Kocataş'ta Çatı Ustası: Sarıyer'in En Dik Sırtında Çatı İşi

Kocataş, Sarıyer’in Boğaz’a bakan yamaçlarında ama Boğaz’a inmeyen bir sırt mahallesi. Kıyı çizgisiyle sınırı yok: doğu ucu bile kıyıdan yaklaşık bir kilometre içeride ve mahalledeki en alçak nokta 84 metre kotunda. Kotlar 237 metreye kadar çıkıyor, medyan 185 metre. Arazi eğimi medyanı %15,9, en dik ölçülen hücre %53,3 — bu, çevredeki yerleşimlerin çoğundan belirgin biçimde dik bir arazi. Adını da alandaki büyük bir taştan alıyor.

Bu iki bilgi — kıyısızlık ve diklik — mahalledeki çatı işinin tamamını belirliyor.

Burada tuz değil rüzgâr belirleyici

Sarıyer denince akla gelen ilk yıpratıcı etken deniz tuzudur; Kocataş’ta bu geçerli değil. Mahallenin Boğaz’a doğrudan cephesi olmadığı ve en alçak kotu 84 metre olduğu için serpinti maruziyeti kıyı mahallelerine göre düşük. Buna karşılık medyan 185 metre kotta, açık bir sırt üzerinde bulunmak rüzgâr yükünü artırıyor.

Rüzgârın çatıya etkisi bastırmak değil kaldırmak. Bu yüzden burada en sık gördüğümüz sorun kiremidin kırılması değil, yerinden oynaması: mahya harcının ayrılması, saçağın ilk sıralarında kalkma ve kaplamanın rüzgâr alan köşelerinde açılma. Kayan kiremit çoğu zaman uçmuyor, birkaç santim oynayıp altındaki örtünün bindirmesini açıyor; akıntı da o zaman kiremidin oynadığı yerden değil, örtünün suyu taşıdığı noktadan tavana çıkıyor. Mahya harcının dökülmesi bu konumda tekil bir arıza değil, tekrar eden bir bakım kalemi.

“Yer yer sık bitki örtüsü” tanımı da mahalleye ait. Yamaç konumu ve ağaç yoğunluğu, çatıya yaprak ve dal düşmesi ile gölgeli yüzeylerde yavaş kuruma anlamına geliyor. Kuzeye bakan yüzlerde yosun ve liken bu yüzden daha hızlı ilerliyor; yosun tabakası sünger gibi su tutuyor ve kışın donduğunda kiremidin yüzeyini pul pul kaldırıyor.

Kışın kendisi de mahalle içinde tek bir tablo değil. En alçak nokta 84, en yüksek nokta 237 metre; bu 150 metrelik fark 0,64 kilometrekarelik bir alanda yaşanıyor. Üst sokaklarda kar daha uzun tutuyor, gece donu daha sık oluyor. Çatıdaki karşılığı saçak ucunda buz seddi ve arkasında biriken suyun kiremit altına geri yürümesi. Bu yüzden kış aylarında iş programını mahallenin tamamı için değil, parselin kotuna bakarak kuruyoruz.

Suyun asıl sorunu çatıda değil, çatının altında

Bu eğimde yağmur suyu tek bir parselin meselesi olmuyor. Üst kottan gelen yüzey suyu, çatılardan inen suyla birleşip alt parsellere yükleniyor. İniş boruları ile parsel drenajı ayrı ayrı çözülmediğinde sorun çatıda görünmüyor; istinat duvarı dibinde, bahçe kotunda ve bodrum perdesinde çıkıyor.

Alanın kendi su geçmişi de bunu destekliyor. Kocataş adına tescilli kayıtlar arasında iki köprü ve iki çeşme var; buna mahallenin ana ekseni olan Kılıçpınar Caddesi’nin adı ekleniyor. İki köprü kaydı, alanda dere yatakları bulunduğunu; çeşme kayıtları ise kaynak suyu geçmişini gösteriyor. Rutubet ve zemin suyu, bu mahallede çatı işinin yanında konuşulması gereken bir başlık.

