Sorular
Yağmur suyu hasadı çatıdan yapılabilir mi?
Yapılabilir; çatı, yağmur suyunu toplamak için en geniş ve en pratik yüzeydir. Suyun nerede kullanılabileceğini kaplama cinsi belirler: kiremit, kenetli metal ve boyalı sac yüzeylerden gelen su bahçe sulama ve temizlik için uygundur. Sistem oluk, süzgeç, ilk yıkama ayırıcısı, depo ve taşma hattından oluşur. İçme ve kullanma suyu amaçlanıyorsa arıtma zorunludur.
Yapılabilir. Çatı, bir yapıdaki en geniş, en eğimli ve suyu zaten tek bir hatta toplayan yüzeydir; yağmur suyu hasadı için hazır bir toplama alanı gibi çalışır. Kurulacak sistemin karmaşıklığını belirleyen şey çatının kendisi değil, suyun ne için kullanılacağıdır. Bahçe sulama ve dış temizlik için gereken düzenek basittir; içme ve kullanma suyu hedefleniyorsa iş arıtma tarafına geçer.
Ne kadar su toplanır?
Hesap sade bir kuralla yapılır: bir milimetre yağış, bir metrekare yatay yüzeyden yaklaşık bir litre su verir. Burada dikkat edilecek nokta, hesabın çatının eğimli yüzey alanıyla değil, yatay izdüşüm alanıyla yapılmasıdır — yağmur dik iner, çatının eğimi toplanan miktarı artırmaz.
Bu ham rakamdan bir miktar kayıp düşülür: ilk yağmurun yüzeyi yıkarken harcanan kısmı, kaplamanın emdiği su, buharlaşma ve ayırıcıya giden pay. Pratikte toplanabilen miktar hesaplanandan bir miktar azdır. Yine de küçük bir müstakil ev çatısı, tek bir sağanakta bahçe sulamaya haftalarca yetecek suyu verebilir.
Hangi kaplamadan toplanan su ne işe yarar?
| Kaplama | Su kalitesi | Uygun kullanım |
|---|---|---|
| Kenetli metal, boyalı sac | En temiz; yüzey pürüzsüz, tortu bırakmaz | Sulama, temizlik; arıtmayla daha geniş kullanım |
| Kil ve beton kiremit | Temiz; ilk akışta bir miktar toz taşır | Sulama, dış temizlik |
| Shingle | Granül ve bitüm kalıntısı taşır | Sulama için sınırlı; ayırıcı şart |
| Bitümlü membran | Yüzey kalıntısı ve renk geçişi olabilir | Yalnızca sulama, tercihen ayırıcıyla |
| Polikarbon, cam | Temiz; ancak alan küçük olur | Sulama, küçük depolar |
| Yosun tutmuş her yüzey | Organik yük yüksek | Toplamadan önce yüzey temizliği |
Kaplamanın kayganlığı ve tortu tutmaması burada avantaja dönüşür; metal yüzeylerin bu yönünü kenetli metal çatı sayfasında ayrıca anlattık. Yosun ve liken tutmuş bir yüzeyden toplanan su ise depoyu hızla kirletir; bunun neden oluştuğunu ve nasıl temizlendiğini yosun ve liken sayfasında bulabilirsiniz. Eski, boyası dökülmüş ya da asbest içerdiğinden şüphe edilen levha kaplamalardan su toplanmaz.
Sistem hangi parçalardan oluşur?
Sıra şöyledir: çatı yüzeyi suyu oluğa verir, oluk ağzındaki süzgeç yaprak ve iri kaba tortuyu tutar, iniş borusundaki ilk yıkama ayırıcısı yağmurun ilk akışını sisteme almadan tahliye eder, kalan su depoya girer, depo dolduğunda fazlası taşma hattından mevcut yağmur suyu giderine yönlendirilir.
Bu zincirin en çok atlanan parçası ilk yıkama ayırıcısıdır. Yağmurun ilk akışı, çatıda biriken tozun ve kuş pisliğinin tamamını taşır; sisteme alınmadan atıldığında depodaki suyun kalitesi belirgin biçimde yükselir. İkinci en çok atlanan parça taşma hattıdır: depo dolduğunda suyun nereye gideceği baştan çözülmezse, ilk büyük yağışta bina dibinde su birikir.
