Sorular
Duvardaki rutubet çatıdan mı cepheden mi?
Kaynağı lekenin yüksekliği ve sınırının yönü söyler. Tavan birleşimine yapışık başlayıp aşağı doğru solan iz çatı, saçak ya da parapet kaynaklıdır. Duvarın ortasında, dışarıdaki bir noktanın (denizlik, iniş borusu, kaplama eki) tam hizasında duran iz cepheden gelir. Süpürgelikten yukarı çıkıp aynı kotta kesilen yatay kuşak ise zeminden yükselen rutubettir.
Duvardaki rutubetin kaynağı ıslaklığın kendisine değil, geometrisine bakılarak bulunur. Suyun bir binada izleyebileceği üç ana yol vardır ve her biri duvarda kendine özgü bir imza bırakır: yukarıdan gelen su (çatı, saçak, dere, parapet), yandan gelen su (cephe yüzeyi, pencere çevresi, iniş borusu) ve aşağıdan gelen su (temel ve zemin nemi). Lekenin hangi yükseklikte başladığı, sınırının hangi yöne doğru soluklaştığı ve yağıştan kaç saat sonra belirdiği bu üçünü ayırmaya çoğu zaman yeter.
Yükseklik ve biçim ne söyler
| Lekenin yeri ve biçimi | İlk bakılacak kaynak |
|---|---|
| Tavan birleşimine yapışık, aşağı doğru solan | Çatı, saçak, dere ya da parapet |
| Duvarın ortasında, dıştaki bir çıkıntının hizasında | Cephe: denizlik, söve, iniş borusu, kaplama eki |
| Süpürgelikten çıkıp aynı kotta kesilen yatay kuşak | Zeminden yükselen rutubet |
| Dış köşede yukarıdan aşağı inen dar düşey şerit | Isı köprüsü, yüzey yoğuşması |
| Islak hacme komşu duvarda, yağıştan bağımsız | Tesisat |
Tablo tek başına karar vermez, listeyi daraltır. Asıl kanıt bundan sonra toplanır.
Çatı kaynaklı nemi ne ele verir
Çatıdan gelen su yağışa bağlıdır ama gecikmelidir: yağmur durduktan saatler sonra belirmesi, hatta ertesi gün koyulaşması olağandır. İkinci işaret kat farkıdır — iz yalnız üst katta varsa ve alt katlarda karşılığı yoksa yol yukarıdan başlıyor demektir. Üçüncüsü çatı arasında görülür: lekenin tam üstündeki mertek ve tahtada koyu şerit, çivi diplerinde pas halkası bulunur. Dördüncüsü yön bağımlılığıdır; akıntı yalnız belirli yönden esen rüzgârlı yağmurlarda geliyorsa kusur o cepheye bakan çatı detayındadır.
Bu izlerin nasıl okunacağını duvarda rutubet çatıdan mı sayfasında ayrıntılandırdık; kaynağın oluk hattında olduğu durumlar için dere ve oluk tamiri sayfasına bakabilirsiniz.
Cephe kaynaklı nemin karşılığı dışarıdadır
Cepheden gelen suyun kuralı şudur: içerideki her ize karşılık dışarıda gözle görülür bir kusur bulunur. Aynı hizada açılmış bir derz, kırılmış ya da eğimi bozulmuş bir denizlik, duvardan ayrılmış bir iniş borusu, kaplamada oynamış bir ek, çatlamış bir söve dibi. Dışarı çıkıp içerideki lekenin düşey izdüşümüne bakmak çoğu işi bitirir.
İkinci ayırt edici, yağışın karakteridir. Cephe emmesi dik inen yağmurda değil, o yüze çarpan rüzgârlı yağmurda çalışır. Sakin bir sağanakta hiçbir şey olmayıp fırtınalı bir günde iz belirmesi cepheyi işaret eder. Üçüncüsü yosundur: cephede sürekli ıslak kalan yüzey yeşerir, bu yüzden yosun deseni suyun yolunu haritalar. Desenin nasıl okunduğunu cephede yosunlanma neyin işareti sayfasında açtık.
Yoğuşmayı sızıntı sanmamak
Ayrımı yapmadan onarıma başlamak en pahalı hatadır. Sızıntı yağışla ilişkilidir, sınırı keskindir, kuruduğunda kahverengi tortu bırakır ve genellikle tek bir noktadan yayılır. Yoğuşma ise yağıştan bağımsızdır, soğuk günlerde artar, ılık havada kaybolur; yüzeyde tortu değil küf bırakır ve tek nokta yerine bütün bir soğuk şeridi tutar. Aynı mekanizmanın çatı arasındaki hâlini çatı arasında yoğuşma sayfasında anlattık.