Pratikte şunu yapıyoruz: dere ve oluk tamirini planlarken iniş borusunun ucunun nereye boşaldığını da ölçüyoruz. Çoğu parselde kaplamaya hiç dokunmadan, yalnızca tahliyeyi doğru bağlayarak zemindeki rutubetin büyük bölümü çözülüyor.

Dik arazi, iskeleyi ve aracı yeniden tanımlıyor

Yaklaşık 0,64 kilometrekarelik alanda 4.500 civarında kişi yaşıyor. Bu yoğunluk, dik bir sırtta küçük parseller ve sık yapı demek. Sokakların park yüküyle dolu olması bekleniyor; şantiye alanı ve moloz konteyneri için çoğu zaman parsel içi çözüm aranıyor.

Erişimde iki kısıt üst üste biniyor. Birincisi eğim: beton pompası ve uzun bomlu vinç için asıl mesele tırmanmak değil, ayakların basacağı düz platformu bulmak. İkincisi kıyısızlık: mahallenin Boğaz’a cephesi olmadığı için deniz tarafından malzeme yanaştırma seçeneği yok, tüm lojistik iç yollar üzerinden yürüyor. Sarıyer sahilinden gelen bir araç için 84 metreden 237 metreye tırmanış sürekli ve gerçek.

İskele planı da tek tip çıkmıyor. Eğimli parselde iskele ayakları farklı kotlara oturuyor; düz zemin varsayımıyla çıkarılan metraj burada tutmuyor. Çatı aktarma kararı verilen bir binada iş süresini asıl belirleyen kalem, çoğu zaman kaplamanın kendisi değil bu kurulum oluyor.

Yapı stokunun niteliği için mahalle ölçeğinde belgesel bir kaynak yok: kat adedi dağılımı, yapı yaşı ve taşıyıcı sistem hakkında açık kayıt bulunmuyor. Bu yüzden çatı tipini ve kaplamayı telefonda tahmin etmiyoruz; yüksek yoğunluk ile dik eğimin birleştiği bir dokuda komşu iki parselin bile aynı çözümü istemesi şart değil. Keşifte önce içeriden bakıyoruz — lekenin çatı arasındaki karşılığını, merteğin ıslaklığını ve izin hangi yöne uzandığını görmeden çatıya çıkmıyoruz.

Mevzuat tarafında ne var

Deniz kıyısı bulunmadığı için Kıyı Kanunu’nun kıyı kenar çizgisi ve sahil şeridi hükümleri burada uygulanmıyor — bu, mahalleyi ilçenin kıyı yerleşimlerinden ayıran önemli bir fark.

Buna karşılık Boğaziçi Alanı rejimi gündemde. Parselin geri görünüm mü etkilenme bölgesi mi olduğu 22/7/1983 onaylı planlardan, yani imar durumu belgesinden okunuyor. 2960 sayılı Kanun geri görünümde TAKS’ı en çok %15 ve kat adedini 4 (H=12,50 m), etkilenmede TAKS %15 ve 5 kat (H=15,50 m) olarak sınırlıyor; ruhsatsız yapı ile ruhsata aykırı ekler yıkım ve cezai yaptırım kapsamında. Çatı arası dönüşümü ya da ek kat gibi kararları bu belge görülmeden konuşmuyoruz.

Tescilli köprü ve çeşmelerin yakın çevresindeki müdahalelerde koruma bölge kurulu görüşü de gündeme gelebiliyor; bu kayıtların tam konumu açık kaynaklardan doğrulanamadığı için parsel bazında kontrol ediyoruz.

Nokta onarımın kapsamı çatı tamiri sayfasında, ilçe genelindeki çalışma biçimimiz Sarıyer çatı ustası sayfasında anlatılıyor.