Göktürk Merkez'de Çatı Ustası: Kapalı Site Dokusunda Çatı İşi

Göktürk Merkez, Eyüpsultan’ın kuzeyinde, Belgrad Ormanı’nın güneybatı eteğinde. Arazi Boğaz yamaçlarına benzemiyor: kotlar 34-138 metre arasında, ortanca 86 metre ve doku dik yamaç yerine yumuşak sırtlar ile geniş düzlükler üzerine oturuyor. Mahallenin idari sınırı yerleşimin çok ötesine, kuzeydeki orman ve kırsal arka alana kadar uzanıyor. Çatı işine bakan yüzü ise küçük bir alanda toplanmış: bahçeli, havuzlu, gölet çevresine yayılmış bir konut coğrafyası.

Elli yılda 579 kişiden 39 bine: stok neden bu kadar genç

Köyün adı 13 Kasım 1951’de Petnohor’dan Göktürk’e çevrilmiş, 12 Ocak 1993’te belde olmuş. 1970’te 579 olan nüfus 2024’te 39.235’e çıkmış. Bu demografi hikâyesi doğrudan yapı stokuna yansımış durumda: İBB’nin 2017 verisinde 1980 öncesine ait yalnızca 59 bina var, buna karşılık 1980-2000 arası 1.441 ve 2000 sonrası 1.537 bina kayıtlı. Toplam 3.037 binanın yüzde 98’i son kırk yılın ürünü.

Genç stok, çatı işinde iki şey demek. Birincisi, karşımıza çıkan sorunlar genellikle malzemenin ömrünü doldurmasından değil, uygulama detayından ya da bakım eksiğinden kaynaklanıyor. İkincisi, aynı sitede aynı yıl yapılmış onlarca yapı olduğu için bir çatıda çıkan kusur çoğu zaman komşu çatılarda da duruyor. Site yönetimleriyle çalışırken tek bloğun raporunu değil, aynı imalat dönemine ait bütün çatıların ortak deseninde ne olduğunu yazıyoruz; site ve toplu yapı çatı bakımı tarafında işin mantığı bu.

Site dokusunda çatı işi nasıl kuruluyor

Harita verisinde mahallede 595 müstakil ev, 452 apartman ve 137 konut binası ile 99 ayrı konut alanı poligonu kayıtlı. Bu poligonlar kapalı site parselasyonunun doğrudan izi. Adıyla kayıtlı site sayısı 80’in üzerinde ve bunların yanında 13 yüzme havuzu, iki golf sahası ve 21 spor sahası var.

Bu dokuda iş modeli farklı çalışıyor. Yüksek bloklu bir mahallede tek bir vinç kurulumu bir günü kurtarır; burada aynı gün içinde birbirinden bağımsız beş-altı çatıya çıkmak gerekebiliyor. Kaplama metrekaresi düşük ama detay yoğunluğu yüksek: her yapıda ayrı saçak, ayrı dere, ayrı baca ve çoğu zaman veranda ya da çatı penceresi birleşimi var. Villa çatı onarımı ve müstakil ev çatı yenileme işlerinin süresini de asıl bu birleşimler belirliyor.

Bir de bakım rejimi tamamen ayrı olan bir alt stok var: kütük ev sitesi. Ahşap taşıyıcılı ve ahşap cepheli yapılarda yüzey koruma, emprenye ve ahşap-çatı birleşim detayı, kâgir yapıdaki çatı işiyle aynı takvimde yürümüyor.

Ormanın eteğinde su, yaprak ve gölge

Mahallenin çevresel koşulunu Belgrad Ormanı belirliyor. Orman, kışın yaprağını döken türlerden oluşuyor ve baskın tür sapsız meşe; kayın, gürgen, kestane, kızılağaç, ıhlamur, dişbudak, akçaağaç, titrek kavak ve fındık da örtünün parçası. Bunun çatıdaki karşılığı yıl boyu süren organik birikim: yaprak, ince dal ve palamut. Oluk ve dere kesitleri bu yüke göre boyutlanmadığında, sağanak geldiğinde kapasite kâğıt üstünde yeterli olsa bile fiilen yetmiyor.

