Sorular
Eski kaplamanın üzerine yeni kaplama yapılır mı?
Sınırlı hâllerde yapılır. Taşıyıcı ek yükü kaldırıyorsa, alttaki yüzey düzgün ve kuru ise ve kaçağın nedeni biliniyorsa bazı sistemler mevcut kaplamanın üzerine kurulabilir. Ancak bu, çürük mertek ile ıslak örtüyü görünmez kılar ve ilerideki her arızayı iki kat sökülerek çözülen bir işe çevirir. Kaçağın nedeni belirsizse ya da altyapıdan şüphe varsa söküm yapılır.
Sınırlı hâllerde yapılır, çoğu çatıda ise önerilmez. Fikrin cazip yanı açık: söküm işçiliği, moloz taşıma ve döküm bedeli ortadan kalkar, iş kısalır, ev bir gün bile açıkta kalmaz. Sakıncası da aynı yerden çıkar — sökülmeyen kaplama, altındaki her şeyi görünmez kılar. Çürüyen mertek, delinmiş su yalıtım örtüsü, ıslanmış yalıtım ve kaçağın gerçek nedeni yerinde kalır, üstü örtülür.
Hangi koşullar sağlanırsa kabul edilebilir?
Üzerine kaplama kararı verilmeden önce dördü birden aranır:
- Taşıyıcı ek yükü kaldırmalı. Mevcut kaplama yerinde kaldığı için yeni malzemenin ağırlığı ölü yüke eklenir. Karla birlikte hesaplanır, tahminle geçilmez.
- Alttaki yüzey düzgün ve kuru olmalı. Dalgalı, kırık ya da nemli bir yüzeyin üstüne kurulan kaplama o bozukluğu birebir taşır ve altındaki nemi hapseder.
- Kaçağın nedeni bilinmeli. Nereden girdiği bulunamamış bir su, üstü kapatıldığında kaybolmaz; yalnızca izlenemez hâle gelir.
- Çatı arası havalandırması korunmalı. İki kaplama arasında sıkışan hava, kış aylarında yoğuşmanın en rahat çalıştığı yerdir. Mekanizmayı çatı arasında yoğuşma sayfasında anlattık.
Dördünden biri bile eksikse söküm yapılır.
Sistemlere göre durum nedir?
| Mevcut kaplama | Üzerine gelen | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Tek kat shingle, düz ve sağlam | Shingle | Şartlı olur; taşıyıcı yük payı ve alt yüzey kontrolü şart |
| Kiremit | Trapez veya sandviç panel | Genellikle olmaz; ızgara sabitlemesi kiremidi ve örtüyü deler |
| Kiremit | Kiremit | Olmaz; ağırlık ikiye katlanır, bindirme geometrisi tutmaz |
| Bitümlü membran, tek kat, kabarmasız | Likit membran | Olur; yüzey hazırlığı ve uyum testi ile |
| Kabarmış veya ek yerleri açılmış membran | Herhangi bir örtü | Olmaz; altında su ve hava hapsolur |
| İki kat kaplaması olan çatı | Herhangi bir kaplama | Olmaz; tam söküm gerekir |
Tablodaki “şartlı” satırlar için karar keşifte verilir. Shingle üzerine shingle en çok konuşulan seçenektir; alttaki katın kabarma yapıp yapmadığı belirleyicidir, çünkü kabarma altında hapsolan nem üstteki yeni katı da içeriden yorar. Belirtileri shingle kabardı sayfasında.
Ağırlık neden bu kadar önemli?
Çatı kaplaması, taşıyıcının ömrü boyunca taşıdığı sabit yüktür; üzerine kar ve rüzgâr yükü eklenir. Mevcut kaplama yerinde bırakıldığında sabit yük artar ama taşıyıcı kesiti aynı kalır. Bunun sonucu ani bir çökme olmayabilir; daha sık görülen şey, merteklerde zamanla oluşan sehim ve yüzeydeki dalgalanmadır. Ahşap taşıyıcıda bu, kesitin bir bölümünü çürümeye kaptırmış çatılarda hızlanır. Riskin nasıl okunduğunu çatı çökmesi riski sayfasında topladık; taşıyıcı yenileme gerekiyorsa iş ahşap çatı taşıyıcı yenileme kapsamına girer.
Bağlantı ve detaylar ne olur?
