Çelik çatı betonarme binaya yapılır mı?

Yapılır; betonarme yapılarda çatının çelik olması istisna değil, olağan durumdur. Soru genellikle iki halde geliyor: son kat düz teras olarak bırakılmıştır ve üstüne eğimli bir çatı isteniyordur ya da mevcut ahşap makas yorulmuştur, yerine çelik konulacaktır. İkisinde de teknik mesele “olur mu” değil, “yük nereye iner” meselesidir.

Çelik çatının yükü nereye iner?

Çelik çatı ağırlığını, ayaklarının bastığı sayılı noktada toplar. Ahşap çatıda yük çok sayıda mertek ucuna dağılır; çelikte ise makas ayakları arasında altı, sekiz, kimi zaman on iki metre açıklık geçilir ve bütün yük bu birkaç mesnede biner. Mesnet betonarme döşemenin ortasına oturursa döşeme kendi düzlemi dışında zorlanır; kolon, perde ya da kiriş ekseninin üzerine oturursa yük doğrudan taşıyıcı sisteme, oradan temele iner.

Bu yüzden ilk iş çatı çizmek değil, binanın aksını çıkarmaktır. Projesi duran yapılarda plan yeterlidir; projesi kaybolmuş eski yapılarda tavan taranarak kiriş hatları ve kolon eksenleri yerinde belirlenir. Ayak yerleri bu akslara göre kurulur; aks tam denk gelmiyorsa araya yükü yayan bir çelik taban profili ya da hatıl girer.

Bina çatıya ne kadar ek yük kaldırır?

Çelik iskeletin kendi ağırlığı, üzerine gelen kaplamayla birlikte düşünülür. Kaba sıralama şöyledir:

Çatı kurgusu	Öz ağırlık düzeyi
Çelik konstrüksiyon + sandviç panel	En hafif
Çelik konstrüksiyon + trapez sac + ayrı yalıtım	Hafif
Çelik konstrüksiyon + kenetli metal + ahşap alt tabaka	Orta
Çelik konstrüksiyon + lata-mertek üzerine kiremit	En ağır

Kaplamanın ağırlığı yalnız statikle ilgili değildir; deprem hesabında binanın en üstündeki kütle, tabana gelen kesme kuvvetine orantısız biçimde yansır. Eski bir yapıda çatının hafif seçilmesi bu yüzden çoğu zaman tercih değil zorunluluktur. Ağırlığın seçimi nasıl belirlediğini çatıda ağırlık seçimi nasıl etkiler sayfasında ayrıca açtık.

Kolon kesitleri zayıfsa, beton dayanımı düşükse ya da tavan kirişlerinde çatlak varsa çatıya çıkmadan önceki iş bellidir: taşıyıcı sistemin durumu ölçülür. Bu ölçüm bina güçlendirme kapsamına girer ve çatı işinden bağımsız yürür. Taşıyıcıdaki zafiyetin çatıda nasıl göründüğünü çatı çökmesi riski sayfasında topladık.

Çelik betona nasıl bağlanır?

Bağlantı, işin en çok hata yapılan yeridir. Üç yol kullanılır: beton dökümü sırasında yerleştirilen ankraj plakası, sertleşmiş betona kimyasal ankrajla tutturulan taban plakası ve mevcut kirişi saran çelik bilezik. Hangisinin seçileceği betonun yaşına, donatı yoğunluğuna ve delme derinliğine bağlıdır.

Üçünde de aynı üç kural geçerli: delmeden önce donatı taranır, kesilen bir donatı hem bağlantıyı hem yapıyı zayıflatır; taban plakası altında boşluk bırakılmaz, boşluk kalırsa yük tek köşeye biner; ankraj ile beton kenarı arasında yeterli mesafe korunur, kenara yakın ankraj yük altında betonu koni biçiminde koparır. Detayın nasıl kurulduğunu çelik konstrüksiyon sayfasında anlattık.

Teras döşemeyi çelikle kapatmak ne değiştirir?

Düz teras üstüne eğimli çelik çatı kurulduğunda su yalıtımı tek savunma hattı olmaktan çıkar. Yağmur eğimli yüzeyden akıp gider; döşeme üstünde gölcüklenme, membran yorulması ve kış boyu süren donma-çözülme çevrimi büyük ölçüde biter. Üst kat dairelerde yaz sıcağı da düşer, çünkü beton artık doğrudan güneş almaz.

Buna karşılık iki şey unutulmamalı. Yeni çatı ile eski döşeme arasında kalan hacim havalandırılmazsa orada yoğuşma başlar. İkincisi, kapatılan teras kapalı alan sayıldığında iş teknik olmaktan çıkıp imar ve kat malikleri kararı konusuna döner; bu taraf, profil seçiminden önce çözülür. Uygulamanın kapsamı teras kapatma ve çelik çatı sayfalarında duruyor.

Karar neye bakılarak verilir?

Betonarme binada çelik çatı, taşıyıcı akslar okunabiliyorsa ve ek yük binanın kaldırabileceği düzeyde kalıyorsa doğru çözümdür. Akslar okunamıyorsa yapılacak ilk iş çatıyı hafifletmek değil, yapıyı ölçmektir. Keşifte bakılan şey metrekare değil; kolon aksları, döşeme kalınlığı, mevcut kirişlerin durumu ve binanın üstüne ne kadar kütle alabildiğidir. Bu dördü netleştiğinde makas açıklığı, profil kesiti ve kaplama birlikte seçilir. Benzer yapılarda konuştuğumuz aralığı keşiften önce telefonda da söyleyebiliriz; kesin rakam aks ölçüldükten sonra kalem kalem çıkar.