Mevcut yalıtımın eskidiği nasıl anlaşılır?

Eskimiş yalıtım kaybolmaz; yerinde durur, göze de az çok sağlam görünür ama işini yapmaz. Bu yüzden karar malzemenin görüntüsüne değil davranışına bakılarak verilir. En güvenilir üç işaret şudur: aynı ısıtmayla üst katın eskisi kadar ısınmaması, kışın tavan yüzeyinin oda havasına göre belirgin biçimde soğuk kalması ve yazın sıcağın üst kata eskisinden erken inmesi. Bu üçü birlikte görülüyorsa çatı arasına çıkıp bakmanın vakti gelmiştir.

İçeriden okunabilecek işaretler

Yalıtımın zayıfladığı, çatı arasına çıkmadan da anlaşılabilir. Kışın en soğuk günlerde tavana ve üst kat dış duvarının tavanla birleştiği köşeye elle dokunun. Yüzey oda havasından hissedilir biçimde soğuksa oradan ısı kaçıyordur. Aynı köşede yoğuşma lekesi, siyah noktalanma ya da boya kabarması varsa iş yalnızca konfor meselesi olmaktan çıkmıştır; nemin nereden geldiğini çatı arasında yoğuşma sayfasında ayırdık.

İkinci işaret kar üstünde okunur. Yalıtımı iyi bir çatıda kar yüzeyde uzun süre kalır. Kaplamanın üstündeki kar, komşu binalardakine göre hızla eriyorsa ya da yalnızca belli şeritlerde eriyorsa, o şeritlerin altından ısı geçiyor demektir. Aynı ısı, saçak hizasında yeniden donarak buz sarkıtına dönüşür.

Üçüncüsü sestir. Yalıtım hem ısıyı hem sesi tutar; dışarıdan gelen gürültünün ve yağmur sesinin eskisine göre daha net duyulması, katmanın inceldiğine ya da yerinden kaydığına işaret eder.

Çatı arasında neye bakılır?

Fener, toz maskesi ve dikkatli adım yeterlidir; yünün üstüne değil merteklere basılır. Bakılacaklar sırayla şunlar:

• Kalınlık. Şilte ilk serildiği kalınlığın belirgin biçimde altındaysa direnç de aynı oranda düşmüştür.
• Ezilme ve boşluk. Üstüne eşya konmuş, üstünden yürünmüş bölgelerde yün geri gelmez; aralarda çıplak tavan görünür.
• Nem izi. Koyulaşmış şeritler, kalıcı ıslaklık ve küf kokusu, çatıdan ya da içeriden gelen bir nem kaynağını gösterir.
• Kirlenmiş yüzey. Gri-siyah toz birikintisi, o noktadan hava geçtiğinin işaretidir.
• Derz açıklıkları. Levhalı sistemlerde levhalar arasında parmak girecek boşluk varsa ısı köprüsü oluşmuştur.
• Mertek yüzeyleri. Yalıtımın altındaki ahşapta kararma ya da yumuşama varsa iş yalıtımdan büyüktür; ayrıntısı ahşap mertek çürümesi sayfasında.

Malzeme cinsine göre yaşlanma biçimleri

Malzeme	Yaşlanma biçimi	Yerinde işareti
Cam yünü şilte	Lifler yatar, hacim kaybolur	Kalınlık düşer, bastırınca geri gelmez
Taş yünü levha	Nemle ağırlaşır, ezilir	Levha yüzeyinde çökme, kenarda ufalanma
EPS levha	Kırılganlaşır, derzler açılır	Kenarda tozuma, aralarda boşluk
XPS levha	Yüzeyi UV gördüyse tozur	Renk açılması, elde kalan toz
Püskürtme köpük	Kabuklaşır, çatlar	Yüzeyde ince çatlak ağı, kopan parçalar
Dökme malzeme	Sıkışır, kayar, nem tutar	Kalınlığın yer yer sıfırlanması

Malzemelerin başlangıçtaki özelliklerini ve hangisinin nerede kullanıldığını ısı yalıtım malzemeleri sayfasında, mineral yünlerin ayrıntısını taşyünü sayfasında topladık.

Eskimiş mi, yoksa baştan mı yanlış?

İkisi farklı sonuçlar doğurur. Yalıtım eskimişse malzeme değişir; baştan yanlışsa katman düzeni değişir. Baştan yanlış olduğunun tipik işaretleri şunlardır: yalıtımın çatı arası kullanıldığı hâlde tavan düzleminde kalması, buhar kesicinin soğuk yüze konması ya da hiç konmaması, havalandırma boşluğunun yalıtımla kapatılmış olması ve saçak hizasında yalıtımın kesilerek boşluk bırakılmış olması.

Bu ayrımı yapmadan malzeme yenilemek, birkaç yıl sonra aynı tabloyu geri getirir. Islanmış bir katmanla karşılaşıldığında verilecek karar da ayrıdır; kurutmanın nerede işe yaradığını ıslanmış yalıtım kurur mu sayfasında anlattık.

Karar: tamamlama mı, komple yenileme mi?

Alttaki katman kuru, temiz ve kalınlığını korumuşsa sökmeye gerek yoktur; üstüne ikinci kat serilir, derzler şaşırtılır, hava kaçakları kapatılır. Islaklık, küf, ezilme ya da hasere izi varsa katman sökülür, alt yüzey açılır ve mertekler görülerek yeniden kurulur.

Kaplama da ömrünü doldurmuşsa iki işi ayırmak gereksiz masraf olur: çatı zaten açılacaksa yalıtım en doğru ve en ucuz biçimde o sırada yenilenir. Bu birleşimi çatı aktarma sayfasında, yalnızca çatı arasına yapılan müdahaleyi çatı arası yalıtımı sayfasında açtık. Hangi yolun doğru olduğu çatı arasına girip kalınlık ölçülmeden söylenemez; ölçüm bir saatlik iştir ve kararın tamamını değiştirir.