Sorular
Su lekesi kurudu, sorun geçmiş sayılır mı?
Hayır. Leke suyun kendisi değil, suyun geçerken taşıdığı tuz ve tortu izidir; su buharlaşınca iz olduğu gibi kalır. Bu yüzden kurumuş leke yalnızca suyun şu an gelmediğini gösterir, kaçağın kapandığını değil. Karar lekenin kuruluğuna değil, birkaç yağış boyunca büyüyüp büyümediğine ve çatı arasındaki ahşabın nemine bakılarak verilir.
Kurumuş bir leke, kaçağın kapandığını değil, suyun şu anda gelmediğini gösterir. Tavanda gördüğünüz sarımsı kahverengi iz suyun kendisi değildir; su alçının, ahşabın ve eski boyanın içinden geçerken çözdüğü tuzu ve tanen benzeri maddeleri yüzeye taşır, sonra buharlaşıp gider. Geriye kalan tortu kurudur ve yıllarca aynı görünür. Yani leke ıslakken de kuruyken de gözle hemen hemen aynıdır. Sorunun geçip geçmediğini lekenin kuruluğu değil, davranışı söyler.
Leke neden kurur, kaçak neden durmaz
Çatı kaçaklarının çoğu sürekli değil koşulludur. Kırık bir kaplama parçasının altına su, ancak yağmur belirli bir yönden ve belirli bir süreyle geldiğinde ulaşır. Kısa bir sağanak hiçbir iz bırakmazken, aynı miktarda yağmurun rüzgârla yan yatarak gelmesi akıntı başlatır. Kar erimesi, oluk taşması ve uzun süren çiseleme de kendi koşullarını taşır.
Bu yüzden iki yağış arasında leke kuruyabilir, üstelik haftalarca kuru kalabilir. Aradaki sessizlik onarımın değil, hava koşullarının eseridir. Akıntının hangi yağışta geldiğini not almanın kaçağın türünü nasıl daralttığını yağmurdan sonra akıntı sayfasında ayrıntılandırdık.
Kuru leke ile aktif lekeyi ayırt etmek
Karar, tek bakışta değil birkaç yağışa yayılan gözlemle verilir.
| Gözlem | Kapanmış kaçağın izi | Süren kaçak |
|---|---|---|
| Kenar çizgisi | Tek ve keskin, hep aynı yerde | İç içe iki-üç halka, dıştaki daha soluk |
| Yağıştan bir gün sonra | Değişmez | Koyulaşır, kenar birkaç santim genişler |
| Dokunma | Kâğıt gibi kuru ve sert | Serin, hafif yumuşak, parmak izi kalır |
| Boya yüzeyi | Düz kalır | Kabarır, pul pul kalkar, kavlar |
| Koku | Yok | Kapalı odada rutubet kokusu |
| Çatı arası karşılığı | Kuru, soluk eski iz | Koyu şerit, çivi dibinde pas halkası |
Sağlaması basittir: lekenin kenarını kurşun kalemle çizip yanına tarih yazın. İki ya da üç yağıştan sonra çizginin dışına taşma yoksa kaçak gerçekten durmuş olabilir. Taşma varsa, ne kadar az olursa olsun, akıntı devam ediyordur.
Kuruluğun gizlediği şey
Görünen yüzey kurur; asıl mesele yüzeyin arkasıdır. Alçıpanın kâğıdı, çıtası, üstündeki yalıtım ve merteğin kendisi suyu tutar ve havalandırması zayıf bir çatı arasında haftalarca bırakmaz. Tavan boyası kupkuru dururken merteğin üst yüzü hâlâ nemli olabilir.
Bu gecikmeli nemin iki bilinen sonucu var. Birincisi küf: ıslak kalan organik yüzeyde koloni gözle görülmeden önce yerleşir, belirtisi genellikle koku olur. Çatı arasında küf sayfasında bunun nasıl okunduğunu anlattık. İkincisi ahşabın yumuşaması; tekrar eden ıslanma-kuruma çevrimi lifleri gevşetir ve süreç ahşap mertek çürümesi noktasına gider. İkisi de leke kurumuşken sessizce ilerler.