Üzerine kurulan bir kaplamada iki teknik sorun daha çözülmek zorundadır. Birincisi bağlantı boyu: vida ya da çivi, yeni kaplamayı, eski kaplamayı ve altındaki çıtayı geçip taşıyıcıya ulaşacak uzunlukta olmalıdır. Kısa kalan bir bağlantı yalnızca eski kaplamayı tutar; rüzgâr yükünü taşıyıcıya aktarmaz.
İkincisi kot farkı. Yüzey yükseldiği için baca dibi, çatı penceresi, havalandırma çıkışı ve oluk ağzı artık eski yerinde kalmaz. Baca etek sacı yeniden yapılır, oluk askıları yükseltilir, saçak hattı yeniden düzenlenir. Bu kalemler “sadece üstüne serdik” denen işin içinde çoğu zaman unutulur ve ilk kışta kaçak tam bu noktalardan çıkar.
Sökümün geri verdiği şey
Söküm bir masraf kalemi gibi görünür ama karşılığında üç şey verir. Birincisi bilgi: taşıyıcının, tahtanın ve örtünün gerçek hâli ancak kaplama kalkınca görülür. İkincisi kesintisiz bir su yalıtım katmanı; yeni örtü, eskisinin delikleri üzerine değil temiz bir yüzeye serilir. Üçüncüsü ise ileriye dönük erişim — o çatıda sonraki her onarım tek katman açılarak yapılır.
Bu üçünün toplamı, çoğu binada söküm bedelinin üzerine çıkar. Kaplamayı tümden yenileme kararı verdiyseniz işleyişi çatı aktarma sayfasında; kaplamanın gerçekten bitip bitmediğini çatının ömrünün bittiği nasıl anlaşılır sayfasındaki bulgularla ölçebilirsiniz. Yeni yüzeyde bölümlere göre farklı malzeme düşünüyorsanız aynı çatıda iki farklı kaplama kullanılabilir mi sayfası da işinize yarar.
Eski Kaplama Üzerine
Sık sorulan sorular
Eski kiremidin üstüne trapez sac çekilmesini öneriyorlar, mantıklı mı?
Yaygın bir teklif ama çoğu binada iyi bir fikir değil. Sac, kiremidin üstüne oturmadığı için altına ahşap ya da metal bir taşıyıcı ızgara kurulur; bu ızgara mevcut kiremide veya doğrudan merteklere sabitlenir. Her sabitleme noktası kiremidi kırar ve altındaki örtüyü deler. Üstelik iki kaplama arasında kalan hava boşluğu havalandırılmazsa yoğuşma yapar. Kiremit gerçekten bitmişse sökülüp yerine geçilmesi daha temiz ve çoğu zaman uzun vadede daha ucuzdur.
Kaç kat kaplama üst üste gelebilir?
Uygulamada kabul edilen sınır iki kattır ve ikinci kat da ancak alttakinin düzgün, kuru ve sağlam olması şartıyla konur. Üçüncü kat hiçbir koşulda kurulmaz: taşıyıcıya binen ölü yük artar, bağlantı elemanları alttaki katmanları geçemeyecek kadar kısa kalır ve yüzey görünürde düzgün dursa da altında ne olduğu tamamen bilinmez hâle gelir. Zaten iki kat kaplaması olan bir çatıda bir sonraki iş her hâlükârda tam sökümdür.
Üzerine kaplama yapılan çatıda sonradan kaçak çıkarsa ne olur?
Arama işi zorlaşır. Su, üstteki kaplamadan girip alttaki eski yüzeyin üzerinde yol alır ve nereden girdiğini gösteren izler iki katmanın arasında kalır. Su testi de aynı nedenle daha az kesin sonuç verir. Bu yüzden bu tür çatılarda müdahale, çoğu zaman şüphelenilen bölgeyi bütünüyle açmakla başlar; yani nokta onarımın maliyeti normal bir çatıya göre yüksektir.
Söküm yapılırsa ne kadar ek maliyet ve süre çıkar?
Söküm; işçilik, moloz taşıma ve döküm olarak ayrı kalemlerdir ve işi bir ya da birkaç gün uzatır. Buna karşılık altyapı görünür hâle gelir, çürük parçalar çıkar, su yalıtım örtüsü kesintisiz yenilenir ve çatının gerçek ağırlığı değişmez. Telefonda çatının büyüklüğünü ve mevcut kaplama cinsini söylerseniz benzer işlerde konuştuğumuz ortalama aralığı paylaşabiliriz; kesin rakam keşiften sonra kalem kalem çıkar.
