Çatı arasındaki tozun kaynağı ne?

Çatı arasındaki tozun büyük bölümü dışarıdan gelmez; orada üretilir. Kapalı, karanlık ve kimsenin girmediği bir hacimde eskiyen her malzeme kendi tozunu bırakır ve bu toz yıllarca hiçbir yere gitmeden birikir. Bu yüzden çatı arasında görülen tozun rengi ve dokusu, hangi katmanın yorulmaya başladığını doğrudan söyler. Toz bir kirlilik değil, bir belirtidir.

Toz nereden çıkar?

Dört ayrı kaynak vardır ve çoğu evde hepsi bir arada bulunur.

• Yalıtım katmanı. Cam yünü ve taş yünü yaşlandıkça, bir kez ıslanıp kuruduktan sonra ya da üstüne basıldığında lif salmaya başlar. Şiltenin kâğıt kaplaması yırtılmışsa lif serbest kalır. Selüloz esaslı dökme yalıtımda toz daha ince ve daha havada asılı kalıcıdır.
• Harç ve kaplama. Kiremit altındaki eski harç, mahya harcı ve derz kalıntıları zamanla ufalanır; bu, gri-bej renkli kum kıvamında bir tozdur. Mahya hattında bu tabloyu mahya harcı döküldü sayfasında açtık.
• Ahşap. Çürüyen mertek ve tahta lif lif dağılır; ahşap kurdu ise un kıvamında açık renk talaş bırakır ve talaş hep aynı deliğin altında birikir. Ayrımı ahşap mertek çürümesi sayfasında anlattık.
• Canlı kaynaklı kalıntı. Kuş tüyü, kuru dışkı, yuva samanı, böcek kabuğu ve kemirgen izleri. Ses varsa kaynağın hangisi olduğunu çatı arasında haşere ve çatı arasında kuş sesi duyuyorum sayfalarında ayırdık.

Bunlara dışarıdan gelen pay eklenir: kapatılmamış saçak ağızları, ızgarasız havalık çıkışları ve şapkası kırık bacalar hem tozu hem isi içeri alır. Yol kenarındaki binalarda bu pay küçümsenmeyecek kadar büyür.

Tozun cinsi kaynağı nasıl ele verir?

Tozun görünümü	Nerede yoğunlaşır	Muhtemel kaynak
Sarı-beyaz, tüylü, elde iğneleyen lif	Şiltelerin çevresinde, ek yerlerinde	Yorulmuş cam yünü ya da taş yünü
Gri, kum kıvamında, ağır	Kaplamanın altında, mahya hattı boyunca	Ufalanan harç
Açık renk, un gibi ince	Tek bir deliğin ya da elemanın altında	Ahşap kurdu
Koyu, lifli, kırıntılı	Mertek ve tahta yüzeyinde	Çürüyen ahşap
Tüy karışık, hafif, keskin kokulu	Saçak ve mahya köşelerinde	Kuş ve kemirgen kalıntısı
Siyahımsı, yağlı, kurum benzeri	Havalık ve baca çevresinde	Dışarıdan giren is

Eski çatılarda dikkat edilecek bir konu

Yapım yılı eski binalarda çatı arasında kırılgan, lifli, gri-beyaz levha parçalarına rastlanabilir. Bu malzemeye emin olunmadan dokunulmaz, kırılmaz, süpürülmez. Neden bu kadar dikkat gerektiğini ve doğru yolun ne olduğunu asbestli eternit çatı sayfasında ayrıntısıyla yazdık. Şüphe varsa çatı arası kapağı kapatılır ve iş uzmanına bırakılır.

Toz odaya iniyorsa ne yapılır?

Çatı arasında toz olması normaldir; tozun odaya inmesi değildir. Aşağı geçiş her zaman bir açıklıktan olur: spot delikleri, contasız çatı kapağı, tesisat şaftı, baca çevresindeki boşluk, alçıpan ek yerleri. Bu açıklıklar aynı zamanda kışın ısıtılmış havanın yukarı kaçtığı yollardır; kapatıldıklarında hem toz iner hem ısı kaybı azalır.

Kapatma işi hava sızdırmaz elemanlarla yapılır — kapak contalanır, spot kasaları uygun tipe çevrilir, şaft ağzı kapatılır. Buradaki tek uyarı şudur: bu iş tavan düzleminde yapılır, kaplamanın altındaki havalandırma boşluğu kapatılmaz. Kaplama altındaki hava yolu kapanırsa toz yerine yoğuşma ve küf gelir.

Kaynak kapanmadan temizlik işe yaramaz

Yalıtım dağılıyorsa süpürmek birkaç ay kazandırır. Katmanın yorulduğunu gösteren işaretler bellidir: şilte kalınlığını kaybetmiş, elle tutulduğunda dağılıyor, kâğıt kaplaması yırtılmış, bir yerde ıslanıp kekleşmiş. Bu tabloyu çatı izolasyonu eskimiş sayfasında topladık; yenileme sırasında katmanların hangi sırayla kurulduğunu çatı arası yalıtımı sayfasında bulabilirsiniz.

Keşifte tozun kendisine değil, tozun altındaki yüzeye bakılır: harç mı dökülüyor, ahşap mı dağılıyor, şilte mi bitmiş, yoksa bir yerden mi giriliyor. İşin kapsamı bu ayrımdan sonra çıkar; düzenli kontrol kapsamında yapılan işleri çatı bakımı sayfasında listeledik.