Teras kapatmada kar yükü nasıl hesaplanır?

Kar yükü göz kararıyla değil, bölgeye ait bir başlangıç değerinden yola çıkılarak bulunur. Hesabın mantığı üç adımdır: önce bulunulan yerin zemin kar yükü değeri alınır, sonra bu değer çatının biçimine ve eğimine bağlı şekil katsayısıyla çatı yüzeyine taşınır, en sonda rüzgâr ve ısı etkisini tanımlayan katsayılarla düzeltilir. Türkiye’de bu hesap TS EN 1991-1-3 ve ulusal ek ile TS 498’in tanımladığı çerçevede yapılır; değerler bölgeye ve rakıma göre değişir.

Hesabın iskeleti

Çatı yüzeyindeki kar yükü, pratikte şu çarpanların ürünüdür:

• Zemin kar yükü. Bulunulan bölge ve rakım için tanımlanmış temel değerdir. Aynı ilin farklı rakımlarında farklı çıkar.
• Şekil katsayısı. Çatının biçimine ve eğimine bağlıdır. Eğim arttıkça kar tutunması azalır; düz ve düşük eğimli yüzeylerde katsayı en yüksektir.
• Rüzgâr etkisi katsayısı. Açık, rüzgâra maruz bir konumda kar savrulup gider; korunaklı bir konumda birikir. Kapalı avlu ya da yüksek yapılar arasındaki bir teras korunaklı sayılır.
• Isı katsayısı. Altı ısıtılan ve ısı kaybı yüksek bir çatıda kar daha hızlı erir. Yalıtımı iyi bir kış bahçesinde bu erime azdır — yani iyi yalıtım kar yükünü artırır.

Sonuç metrekare başına bir yük değeridir ve kesit hesabına bu değer girer. Rakamı buraya yazmıyoruz; çünkü doğru değer projenin konumuna, rakımına ve çatı geometrisine bağlıdır ve mühendis hesabıyla belirlenir.

Asıl mesele ortalama değil, birikme

Teras kapatmalarda hasarın büyük bölümü ortalama kar yükünden değil, yerel birikmeden çıkar. Rüzgâr karı düz taşımaz; bir engelle karşılaştığında arkasına yığar. Kapatma konstrüksiyonları neredeyse her zaman böyle bir engelin dibindedir.

Birikme bölgesi	Neden oluşur	Tasarımdaki karşılığı
Yüksek duvara bitişik kenar	Rüzgâr karı duvarın önüne yığar	O bölgede aşık aralığı sıklaştırılır
Parapet dibi	Parapet kar için bariyer gibi çalışır	Kenar bölgesinde kesit büyütülür
İki çatının kot farkı olan hat	Üst çatıdan kayan kar alt çatıda toplanır	Alt yüzeyde yerel yük artışı hesaplanır
Baca, asansör kulesi ve makine dairesi çevresi	Çıkıntının rüzgâr gölgesinde birikme	Çevre alanda takviye
İç köşe ve dere hattı	Kar iki yüzeyden aynı hatta akar	Dere kesiti ve taşıyıcı birlikte boyutlandırılır

Bu tabloyu okumanın pratik sonucu şudur: kapatmanın kesiti tek bir değerle değil, bölgelere göre belirlenir. Kesiti her yerde büyütmek yerine birikme bölgesinde aşık aralığını sıklaştırmak çoğu zaman daha ekonomik çözümdür. Kar yükünün mevcut çatılarda yarattığı riski kar yükü çatı riski sayfasında ayrıca ele aldık.

Hesap taşıyıcıya nasıl yansır?

Bulunan yük değeri dört kalemi doğrudan belirler: kiriş ve kolon kesiti, aşık aralığı, açıklık ve ankraj sayısı. Bunlara örtünün kendi ölü yükü eklenir — yalıtım camının metrekare ağırlığı sandviç panelin katları düzeyindedir. Bu yüzden örtü kararıyla kar yükü hesabı ayrı ayrı değil, birlikte konuşulur. Örtü seçeneklerini kış bahçesi çatısında cam mı panel mi sayfasında karşılaştırdık.

Bir nokta daha: yükün nereye aktarıldığı da hesabın parçasıdır. Yük parapet duvarına değil, altındaki betonarme kirişe, kolona ya da döşemeye verilir. Bu ayrımın gerekçesini mevcut parapete konstrüksiyon bağlanır mı sayfasında yazdık.

Yetersiz hesabın belirtileri

İlk kışta çöken bir konstrüksiyon nadirdir; olağan olan, kar yükünün kesiti yavaşça yormasıdır. Orta açıklıkta kalıcı sehim, birleşim noktalarında boya çatlağı, ankraj çevresinde beton kılcalları ve kapının ya da cam kanadın artık tam kapanmaması bu yorulmanın işaretleridir. Bunlardan biri görüldüğünde kar mevsimi beklenmeden ölçü alınır.

Keşifte çıkardığımız şey bu yüzden yalnız metraj değildir: çatının biçimi, eğimi, komşu yapıların rüzgârı nasıl kestiği, parapet ve yüksek duvar konumları ile yükün aktarılacağı betonarme eleman birlikte kaydedilir. Taşıyıcı imalatının nasıl kurulduğunu çelik konstrüksiyon ve teras kapatma sayfalarında anlattık.