı. Huber Köşkü 1900’lerin başında inşa edildi; ana bina, ahır, arabalık, hizmetli konutu, iki küçük şale ve seradan oluşan bir malikâne kompleksi ve 1985’ten beri Cumhurbaşkanlığı köşkü.

Dini yapı stoku da katmanlı: Aya Paraskevi Kilisesi 1860’ta Athos Dağı tarzında kubbeli bazilika olarak, Ayios Konstantinos ve Ayia Eleni Kilisesi 1873’te Şalcıkır Caddesi’nde, Surp Andon Ermeni Katolik Kilisesi 1871’de yapıldı. Ayazmalar 1864-1916 arasına, çeşmeler 1814 ile 1853’e uzanıyor. Zografos Yalısı 1754 tarihli.

Bunların hepsinin ortak sonucu şu: mahallede çok sayıda tescilli parsel var ve bu parsellerde çatı ile cephe müdahalesi Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına bağlı. Ahşap taşıyıcılı köşk ve yalılarda iş zaten kiremitle bitmiyor; asıl mesele mertek, aşık ve saçak kirişinin durumudur ve bu ancak kaplama açıldıktan sonra görülür. Yalı ve köşk çatı restorasyonu sayfasında bu işin nasıl planlandığını anlattık.

Mahallede 20. yüzyıl da somut izler bırakmış. 1890’ların başında yapılan Sümer Palas Oteli 1950’de yıkıldı ve yerine apartmanlardan oluşan Sümer Sitesi yapıldı; Büyük Tarabya Oteli 1957-1965 arasında mimar Kadri Eroğan projesiyle inşa edildi, 2005’te sürtünmeli sarkaç izolasyon sistemiyle deprem güçlendirmesi gördü ve 2013’te kapsamlı yenilemeden sonra yeniden açıldı. Sismik izolatörlü bir yapıda çatı ve cephe müdahalesi, hareket derzinin ve izolatör davranışının hesaba katılmasını gerektirir — bu, sıradan bir apartman çatısıyla aynı iş değildir.

Sekinin avantajı, kıyının kalabalığı

Erişim tarafında Tarabya çift eksenli: Boğaz kıyısını izleyen sahil yolu ile Zincirlikuyu’dan gelen Büyükdere Caddesi. Cadde Tarabya kavşağından sonra Hacı Osman Bayırı adıyla anılıyor ve Kefeliköy’de sahil yoluna bağlanıyor. M2 metro hattının son durağı Hacıosman istasyonu mahalle sınırları içinde ve sahil kesimine yaklaşık 3 kilometre uzaklıkta.

Buna 30 metre kotundaki geniş seki eklenince ağır araç ve vinç konumlandırması, Boğaz’ın dik yamaç mahallelerine göre gerçekten kolaylaşıyor. Çatı aktarma gibi tüm kaplamanın sökülüp yeniden döşendiği işlerde bu avantaj takvime doğrudan yansıyor: söküm molozunun aynı gün çıkarılabilmesi, çatının açık kalacağı süreyi kısaltıyor.

Kıyı bandında ise durum tersine dönüyor. Tarabya Marina koyda kayıtlı ve içinde yüzlerce tekne barındırıyor; marina ile balık lokantası yoğunluğu park ve konuşlanmayı zorlaştırıyor. Aynı bantta tuz maruziyeti de en yüksek seviyede; çinko dere, oluk ve çatı vidasında korozyon burada sekidekinden hızlı ilerliyor, bu yüzden kıyıya yakın binalarda çatı bakımı aralığını kısa tutmayı öneriyoruz.

Son bir not zeminle ilgili. Dereiçi Sokağı, Bostan Sokağı, Hayat Çeşmesi Sokağı gibi adlar mahallenin eski su ve bahçe topografyasını taşıyor. Dere yatağı ve bostan geçmişi olan zeminlerde çatıdan inen suyun nereye bırakıldığı, çatının kendisi kadar önemli oluyor. İlçe genelinde nasıl çalıştığımızı Sarıyer çatı ustası sayfasında anlattık.