Çatı tarafında nelere dikkat edilir?
Oluk kesiti sağanağı taşımalıdır; hasat sisteminde su daha uzun bir yol izlediği için darboğaz hemen kendini gösterir. Eğim tek bir iniş noktasına yönlendirilirse toplama kolaylaşır. Süzgeç ve ayırıcı, bakım için elle erişilebilecek yükseklikte olmalıdır — erişilemeyen bir süzgeç birkaç mevsim sonra tıkaç hâline gelir. Tıkanmanın belirtilerini oluk tıkandı sayfasında topladık.
Bir de şu var: hasat sistemi kurulan bir çatıda yıllık temizlik artık isteğe bağlı değildir. Kirlenen yüzey doğrudan depoya yansır. Yıllık kontrolün kapsamını çatı bakımı sayfasında anlattık; oluk hattında düzeltme gerekiyorsa iş dere ve oluk tamiri kapsamına girer.
Bu işin hangi kısmını biz yapıyoruz?
Açık olalım: çatı yüzeyi, oluk, dere, süzgeç ve iniş hattı bizim işimiz. Deponun yerleştirilmesi, pompa, filtre ve arıtma tarafı tesisat işidir; bu kısmı ilgili uzmanla birlikte yürütüyoruz. Bir yapıda hasat sistemi düşünülüyorsa doğru sıra, önce çatı ve toplama hattının sağlamlığını kesinleştirmek, ardından depolama tarafını planlamaktır. Akıtan ya da sarkmış bir oluğun üzerine kurulan sistem, ilk sağanakta hem suyu hem emeği yere döker.
Çatıdan Yağmur Hasadı
Sık sorulan sorular
Depo çatıya konabilir mi?
Konmamalı. Su ağır bir yüktür ve depo doluyken bu yük tek bir noktada toplanır; çoğu mevcut çatının taşıyıcısı buna göre hesaplanmamıştır. Depo zemine, bodruma ya da toprak altına yerleştirilir; gerekiyorsa kullanım noktasına pompayla basılır. Çatıda yalnızca toplama hattı bulunur, depolama aşağıdadır.
Toplanan su kışın donar mı?
Dışarıda, yer üstünde duran bir depoda donar ve donan su hacim büyüterek depoyu çatlatabilir. Bu yüzden yer üstü depolar kış girmeden boşaltılır ya da vanası kapatılıp hat drene edilir. Toprak altına gömülü depolarda bu risk büyük ölçüde ortadan kalkar; hattın toprak üstünde kalan kısmı yalıtılır.
Sivrisinek sorunu olur mu?
Sistem açık bırakılırsa olur. Deponun her açıklığı — dolum ağzı, taşma çıkışı, havalandırma — ince telle kapatılırsa üreme alanı kalmaz. Süzgeçli oluk kapağı da yaprak ve böcek girişini azaltır. Kapalı, ışık almayan bir depoda su hem daha uzun süre temiz kalır hem yosunlanmaz.
Toplanan su çamaşır ya da rezervuarda kullanılır mı?
Teknik olarak mümkündür ve yaygın bir kullanımdır, ancak ayrı bir tesisat hattı ve uygun filtreleme gerektirir. Şebeke suyuyla yağmur suyu hattının hiçbir noktada birbirine karışmaması esastır; bu, tesisat tarafının kendi kurallarına göre çözülür. Bahçe sulama ve dış temizlik ise en basit ve en hızlı kurulan kullanımdır.
Mevcut oluk sistemi yeterli olur mu?
Çoğu evde küçük düzeltmelerle olur. Bakılacak üç şey var: oluk kesiti sağanağı taşıyor mu, eğim tek bir iniş noktasına yönlendirilmiş mi, iniş borusu ağzına ayırıcı ve süzgeç eklenebilecek boşluk var mı. Hattın kendisi sağlamsa sisteme bağlanması zor değildir; sarkmış ya da ek yerleri açılmış bir oluk ise önce onarılır.