Kanıt nasıl toplanır
- Kalem çizgisi ve tarih. Lekenin kenarını çizip yanına tarih yazın. Hangi yağıştan sonra ne kadar büyüdüğü, tahmini ölçüye çevirir.
- Yağış defteri. Tarih, rüzgârın yönü ve yağışın süresi. Üç dört kayıt, kaynağın yön bağımlı olup olmadığını gösterir.
- Naylon testi. Şeffaf naylonu dört kenarından duvara bantlayıp yirmi dört saat bekleyin. Buğu naylonun oda tarafında birikiyorsa iş yoğuşmadadır; duvar tarafında birikiyorsa nem yapının içinden geliyordur.
- Kontrollü su testi. Cepheye hortumla, aşağıdan yukarı ve bölüm bölüm su tutulur; her bölümde birkaç dakika beklenirken içeride bir kişi izler. Cephe kaynaklı sızıntıyı en hızlı bu yöntem kesinleştirir.
Kaynağı ayırmadan yapılan her müdahale kumar olur: çatısı sağlam bir evde kiremit sökülür, cephesi emen bir duvara iç boya atılır. Yukarıdaki dört kayıt bir mevsim tutulduğunda karar tartışmasız hâle gelir. Cephenin onarım ve yalıtım tarafını dış cephe mantolama, çatı tarafını çatı tamiri sayfasında bulabilirsiniz; hangisiyle başlanacağına kayıtlar karar verir.
Rutubetin Kaynağı
Sık sorulan sorular
Aynı duvarda hem çatı hem cephe kaynaklı nem olabilir mi?
Olabilir ve dış köşelerde sık görülür. Köşe, hem çatı suyunun toplandığı hem cepheye çarpan yağmurun sıkıştığı yerdir; üstelik yapının en çok ısı kaybeden noktasıdır. Böyle bir duvarda üstte çatı kaynaklı, ortada cephe kaynaklı iki ayrı iz üst üste binebilir. Ayırt etmenin yolu tek tek kapatmaktır: önce oluk ve saçak düzeltilir, bir mevsim izlenir; iz ortada devam ediyorsa kalan kaynak cephededir.
Nem ölçer cihaz aldım, doğrudan karar verebilir miyim?
Cihaz ölçtüğü değeri verir, kaynağı söylemez. İğneli ölçerler malzemenin iletkenliğini okur; sıva içindeki tuz, metal kanal ya da taze boya değeri yanıltacak kadar yükseltebilir. Cihazın işe yaradığı yer karşılaştırmadır: aynı duvarda yukarıdan aşağıya on beş yirmi santim aralıkla ölçüm alıp bir dizi oluşturun. Değerin yukarı doğru mu yoksa aşağı doğru mu arttığı, tek bir okumadan çok daha fazlasını anlatır.
Nem yalnız kışın çıkıyor, yazın kayboluyor. Bu ne demek?
Yağıştan çok sıcaklığa bağlı bir nem tarif ediyorsunuz; büyük olasılıkla yüzey yoğuşmasıdır. Dış duvarın iç yüzü, ısı köprüsü olan noktalarda odanın geri kalanından soğuk kalır. İçerideki nemli hava bu soğuk şeride değince su yüzeyde toplanır. İmzası bellidir: köşelerde, döşeme hizasında, mobilya arkasında koyu ve mat lekeler, çoğu zaman küf. Bu durumda çatı ya da cephe aramak zaman kaybıdır; iş yalıtım ve havalandırma tarafındadır.
Boyayı söktüm, altındaki sıva tuz atmış. Ne anlama gelir?
Beyaz, pudramsı ya da iğnemsi kristal birikintisi suyun yapı içinden geçip yüzeyde buharlaştığını gösterir. Su, geçtiği harç ve tuğladaki çözünür tuzları taşıyıp yüzeyde bırakır. Bu iz, nemin bir kereye mahsus değil uzun süredir aynı yolu izlediğini söyler. Zeminden yükselen rutubette ve dış cepheden sürekli su alan duvarlarda tipiktir; tek seferlik bir çatı akıntısında genellikle görülmez.
Kaynağı bulamadan mantolama yaptırsam sorun kapanır mı?
Kapanmaz, görünmez olur. Yalıtım levhası ıslak duvarın kuruma yönünü de kapattığı için nem kesit içinde kalır; birkaç mevsim sonra levha arkasında ayrışma, sıvada çatlak ve kabarma olarak geri döner. Doğru sıra kaynağın kesilmesi, duvarın kuruması, sonra yalıtımdır. Aradaki kuruma süresi duvarın kalınlığına ve mevsime göre değişir, yapıyı görmeden gün sayısı verilemez.
