Demirciköy'de Çatı Ustası: Müstakil Ev Çatısı ve Aktarma

Demirciköy, Sarıyer’in Boğaz’a değil Karadeniz’e bakan yüzünde. Kilyos’un 1-2 kilometre doğusunda, yüzölçümü yaklaşık 10,9 km² olan geniş bir mahalle; ama bu alanın büyük bölümü yerleşim dışı orman ve kırsal arazi. Yerleşim çekirdeği kıyıdan geri çekilmiş, vadi içinde. Kıyı kesiminde Uzunya ve Dalia koyları var; buralarda denize girilen ve balık lokantalarının işlediği sezonluk bir kullanım söz konusu.

Bu üç koşul — açık deniz, orman ve vadi — burada çatı işini ilçenin geri kalanından ayırıyor.

Buradaki yapı dokusu ne anlatıyor?

Köy çekirdeğinde bir-iki katlı, bahçeli müstakil konut baskın. Çok katlı apartman ya da blok site dokusu yok. Yerleşim dışındaki parsellerde bahçeli müstakil ev ve hafta sonu evi tipi yapılaşma görülüyor; mahalle, Zekeriyaköy-Kilyos aksındaki bahçeli konut gelişiminin kuzey ucunda kalıyor.

Çatı tarafında bunun karşılığı net: baskın biçim eğimli kırma ya da beşik çatı, ana yapılarda kiremit kaplama. Sundurma, garaj, kömürlük ve müştemilat eklerinde trapez sac ve onduline yaygın. Teras çatı dokuya hâkim değil. Bu tespitler bölgenin kırsal yapı tipolojisine dayanan gözlemler; Demirciköy için sayısal bir envanter bulunmuyor, o yüzden oran vermiyoruz.

Pratikte şu anlama geliyor: burada karşımıza çıkan iş çoğunlukla bir apartman ortak alanı kararı değil, tek bir evin sahibiyle konuşulan bir müstakil ev çatı yenilemesi ya da nokta onarım. Karar süreci kısa, ama işin kendisi eve ve araziye özgü.

Poyraz çatıda neyi zorluyor?

Karadeniz’e doğrudan açık olmak, Boğaz içindeki mahallelerden farklı bir rüzgâr rejimi demek. Kuzey ve kuzeydoğu fırtına yükü yüksek ve burada belirleyici olan kaplamanın cinsi değil, kaplamayı yerinde tutan detay.

Fırtına sonrası çıktığımız çatılarda gördüğümüz tablo genellikle şu: kiremitlerin gövdesi sağlam, ama mahya hattı açılmış, saçağın ilk sırası oynamış, harç dökülmüş. Kalkan bir kiremit her zaman uçmuyor; birkaç santim kayıp altındaki su yalıtım örtüsünün bindirmesini açıyor ve akıntı metrelerce ötede tavana çıkıyor. Mahya harcı döküldüğünde sorun estetik değil, doğrudan sabitleme sorunudur.

İkinci etken deniz kaynaklı tuzlu nem. Oluk, iniş borusu, sac yüzey ve bağlantı elemanlarında korozyonu hızlandırıyor; burada galvaniz ve paslanmaz seçimi tercih değil, zorunluluk hâline geliyor. Vida ve çivi gibi küçük aksam, kaplamadan önce yorulan kalem oluyor.

Ormanın ve vadinin getirdiği yük

Yerleşim orman kuşağı içinde. Sonbaharda yoğun yaprak yükü, oluk ve süzgeç tıkanması, kuzeye bakan yüzeylerde nem kaynaklı yosun-liken oluşumu tekrar eden başlıklar. Orman kenarındaki yapılarda bizim en sık gördüğümüz arıza mahya ya da saçak değil, tıkalı olukta biriken suyun taşması.

Bunun çözümü de dokuya özgü: standart kesitli oluk burada yetmiyor. Geniş kesitli oluk ve yaprak süzgeci, temizlik aralığını uzatıyor. Dere ve oluk tamiri işini bu mahallede çoğu zaman kaplama işinden önce konuşuyoruz, çünkü çatının kendisi sağlamken bile su tahliyesi yüzünden akan ev az değil.

Vadi tabanına oturan parsellerde ise mesele çatıdan çıkıp araziye geçiyor. Dere yatağı ve yüzey suyu tahliyesi öne çıkıyor; sağanaklarda bahçe ve bodrum drenajı belirleyici oluyor. Bir çatıyı yenilerken iniş borusunun ucunu serbest bırakmak, suyu doğrudan bahçeye ve bodrum perdesine göndermek anlamına geliyor.

Koylardaki sezonluk yapılar ayrı bir iş türü

Uzunya ve Dalia koylarındaki plaj ve lokanta yapıları konut çatısıyla aynı mantıkla ele alınamıyor. Tek katlı, hafif çelik-ahşap iskeletli ve geniş açık teraslı bu yapılarda gergi tente, membran gölgelik ve hafif sac örtü kullanılıyor. Bu detaylar her sezon sökülüp yeniden kuruluyor ve kalıcı su yalıtımı olarak tasarlanmıyor.

Burada işin ağırlığı örtüde değil, taşıyıcı iskelette ve sabitlemede. Kışa girerken doğru sökülmüş bir konstrüksiyon, bahar açılışında yeniden kurulmuş bir konstrüksiyondan daha az sorun çıkarıyor. Koylara inen yollar dik ve dar; iskele kurulumu ve malzeme depolaması için düz alan bulmak ayrıca planlanıyor.

Bahçeli müstakil dokuda çatı işi çoğu zaman tek başına gelmiyor. Sundurma, garaj ve kömürlük gibi müştemilat ekleri ana yapıyla aynı yaşta olmadığı için farklı malzemeyle, farklı eğimle yapılmış oluyor; ana çatı yenilenirken bu eklerin birleşim detayı da elden geçmezse akıntı kısa sürede eklerden devam ediyor. Keşifte ana çatıyı ölçerken müştemilat bağlantılarını ve bahçedeki tahliye hattını da not ediyoruz.

Mevzuat burada neden farklı çalışıyor?

Boğaz hattındaki mahallelerde ilk konuştuğumuz konu 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’nun öngörünüm ve geri görünüm bölgeleridir. Demirciköy Karadeniz kıyısında olduğu için bu bölgeleme mahallenin belirleyici kısıtı değil.

Belirleyici olan başka: orman sınırı, orman vasıflı ve 2B nitelikli parseller ile Hazine mülkiyeti. Mahalle, kuzey Sarıyer’in bu tartışmaların yoğun olduğu kuşağında ve yapı stokunun ruhsat-iskân durumu parselden parsele değişiyor. Kapsamlı bir yenileme öncesinde orman kadastro hattı ve tapu durumu sorgulanmalı. Kıyı bandında ayrıca 3621 sayılı Kıyı Kanunu’nun kıyı kenar çizgisi ve yapı yasağı hükümleri geçerli; koylardaki tesisler bu kapsamda değerlendiriliyor. Kuzey Sarıyer’in doğal sit ve koruma statülü alanlarıyla komşuluk da söz konusu — sit sınırının parsel bazında teyidi gerekiyor.

Ulaşım tarafında toplu taşıma Hacıosman metro çıkışlı minibüs ve 151 numaralı İETT otobüs hattıyla sağlanıyor; mahalleye doğrudan raylı sistem bağlantısı yok. İlçenin geri kalanında nasıl çalıştığımızı Sarıyer çatı ustası sayfasında anlattık.