Esentepe'de Çatı Ustası: Kooperatif Blokları ve Kule Çatıları

Esentepe, Şişli’nin Zincirlikuyu’nun batısında kalan kesiminde; Zincirlikuyu Mezarlığı’ndan itibaren güneye doğru uzanıyor ve Gayrettepe, Balmumcu, Mecidiyeköy, Gülbahar, Gültepe, Çeliktepe ile Levent mahalleleriyle sınırlanıyor. Büyükdere Caddesi iş aksı üzerinde, doğu ucunda Zincirlikuyu kavşağı var, denize cephesi yok. Ama mahalleyi çatı işi açısından tanımlayan şey bu konum değil; nasıl kurulduğu.

Planlı kooperatif kökeni sahada ne değiştiriyor?

Esentepe’yi Şişli’nin diğer mahallelerinden ayıran temel olgu, kendiliğinden büyümemiş olması. Mahalle 1950’lerin sonunda kooperatif siteleriyle gelişmeye başladı; 1960’larda emekli subaylar ve gazeteciler için yapılan siteler çekirdeğini oluşturdu ve semt, İstanbul’un 1960 sonrası yapılaşması içinde düzenli bir şekilde oluştu. Hızla ve plansız apartmanlaşan komşu dokuların aksine burada düzenli parselasyon ve tekrar eden blok tipi var.

Bunun çatı işindeki karşılığı iki başlık. Birincisi yaşlanma senkronu: kooperatif kuşağı yapılar aynı dönemde ve aynı tip proje üzerinden çoğaltıldığı için benzer blok geometrisi, benzer çatı formu ve benzer yaşlanma profili gösteriyorlar. Çatı yaşlanması, dere-oluk sorunları ve yalıtım kaybı site genelinde eşzamanlı ortaya çıkma eğiliminde. Yani bir blokta çıkan arıza, komşu bloklarda da bekleniyor. Bu yüzden burada iş tek blok teklifi olarak değil, site envanteri olarak kuruluyor; site ve toplu yapı çatı bakımı sayfasında bu envanterin nasıl tutulduğunu anlattık.

İkincisi erişim kolaylığı — ki bu, İstanbul’un dar dokularında pek rastlanan bir avantaj değil. Kooperatif kökenli düzenli parselasyon, iskele kurulumu ve vinç konumlandırması için elverişli bahçe ve blok araları bırakıyor. Aynı işi Şişli’nin organik dokulu mahallelerinde yapmak, ekipmanın nereye kurulacağını çözmekle başlıyor; burada o adım çoğunlukla sorun çıkarmıyor.

Bir sınırı da açıkça yazalım: kooperatif bloklarının kat adedi, blok sayısı ve çatı tipinin kırma kiremit mi yoksa teras mı olduğu konusunda doğrulanmış bir kaydımız yok. Kaynaklarda yalnızca kooperatif kökeni ve düzenli oluşum kayıtlı. Site adlarını da kullanmıyoruz; doğrulanan yalnızca sitelerin emekli subaylar ve gazeteciler için yapıldığı.

Aynı sınır içinde iki çatı rejimi

Esentepe bugün çoğunlukla iş merkezlerinin ve gökdelenlerin bulunduğu bir alan. Yani aynı mahalle sınırı içinde iki yapı kuşağı yan yana duruyor: 1950’lerin sonu ile 1970’ler arası kooperatif blokları ve 1990 sonrası yüksek ofis kuleleri. Beşiktaş’ın kentsel dönüşüm strateji planı, Büyükdere Caddesi boyunca son yirmi yılda ortaya çıkan yüksek ve yoğun yapılaşmayı ayrı bir Merkezi İş Alanı alt bölgesi olarak tanımlıyor ve bu aksın İstanbul imajının temel ögesi haline geldiğini kaydediyor.

Çatı tarafında bu ikilik iki ayrı yaklaşım demek. Kooperatif kuşağında iş konut ölçeğinde: örtü, dere, oluk, saçak hattı ve çatı arası havalandırması. Ofis kulelerinde ise çatı, mekanik ekipmanı ve cephe bakım ünitesi altyapısını barındıran teknik bir yüzey; çatı işleri cephe erişim sistemleriyle ve bina işletmesiyle koordineli yürütülmek zorunda. Kulelerde düz çatı, membran yalıtım ve cephe bakım ünitesi kullanımı bizim tipolojik beklentimiz — bunu mahalle ölçeğinde ölçmüş değiliz, keşifte yerinde belirliyoruz. Örtü yenilemenin kapsamını çatı aktarma, membranlı yüzeydeki katman düzenini teras çatı yalıtımı sayfasında ayrı ayrı anlattık.