İkinci koşul su. Harita verisinde 66 ayrı su alanı, Göktürk Göleti ve Kemer Country Göleti kayıtlı; mahallede ayrıca İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü’nün Göktürk Fidanlığı var. Gölet ve su yüzeyi çevresindeki parsellerde bağıl nem yüksek kalıyor, gölgeli çatı yüzeyleri geç kuruyor. Sonuç, kuzeye bakan yüzlerde yosun ve liken tutması oluyor. Yosun tabakası sünger gibi su tutuyor ve kışın donduğunda kaplama yüzeyini pul pul kaldırıyor.

Üçüncüsü yağışın kendisi. MGM’nin İstanbul normallerinde Aralık 99,2 mm, Ocak 88,8 mm, Temmuz ise 22,1 mm. Yıl, çatı açısından birkaç ağır aya ve uzun bir kuru döneme bölünüyor; bakım ve söküm gerektiren işleri bu kuru pencereye yerleştiriyoruz.

Aynı sitede tek bir çatı mı, hepsi mi?

Site yönetimleriyle çalışırken en sık düğümlenen soru bu. Göktürk’te bir sitedeki yapıların çoğu aynı yıl, aynı ekiple ve aynı detayla yapılmış olduğu için bir çatıda çıkan kusur nadiren tek çatıya özgü kalıyor. Bir blokta mahya harcı dökülmüşse, komşu blokta da aynı harcın aynı yaşta olduğunu varsaymak makul bir başlangıç oluyor; mahya harcı dökülmesi bu dokuda tekil değil, seri bir bulgu.

Bunun pratik sonucu, raporu tek yapı üzerinden değil ortak desen üzerinden yazmak. Keşifte örnekleme yapıyoruz: aynı imalat dönemine ait yapılardan birkaçını açıp bulguyu karşılaştırıyor, sonra hangi yapıların acil, hangilerinin planlı bakım kapsamında olduğunu ayırıyoruz. Bu ayrım yönetim için önemli, çünkü aynı bütçeyle bütün çatıları yenilemek yerine sırayı riskin gerçekten toplandığı yerden başlatmayı mümkün kılıyor. Teklifi de kalem kalem yazıyoruz; metin doğrudan kat malikleri toplantısına götürülebilecek bir belge oluyor.

Yola ve kapıya bağlı bir iş planı

M11 hattının Göktürk metro istasyonu 22 Ocak 2023’te hizmete girdi; yer altı istasyonu ve tek girişi Göktürk Fidanlığı tarafında. Karayolu tarafında İstanbul Caddesi, Eski Kemerburgaz Yolu ve Hasdal-Kemerburgaz Yolu ana damarı oluşturuyor. Ancak harita verisinde 265 iç sokağa karşılık yalnızca 23 birinci derece ve 21 ikinci derece yol parçası var; yani dağılım büyük ölçüde site içi ağa bağımlı.

Bunun günlük işteki sonucu, ekipman planının kapıda başlaması. Arazi eğimi rahat olduğu için araç erişimi Boğaz yamaçlarındaki mahallelere göre kolay; asıl kısıt bariyer, kapı gabarisi ve site yönetiminin çalışma saati kuralları oluyor. Orman içi ve gölet çevresi parsellerde ise stabilize yol payı yüksek (bölgede 55 kayıtlı toprak yol parçası var) ve ağır araç erişimi hava koşullarına duyarlı hâle geliyor.

Atölyemiz Sarıyer’de, Yeniköy’de; Göktürk’e Belgrad Ormanı’nın kuzey kenarından geçen güzergâhla gidiyoruz. Keşifte çatının yanı sıra site giriş koşullarını da yazıyoruz, çünkü burada iş programını çoğu zaman kapı belirliyor.