Maden Mahallesi'nde Çatı Ustası: Site Dokusunda Çatı İşi

Maden, Sarıyer Merkez’in batısındaki sırt üzerinde yer alan, Boğaz kıyı çizgisine inmeyen bir yamaç–plato mahallesi. Yaklaşık 4 kilometrekarelik alanda 14 bini aşkın kişi yaşıyor; komşuları Sarıyer Merkez, Rumelikavağı, Kâzım Karabekir Paşa, Kocataş ve Zekeriyaköy. Adını, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde bölgede işletilen altın, gümüş ve bakır madenlerinden aldığı aktarılıyor.

Bu yoğunluk ve bu alan bir arada, yatay yayılmış ve bahçeli bir düzen anlamına geliyor. Nitekim mahallenin baskın dokusu apartman değil, kapalı konak ve villa yerleşmeleri.

Üç ayrı katman, üç ayrı çatı işi

Mahalleyi çatıcı gözüyle üç katmana ayırmak gerekiyor.

Birincisi az katlı konak ve villa siteleri: Rumeli Konakları, Acarlar Sitesi, Emlak Konut Koru Evleri, Gürgensu Villaları, Pera Konakları, Vadi Konakları, Park Orman Evleri, Boğazkent Konakları ve benzeri yerleşmeler. Bu tipolojide ağırlığın eğimli kiremit çatıda olması bekleniyor — geniş saçak, çok sayıda mahya, baca ve dere birleşimi. Kesin kaplama dağılımı için mahalle ölçeğinde belgesel bir veri yok; onu keşifte tespit ediyoruz. Ama geometri belli: yüzey sayısı arttıkça kontrol edilecek birleşim de artıyor ve kiremit altı su yalıtımı belirleyici hâle geliyor. Villa çatı onarımı bu katmanın ana kalemi.

İkincisi kooperatif kökenli katman. “Eski Uyum Yapı Sitesi” ve “Yeni Uyum Yapı Kooperatifi” gibi adlar, dokunun bir bölümünün toplu kooperatif üretimiyle oluştuğunu gösteriyor. Bunun teknik anlamı şu: aynı çatı ve cephe detayı blok blok tekrarlanıyor. Bir blokta çıkan arıza, diğerlerinde de aynı yaşta ve aynı noktada bekliyor. Site ve toplu yapı çatı bakımını burada tek blok müdahalesi yerine bütün olarak planlamayı öneriyoruz.

Üçüncüsü cami çevrelerinde parça parça büyümüş eski mahalle çekirdeği. Burada betonarme apartmanlarda oturtma çatı ile teras çatının bir arada bulunduğu karma bir stok var; teras çatılarda membran yaşlanması ayrı bir kalem olarak çıkıyor ve teras çatı yalıtımı ile kiremit işini aynı binada birlikte konuşmak gerekebiliyor.

Sırt kotu, rüzgâr ve saçak hattı

Sırt kotları 171 ile 194 metre arasında; mahallenin Boğaz’a bakan doğu eteği ise 83 metreye iniyor. Bu yükseklikte çatılar rüzgâr emme basıncına doğrudan açık. Kiremit kayması, mahya harcının ayrılması ve saçağın kalkması bu konumda daha sık bekleniyor.

Deniz nemi açısından mahalle ara bir sınıfta. Doğu sınırı Boğaz kıyı çizgisinin birkaç yüz metre batısında ve 83 metre kotunda kalıyor; tuz yükü kıyı mahallelerinden düşük, tam iç mahallelerden yüksek. Yani metal aksamda korozyon takvimini ne Kireçburnu gibi ne de orman içi bir yerleşim gibi kuruyoruz.

Batı ve kuzey komşuluğunda ise ağaçlık alan var. Site adlarının bir bölümü zaten koru ve orman parsellerini işaret ediyor. Yaz sonundan itibaren nem tutan çatı yüzeyleri ve sonbaharda oluk yükü, bu parsellerin standart konusu.

Mahallede konut dışı büyük programlar da bulunuyor: Sarıyer Mezarlığı, itfaiye istasyonu ve iki büyük eğitim kurumu mahalle sınırları içinde. Bunlar doku içinde geniş açıklıklar yaratıyor ve bazı sokakların trafik düzenini konuttan bağımsız belirliyor; sevkiyat saatini planlarken bunu da hesaba katıyoruz.

Yağış olayı, ortalamayla hesaplanmıyor

Mahalleye en yakın ölçüm noktası doğuda yaklaşık iki kilometre mesafedeki Kireçburnu. Orada 28 Eylül 2017’de 128,9 kg/m² günlük yağış kaydedilmiş. İstanbul normallerinde en yağışlı aylar Aralık ve Ocak; ölçülen en yüksek kar 41 santimetre, en hızlı rüzgâr 20,8 metre/saniye.

Bu sayıların pratikteki karşılığı, dere ve iniş borusu kesitinin ortalama yağışa göre değil tekil olay büyüklüğüne göre değerlendirilmesi. Geniş saçaklı ve çok yüzeyli bir konak çatısında toplanan alan büyük; kesit yetmediğinde su saçak alnından geri kaçıyor ve hasar dışarıdan görünmeden ilerliyor. Oluk tıkanması burada çoğu zaman tıkanmanın kendisinden çok kapasiteyle birlikte ele alınıyor.

Erişim: izin, kot farkı ve güzergâh

Mahallenin ana omurgası Kumköy Caddesi ve Çayırbaşı Tüneli; malzeme sevkiyatı Sarıyer–Kilyos aksına bağlı. “Eski Kilyos Yolu” adının hâlâ yaşaması, mahallenin tünel öncesi güzergâh üzerinde konumlandığını gösteriyor — o güzergâhın dar kesitleri kamyon manevrası için ayrıca değerlendiriliyor. Mahalle içinde araç giremeyen merdivenli bağlantılar da var.

Asıl fark yaratan iki kalem şu: kapalı site dokusunda erişimin yönetim iznine bağlı olması ve mahalle içindeki yaklaşık 110 metrelik kot farkı. Birincisi işin takvimini, ikincisi iskele planını belirliyor. Plato tarafındaki bir parselle doğu eteğindeki bir parsel aynı iskele metrajıyla hesaplanamıyor.

Mevzuat tarafında mahalle Boğaziçi Alanı ile ilişkili. Kanunun tanımına göre alan; sahil şeridi, öngörünüm, geri görünüm ve etkilenme bölgelerinden oluşuyor ve sınırları 22/7/1983 onaylı nazım planla belirleniyor. Mahallenin Boğaz’a bakan doğu eteğinin hangi bölgeye girdiği parsel bazında imar durumu belgesiyle teyit ediliyor; plan paftalarına açık kaynaklardan erişilemediği için bunu tahminle söylemiyoruz. Aynı kanun, alandaki yapıların plan esaslarına göre yapılmasını ve aykırı olanların yıkılmasını hükme bağlıyor — çatı arası dönüşümü, teras kapatma ya da ek yapı gibi kalemlerde bu belge işin başlangıç noktası.

Ruhsat ve iskân süreci bugün İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile ilçe belediyesi üzerinden yürüyor. Orman komşuluğu bulunan batı-kuzey kesiminde ise ruhsat öncesi kadastro ve orman sınırı kontrolü ayrı bir adım olarak planlanıyor.

İlçe genelindeki çalışma biçimimiz Sarıyer çatı ustası sayfasında anlatılıyor.