Çatı akıntısının yeri nasıl bulunur?

Akıntının yeri, tavanda damlayan noktanın hemen üstünde aranmaz. Çatıya giren su dik inmez: önce su yalıtım örtüsünün üstüne düşer, eğim boyunca akar, bir açıklık bulunca alt katmana geçer ve mertek üzerinde metrelerce yürür. Damlama, suyun takıldığı ilk engelde başlar. Bu yüzden arama damlama noktasından başlar ama orada bitmez; sudan geriye doğru, yukarı yürünür.

Damlayan nokta neden giriş noktası olmuyor

Eğimli bir çatıda su, kaplamanın altına girdikten sonra yatayda değil, eğimin gösterdiği yönde ilerler. Ahşap bir merteğin üst yüzeyi bu iş için düzgün bir kanal gibi çalışır. Su bir çivi başına, bir ek yerine ya da mertek ucuna takılana kadar yol alır.

Bunun pratik sonucu şudur: giriş noktası, lekenin neredeyse her zaman daha yukarısındadır ve yandan birkaç metre kaymış olabilir. Teras çatılarda tablo başkadır; orada su eğim yerine örtünün altındaki boşlukta yayılır ve giriş noktası lekenin uzağında, hatta bambaşka bir yönde kalabilir. Suyun katmanlar arasındaki yolculuğunu çatıdan su akıyor sayfasında ayrıntılı anlattık.

Çatı arasında ne okunur

Çatı arası, kaçağı en çok konuşturan yerdir. Gündüz vakti ışıklar kapatılıp gözün karanlığa alışması beklenir. Aranacaklar sırayla şunlardır:

• Işık huzmeleri. Kaplamada ya da tahta kaplamada açıklık varsa dışarıdan gelen ışık ince bir şerit hâlinde görünür.
• Kurumuş su izleri. Merteklerde ve aşıklarda koyu şeritler bırakır. Şerit yukarı doğru izlenir; şeridin bittiği yer giriş noktasına en yakın işarettir.
• Çivi diplerindeki pas halkaları. Çivi başında turuncu bir halka varsa oradan uzun süredir su geçmektedir.
• Yalıtımın rengi ve dokusu. Islanıp kurumuş cam yünü kekleşir, çöker ve çevresinden koyu görünür.
• Beyazımsı ya da siyah mantar lekesi. Su izinin eski olduğunu, hasarın tek seferlik olmadığını gösterir.

Çatı arasında yürürken yalıtım yününün değil, merteklerin üzerine basılır. Alçıpan tavan insan taşımaz.

Dışarıda hangi sırayla bakılır

Kaçakların büyük çoğunluğu kaplamanın düz yüzeyinde değil, iki şeyin birleştiği yerde başlar. Sıra bu yüzden birleşimlerden kurulur.

Belirtinin yeri	Önce bakılacak nokta
Akıntı bir bacanın hizasında	Baca dibi etek sacı, harç bandı
İki çatı yüzeyinin iç köşesinde	Dere sacı, bindirme boyu, delinme
Saçak hattına yakın, duvar diplerinde	Oluk tıkanıklığı, oluk eğimi, alın tahtası
Tepe hattı boyunca	Mahya harcı, mahya kiremidi oturması
Çatı penceresi ya da bacanın çevresi	Su kesme detayı, sızdırmazlık bandı
Düz yüzeyin ortası, tek nokta	Kırık, kaymış ya da eksik kaplama parçası

Bu tarama, yapının çevresinde dolaşıp çatıya karşı binadan ya da üst kottan bakmakla başlar. Yerden okunabilen çok şey vardır: sıra bozukluğu, renk farkı, oturmamış mahya. Nelere bakıldığının tam listesini çatı muayenesi nasıl yapılır rehberine çıkardık.

Su testi tahmini ölçüye çevirir

Gözle bulunamayan kaçakta yöntem bellidir. Çatı kuruyken, hortumla en alt sıradan başlanır ve yalnızca dar bir bölüme su tutulur. İçeride bir kişi damlama noktasını izler. Beş on dakika bir şey olmazsa hortum bir sıra yukarı alınır ve aynı süre beklenir.

Bu sabır zorunludur: aynı anda geniş alan ıslatılırsa test yalnızca “çatı akıyor” der, nereden aktığını söylemez. Bölüm bölüm ilerlendiğinde damlamanın başladığı an, hangi hattın sorumlu olduğunu doğrudan gösterir. Aynı yöntem onarımdan sonra kontrol testi olarak da kullanılır.

İz hiç bulunamıyorsa

Bazı akıntılar yalnızca belirli koşullarda ortaya çıkar. Yağmur şiddetliyken beliren akıntı çoğu zaman kapasite sorunudur; koşullar sakinken yapılan aramada hiçbir iz vermez. Bu ayrımı çatı neden sadece şiddetli yağmurda akıyor sayfasında açtık. Su yalnızca rüzgârlı havada geliyorsa yön bilgisi aramayı kısaltır.

Kuru havada hiçbir iz yoksa akıntının kaynağı çatı olmayabilir. Tesisat borusu, klima drenajı ya da duvardan gelen rutubet benzer leke bırakır. Kaynağı ayırmadan kaplama açmak, çatıyı sağlam yerinden delmek olur. Belirsizlik bu noktaya geldiyse keşifte hem çatı arası hem dış yüzey birlikte gezilir; bulgular yazılı çıkarılır, onarım ondan sonra planlanır. Nasıl çalıştığımız çatı tamiri sayfasında.