Ne zaman boyanır, ne zaman ustaya gidilir
Boya için üç koşulun birlikte sağlanması gerekir: lekenin kenarı en az iki yağış boyunca büyümemiş olacak, çatı arasında ilgili noktanın altı ve üstü elle kuru hissedilecek, naylon testinde buğu çıkmayacak. Üçü tamamsa bölge havalandırılır, leke bloke edici astar sınırın dışına taşarak sürülür, sonra boyanır.
Ustaya gitmenin ölçütü şunlar: kenar her yağışta büyüyorsa, iç içe halka varsa, boya kabarıp altında su toplanıyorsa, çatı arasındaki ahşapta koyu şerit ya da beyazımsı mantar izi varsa. Bu durumda yapılacak iş boya değil, giriş noktasının aranmasıdır; nasıl arandığını çatıdan su akıyor sayfasında, planlı gezmenin nasıl yapıldığını çatı bakımı sayfasında bulabilirsiniz. Onarım da lekeye değil, suyun çatıya girdiği noktaya yapılır; bunun kapsamı çatı tamiri sayfasında.
Lekenin kurumasına bakıp verilen “geçti” kararı çoğu zaman bir sonraki uzun yağışa kadar dayanır. Kalem çizgisi ise ucuz, sessiz ve dürüst bir kayıt tutar: iki mevsim boyunca yerinde duran bir çizgi, boya için elinizdeki en sağlam gerekçedir.
Kuruyan Su Lekesi
Sık sorulan sorular
Lekenin içindeki iç içe halkalar ne anlatır?
Her ıslanma dalgası kendi kenar çizgisini bırakır. Dıştaki soluk halka ilk ıslanmanın, içteki koyu halka en son ıslanmanın sınırıdır. İki ya da üç halka görüyorsanız o nokta en az o kadar kez ıslanmış demektir; yani olay tek seferlik bir kaza değil, tekrar eden bir kaçaktır. Tek ve keskin kenarlı bir leke ise çoğu zaman geçmişte kapanmış bir arızanın izidir.
Kuru lekeyi boyadım, birkaç ay sonra geri geldi. Neden?
İki sebepten biri: ya kaçak kapanmamıştır ya da normal astar kullanılmıştır. Su lekesindeki tuz ve tanen suda çözünür; su bazlı normal astarın nemiyle bile yeniden çözünüp yeni boyanın yüzeyine çıkar. Bu yüzden leke bölgesine önce yalıtıcı, leke bloke edici astar sürülür, sonra boya yapılır. Astar bir kat değil, lekenin sınırını on beş yirmi santim aşacak şekilde sürülmelidir.
Nem ölçer cihazım yok, nemi nasıl anlarım?
Şeffaf bir naylon parçasını lekenin üstüne dört kenarından bantlayıp yirmi dört saat bekleyin. Naylonun iç yüzünde buğu ya da damlacık oluşuyorsa yapı elemanı hâlâ nem veriyordur. İkinci yöntem çatı arasındadır: lekenin tam üstündeki mertek ve tahtaya elle dokunun, kuru tahtaya göre serin ve ağır hissediliyorsa nem içeridedir. Üçüncüsü kokudur; kapalı bir odada rutubet kokusu, gözle görünmeyen nemi ele verir.
Leke büyümüyor ama rengi koyulaşıyor, bu ne demek?
Alan aynı kalıp rengin koyulaşması, aynı noktadan az miktarda ve tekrar tekrar su geldiğini gösterir. Su her seferinde aynı yolu izlediği için leke yayılmıyor, ama tortu üst üste biriktiği için renk derinleşiyor. Bu, kesitli bir kaçağın en sinsi biçimidir: hasar hızla büyümez, buna karşılık altındaki ahşap ve yalıtım sürekli nemli kalır.
Leke tavanda değil duvarın üstünde, aynı kural geçerli mi?
Kuruluk-kanıt değildir kuralı orada da geçerli, ama kaynak arama yönü değişir. Duvardaki iz aşağıdan yukarı doğru soluyorsa kaynak zeminden yükselen rutubettir; yukarıdan aşağı doğru soluyorsa çatı, saçak ya da parapet hattındadır. Yön okumasını yapmadan tavandaki ölçütleri duvara taşımak yanlış yere onarım yaptırır.