Esentepe sınırları içindeki kule ve plaza adlarını bilerek yazmıyoruz: Büyükdere aksındaki bilinen yapıların idari sınırın hangi tarafında kaldığını teyit edemedik ve bir binayı yanlış mahalleye yazmak, ruhsat konuşulurken işe yarayan bir bilgi değil.

Trafik, yönetim izni ve bina kuralları

Erişimin kolay tarafını yazdık; zor tarafı da var. Büyükdere Caddesi ve Zincirlikuyu kavşağı mahallenin ana erişim aksı ve trafik yoğunluğu yüksek; şerit işgali ile ağır araç manevrası izin ve zamanlama gerektiriyor. Bir vinç ayağını blok arasına kurmak kolay olsa bile, o vinci sahaya sokmak ayrı bir planlama kalemi.

İkinci kısıt idari. Site içi yollar ve ortak alanlar site yönetimi tasarrufunda; çatı işlerinde yönetim izni ve kat malikleri kararı süreci, teknik hazırlık kadar belirleyici oluyor. Kooperatif kökenli sitelerde bu süreç çoğunlukla yerleşik ve düzenli işliyor, ama takvimi buna göre kurmak gerekiyor. Ofis kulelerinde ise kural setini bina işletmesi belirliyor: çatıya erişim bina içi asansör ve teknik kat üzerinden yürüyor, malzeme dikey taşıma kapasitesi ve çalışma saatleri bina kurallarıyla sınırlı. Deniz erişimi olmadığı için tüm lojistik karayolundan çözülüyor.

Mevzuat tarafında Boğaziçi kısıtları burada devrede değil; Esentepe Şişli ilçesinde. Buna karşılık 1950’lerin sonu ile 1970’ler arasında üretilen kooperatif blokları, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin güncel sürümünden çok önce inşa edildi ve 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti bu kuşak için gündemde. Büyükdere Caddesi aksı ise üst ölçekli planlarda Merkezi İş Alanı olarak ele alınmış; Büyükdere-Maslak aksının rehabilite edilerek kontrollü dönüşümü bir plan kararı olarak kayıtlı.

Mezarlık komşuluğu, kanyon rüzgârı ve takvim

Denize doğrudan cephe olmadığı için tuz kaynaklı korozyon yükü Boğaz kıyı mahallelerine göre düşük. Buradaki asıl çevre koşulu yeşil doku: Zincirlikuyu Mezarlığı’na komşuluk, mahallenin doğu kenarında olgun ve yoğun bir ağaç örtüsü demek. Kooperatif sitelerinin bahçe ağaçlarıyla birleştiğinde sonbahar yaprak yükünün dere ve süzgeç tıkanmasında belirleyici olması bekleniyor — bunu coğrafi komşuluktan çıkardığımız bir sonuç olarak söylüyoruz, ölçümle doğrulanmış değil. Pratikte yaptığımız, doğu kenardaki bloklarda tahliye kontrolünü yaprak dökümünden hemen sonraya almak.

Takvimi yağış rejimi kuruyor: MGM İstanbul normallerinde yağış Aralık’ta 99,2 mm ve Ocak’ta 88,8 mm ile zirveye çıkıyor, Temmuz’da 22,1 mm ile en düşük seviyeye iniyor; Ocak’ta ortalama 16,27 yağışlı gün kaydediliyor. Tahliye hattı aralık öncesinde açık olmalı. Tıkanan oluk bu mahallede en ucuz çözülen, geciktirildiğinde ise saçak alnını ve mertek ucunu içeriden çürüten sorun.

Yükseklik tarafında ayrı bir koşul var: Büyükdere Caddesi aksındaki yüksek blok dizisi sokak kanyonu geometrisi yaratıyor, kule aralarında rüzgâr hızlanması ve girdap oluşumu bekleniyor. Yüksekte çalışma güvenliği açısından bu mahalleye özgü bir durum ve ankraj planını doğrudan etkiliyor. İstanbul için ölçülmüş en hızlı rüzgâr 20,8 m/sn (28.10.2010), kaydedilen en yüksek kar 41 cm (09.03.1987); yüksek bloklarda rüzgâr yükü ile düz çatıda kar ve su birikimi birlikte değerlendiriliyor.

İlçe genelindeki çalışma biçimimiz için Şişli çatı ustası, merkezimizin bulunduğu ilçe için Sarıyer çatı ustası sayfasına bakabilirsiniz.