Oluk donarsa ne yapmalı?

Donmuş bir oluğa vurmayın, kürek ya da demir çubukla buzu kırmaya çalışmayın. Buz kanalın biçimini almış hâldedir; darbeyle çıkarken sacı ezer, askı kelepçelerini söker ve çoğu zaman saçak alın tahtasını da açığa çıkarır. O gün yapılacak iş buzu yenmek değil, suyun çatıdan güvenli bir yolla inmesini sağlamak ve altındaki alanı korumaktır. Asıl çözüm ise ilkbaharda değil, oluğun neden donduğu anlaşıldığında ortaya çıkar.

Oluk neden donar?

Sorun soğukta değil, sıcakta başlar. Çatı arasından yukarı kaçan ısı kaplamayı ısıtır, üstündeki karın alt yüzeyi erir ve su eğim boyunca aşağı iner. Saçak hattı ise ısıtılmayan, dışarıya açık bir bölgedir; su oraya vardığında sıcaklık sıfırın altındadır ve donar.

Donan su bir eşik oluşturur, arkasından gelen su bu eşiğe takılır ve kalınlaşarak yukarı doğru büyür. Oluk artık su taşıyan bir kanal değil, buz tutan bir tekne hâlindedir. Aynı mekanizmanın çatıdaki karşılığını kar erirken çatı akması sayfasında, saçakta sarkıt biçiminde görünen hâlini buz sarkıtı ve oluk sayfasında anlattık.

Bu yüzden donan oluk çoğu zaman kötü oluğun değil, sızdıran bir tavanın haberidir.

O gün ne yapılır, ne yapılmaz?

Yapılır	Yapılmaz
Sarkıt varsa altındaki geçiş kapatılır, araç çekilir	Sarkıt sopayla düşürülmez
Yerden erişilen iniş borusu ağzı açılır	Merdivenle buzlu saçağa çıkılmaz
Çatı arası kapağı kontrol edilip ısı kaçağı azaltılır	Buz kürekle, çekiçle kırılmaz
İç tarafta ıslaklık varsa elektrik kesilir, su toplanır	Oluğa tuz ya da kimyasal dökülmez
Fotoğraf çekilip donmanın hangi bölümde olduğu not edilir	Alev ya da ısı tabancasıyla eritilmez

Kanalın kısa bir bölümünü açmak gerekiyorsa en güvenli yol ılık suyla, üstten aşağı doğru ve sabırla çalışmaktır. Kaynar su kullanılmaz: ani sıcaklık farkı boyalı sacı çatlatır, plastik oluklarda deformasyon yapar.

İçeri su geliyorsa sıra ne olmalı?

Donmuş oluğun iç belirtisi genellikle tavan ortasında değil, dış duvarın üst köşesinde çıkar. Yükselen su kaplamanın altına girdiği için akıntı yağmurla değil, hava ısındığında başlar.

Sıra şudur: bölgenin elektriği kesilir, su tek noktada toplanır, altındaki eşya çekilir, durum tarih görünecek biçimde fotoğraflanır. Bunlar yapıldıktan sonra beklemek, buzlu çatıya çıkmaya çalışmaktan çok daha doğru bir karardır. Aktif akıntıda o günkü müdahalenin ne olduğunu acil çatı tamiri sayfasında bulabilirsiniz.

Kalıcı çözüm nereye yapılır?

Oluğa değil, çatıya. Sıra şöyle işler:

• Isı kaçağı kesilir. Çatı arası tabanı ya da eğik yüzey yeterli kalınlıkta yalıtılır; en çok ısı kaçıran nokta olan çatı arası kapağı unutulmaz. Kapsamı çatı arası yalıtımı sayfasında anlattık.
• Havalandırma açık tutulur. Saçak altından giren, mahyadan çıkan hava akışı kaplamanın altını dış hava sıcaklığına yaklaştırır; ısınmayan kaplama karı eritmez. Bu dengeyi çatı arasında yoğuşma sayfasında ayrıntılandırdık.
• Oluk hattı düzeltilir. Eğim, askı aralığı ve iniş borusu kesiti kontrol edilir; çöken ya da geriye eğimli bir oluk hem su tutar hem daha erken donar.
• Gerekiyorsa ısıtıcı kablo eklenir. Yalıtım ve havalandırma düzeltildikten sonra hâlâ risk varsa kablo bir tamamlayıcıdır, tek başına çözüm değildir.

Tıkalı bir oluk donmayı hızlandırır; yaprak ve çamur hem suyu tutar hem de nem deposu gibi çalışır. Tıkanmanın belirtilerini oluk tıkandı sayfasında ayrı ele aldık. Askı, eğim ve kesit düzeltmesi gerekiyorsa iş dere ve oluk tamiri kapsamına girer.

Kış ortasında yapılan her müdahale geçicidir; buzlu bir çatıda kalıcı iş yapılmaz. Donma bir kez yaşandıysa doğru plan, hava açtığında saçak hattını ve çatı arasını birlikte gözden geçirmek, düzeltmeyi sonbaharda tamamlamaktır. Böylece ertesi kış oluk yeniden değil, ilk kez düzgün çalışır.