Yeni Mahalle'de Çatı Ustası: Dik Yamaçta Çatı Tamiri ve Aktarma

Yeni Mahalle, Sarıyer Merkez’in hemen kuzeyinde, Boğaz kıyı yolu ile arkadaki sırt arasına sıkışmış küçük bir yerleşim. Ayak izi dar, buna karşılık kot farkı sert: ASTER 30 m yükseklik verisiyle kıyı yolu hizasında 17 m olan kot, 350-400 m batıda 56-82 m’ye, 500-600 m batı-kuzeybatıda 108-122 m’ye çıkıyor. Ortalama eğim yüzde yirminin üzerinde. Mahalle bu yüzden düz bir yerleşim planı gibi değil, Boğaz’a bakan bir amfi gibi kuruluyor — ve çatı işinin buradaki zorluğu da doğrudan bu geometriden çıkıyor.

Amfi yamaçta çatı neden beşinci cephedir?

Kademeli bir yamaçta her binanın çatısı, üst kottaki komşunun ve sırta tırmanan yolların görüş alanında kalır. Düz arazide kimsenin bakmadığı yüzey burada binanın en çok görülen yüzeyi olur. Bunun pratik karşılığı şu: derme çatma yamalar, farklı partiden kiremit, sonradan atılmış boru ve gelişigüzel sabitlenmiş baca şapkası gizlenemiyor. Çatı yenilerken kaplama düzeninin, mahya hattının ve baca dibi detayının düzgün görünmesi yalnızca estetik bir mesele de değil; düzgün duran bir çatı çoğu zaman detayı doğru çözülmüş çatıdır.

İkinci sonuç suyla ilgili. Yüzde yirmiyi aşan eğimde yağmur kısa mesafede hızlanıyor; oluğun ve iniş borusunun kapasitesi düz bir mahalledekine göre daha belirleyici. Binalar birbirine yakın oturduğu için yağmur suyu tahliyesi çoğu zaman tek parselin işi olmaktan da çıkıyor: ortak dere, komşu parapeti ve istinat duvarının arkasındaki drenaj birlikte çalışmak zorunda. Bu bir doku çıkarımı, sokak sokak ölçülmüş bir veri değil; ama keşifte ilk baktığımız yerlerden biri çatıdan inen suyun parselden nasıl çıktığı oluyor.

Aynı binanın iki yüzü neden farklı yıpranıyor?

Mahalle Boğaz suyuna 300-500 m mesafede; bu, doğuya bakan cephelerin tuzlu nem alması için yeterli bir yakınlık. Sırta bakan yüzler ise gün boyu gölgede ve rutubetli kalıyor. Deniz tarafında dere sacının ek yerinde, kıvrımda ve vida başında pas öne çıkarken; sırt tarafında kiremitte ve mahyada yosun ile liken tutması, saçak altında geç kuruyan nem baskın oluyor. Tek bir bakım reçetesi bu yüzden burada tutmuyor, yüzeyi yönüne göre ayrı değerlendiriyoruz.

Yamaç suyu ayrı bir başlık. Sarıyer ve Bakla dereleri Boğaz’a akan başlıca akarsular; güney komşusu Merkez Mahallesi’nde Sarıyer Deresi denize ulaşıyor. Yamaçtan inen yüzey suyu ve eski dere kolları bodrum ile temel drenajını doğrudan etkiliyor. Çatıdan gelen suyu toplayıp yanlış yere bırakmak, burada sorunu çatıdan bodruma taşımak demek. Tıkanan oluk ve akıtan dere, mahallede en sık karşılaştığımız iki başlangıç noktası.

Malzeme yukarı nasıl çıkacak?

Kıyı yolundan yamaca çıkan yollarda kısa yatay mesafede yüksek kot farkı var: 350-400 m’de 40-65 m, 500-600 m’de 90-105 m. Bu, beton mikseri, malzeme kamyonu ve mobil vinç konumlandırmasını en çok kısıtlayan topografyalardan biri. Mahallenin kendi vapur iskelesi de yok; en yakın iskeleler güney komşusu Merkez Mahallesi’nde. Denizden malzeme yaklaşımı ancak komşu mahalleden karaya çıkarıp yamaca taşımakla mümkün olur ki bu çoğu iş için pratik değil. Ana malzeme akışı Boğaz sahil yoluna bağlı kalıyor.

Sokak genişlikleri ve merdivenli sokak oranı için doğrulanabilir veri bulamadık, bu yüzden masabaşında varsaymıyoruz. Keşfe geldiğimizde çatıyla birlikte sokak girişini, aracın duracağı yeri ve iskelenin oturacağı zemini de ölçüyoruz. Yamaçta iskele ayakları farklı kotlara oturduğu için metraj düz zemin hesabıyla çıkmıyor. İşin takvimini belirleyen kalem çoğu zaman çatının kendisi değil, malzemenin oraya nasıl çıkacağı oluyor.

İzin sorusu keşiften önce sorulmalı

Mahalle 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’nun tanımladığı Boğaziçi Alanı içinde, kıyı bandına bitişik konumda. İBB’nin 19.02.2024’te onayladığı 1/5000 Sarıyer Boğaziçi Gerigörünüm ve Etkilenme Bölgesi Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı’nın kapsadığı 21 mahallelik listede Yeni Mahalle yer almıyor, komşusu Merkez Mahallesi ise listede. Bunun mahallenin öngörünüm rejiminde olduğuna işaret ettiği söylenebilir; ancak biz bunu doğrulayamadık ve kesin dille yazmıyoruz — parsel bazında imar durumu belgesi gerekiyor. Kanun’un 10. maddesi sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleriyle ilgili planların ayrı bir onay zincirinden geçtiğini hükme bağlıyor.

Kanun’un 11-13. maddeleri alandaki yapıları kazı izninden itibaren denetim altına alıyor; ruhsata veya imar mevzuatına aykırılık tutanakla tespit edilip inşaat mühürlenebiliyor. Buna ek olarak İBB Kültürel Miras kayıtlarında Sarıyer Yenimahalle, tescilli kültür varlığının yoğunlaştığı yerleşimler arasında sayılıyor; yapı bazında döküm verilmediği için hangi parsellerin tescilli olduğunu peşinen söyleyemiyoruz. Kısacası çatı formu değişikliği, kat ilavesi ve örtü malzemesi seçimi burada serbest bir tercih değil. Tescil varsa çatı aktarma kararı da koruma kurulu iznine bağlanıyor.

Bu yüzden neye dikkat ediyoruz

Yeni Mahalle’de bir çatıya çıktığımızda sıra şöyle işliyor: önce içeriden lekeyi ve mertek ucunu görüyoruz, sonra oluk ile dere hattını ve suyun parselden çıkış yolunu izliyoruz, ardından rüzgâr hasarının toplandığı üç noktaya — mahya, saçağın ilk kiremit sırası ve baca dibi — ayrı ayrı bakıyoruz. Boğaz kuzey-güney ekseninde bir kanal gibi çalıştığı için rüzgâr bu eksende hızlanıyor; doğrudan Boğaz’a bakan bir amfi yamaç ayrıca yamaç yukarı hızlanmaya maruz kalıyor. Sabitlemesi zayıf mahya ve saçak kiremidi burada uzun ömürlü olmuyor.

Nokta onarımın nerede bitip kaplama yenilemenin nerede başladığını çatı tamiri sayfasında anlattık; su tahliyesinden kaynaklanan işler için dere ve oluk tamiri sayfasına bakabilirsiniz. İlçe genelindeki çalışma biçimimiz ise Sarıyer çatı ustası sayfasında duruyor.