Çelik kolon ankraj detayı: kolon temele nasıl bağlanır

Bir çelik yapıda yük yukarıdan aşağı doğru sürekli olarak yoğunlaşır. Kaplamadan aşığa, aşıktan makasa, makastan kolona geçen kuvvet en sonunda avuç içi büyüklüğünde bir plakada toplanır ve oradan betona devredilir. Çelik ile betonun buluştuğu bu nokta, iskeletin en çok hesaplanan ama sahada en çok özensiz yapılan yerlerinden biridir.

Taban plakası ne yapar, mafsallı ile ankastre farkı

Taban plakasının işi, dar bir kolon kesitinin ürettiği yüksek gerilmeyi betonun taşıyabileceği düzeye indirmektir. Çelik ile beton arasındaki dayanım farkı büyüktür; aradaki plaka bu farkı yüzey alanı büyüterek kapatır.

Plakanın biçimi ise kolonun temele nasıl bağlandığına göre değişir. Mafsallı tabanda kolon dönebilir; plaka görece küçük ve ince, ankraj sayısı azdır ve temel yalnız düşey ile yatay yükü alır. Ankastre tabanda kolon dönemez; moment de temele aktarılır. Bu durumda plaka kalınlaşır, ankrajlar plakanın kenarlarına, birbirinden uzağa yerleşir ve çoğu zaman kolonla plaka arasına rijitlik levhaları kaynaklanır.

Fark yalnız kâğıt üstünde değildir. Ankastre yapılması gereken bir kolonun mafsallı gibi bağlanması, yapının yatay yükler altındaki davranışını tümüyle değiştirir; sundurma ve saçak gibi tek sıra kolona oturan yapılarda kolonun rijit tabanı çoğu zaman tek yanal dayanaktır. Rüzgârda kalkma riski taşıyan hafif çatılarda ise ankrajlar basınç değil çekme alır; hesabın yönü tersine döner.

Ankraj öngömlü mü olmalı, sonradan mı ekilmeli

	Öngömlü ankraj	Sonradan ekilen ankraj
Ne zaman	Beton dökümünden önce, şablonla	Beton sertleştikten sonra, delerek
Yerleşim	Donatı düzeniyle birlikte planlanır	Mevcut donatıya göre yer aranır
Ana risk	Beton dökümü sırasında kayması	Delik temizliğinin atlanması
Tolerans	Şablon iyi bağlanırsa yüksek doğruluk	Kaçıklık düzeltmesi genelde gerekir
Tipik yeri	Yeni yapılan temel ve kirişler	Mevcut binaya eklenen çelik yapı

Yeni bir temel dökülüyorsa doğru tercih öngömlü ankrajdır: ankraj, donatı ile çakışmayan doğru yerde ve tam derinlikte durur. Mevcut bir binaya çelik iskelet eklenirken bu şans yoktur; ankraj kimyasal olarak sonradan ekilir. O zaman iki şey belirleyici olur — delik yerinin donatı taranarak seçilmesi ve deliğin tozdan tamamen arındırılması.

Montaj sırası

1. Temel üst kotu ve akslar ölçülür. Beton yüzeyin gerçek kotu her zaman projeden bir miktar sapar; plaka kotu bu ölçüye göre planlanır.
2. Ankraj yerleri belirlenir. Öngömlüde şablon hazırlanıp donatıya sabitlenir; sonradan ekimde donatı taranır ve delik yerleri donatıdan kaçırılarak işaretlenir.
3. Delik açılır ve temizlenir. Kimyasal ankrajda delik, üreticinin verdiği sırayla basınçlı hava ve fırça ile temizlenir; kartuş dipten doldurulur, kür süresi beklenir.
4. Plaka kotuna ayarlanır. Montaj somunları ya da çelik takozlarla plaka altında harç için boşluk bırakılır.
5. Kolon dikilir ve geçici olarak tutulur. Şakül, aks ve kot kontrol edilir; geçici payandalar sökülmez.
6. Somunlar kademeli sıkılır. Tek somunu sonuna kadar sıkıp diğerine geçmek plakayı eğer; sıkma karşılıklı ve kademeli yapılır.
7. Plaka altı doldurulur. Çekmeyen akışkan harç tek yönden basılır, karşı taraftan çıkması beklenir.
8. Kür beklenir. Harç dayanımını almadan geçici payandalar sökülmez ve kolon tam yüklenmez.
9. Korozyon koruması tamamlanır. Harcın üstü dışa eğimli bitirilir, plaka kenarı kapatılır, ankraj başları ve kesim yüzeyleri boyanır.

Bu sıranın altıncı ve yedinci adımı, çatı tarafındaki mesnetlerde de aynıdır; oradaki kurallar çelik çatı mesnet detayında toplandı.

En sık yapılan hata ve sonucu

Sahada en yaygın kusur, plakanın doğrudan betona oturtulup harç dolgusunun hiç yapılmamasıdır. Bunun tek görünür sebebi zaman kazanmaktır; sonucu ise yıllar sonra ortaya çıkar. Plaka, beton yüzeyin en yüksek iki üç noktasına oturur ve bütün yükü oradan geçirir. Beton bu noktalarda ufalanır, plaka hafifçe eğilir, ankraj somunları gevşer. Kolon artık merkezinden değil bir kenarından yüklenmektedir; bu, hesapta hiç olmayan bir eğilme demektir.

İkinci yaygın kusur, kimyasal ankrajda delik temizliğinin atlanmasıdır. Delme tozu cidarda kalır, reçine betona değil toza yapışır. Ankrajın gerçek çekme dayanımı belirgin biçimde düşer ve bu kayıp hiçbir gözle görülmez — bağlantı, üzerine ciddi bir çekme gelene kadar sağlam görünmeye devam eder. Hafif çatılarda o çekme genellikle güçlü bir fırtınada gelir.

Üçüncüsü kenar mesafesidir. Ankraj beton kenarına fazla yakın ekildiğinde, yüklendiğinde beton kenarı koni biçiminde koparır. Bu durumun tipik belirtisi, kolon dibinde ankraj hizasından başlayıp beton kenarına ulaşan ince bir çatlaktır.

Doğru yapıldığını nasıl anlarsınız

Kolon dibi, yapının denetlemesi en kolay yeridir; çatıya çıkmak gerekmez, eğilip bakmak yeter.

• Plaka ile beton arasında harç var mı. Aradaki çizgide boşluk görüyor, ince bir kâğıt sokabiliyorsanız dolgu yapılmamıştır.
• Harcın üst yüzeyi eğimli mi. Düz ya da içe eğimli bitirilmiş bir dolgu suyu plakanın altında tutar.
• Ankraj başları düzgün mü. Somunlar tam oturmuş, dişler somunun üstünden birkaç diş çıkmış olmalı; elle döndürülebilen bir somun doğrudan kusurdur.
• Rondelalar yerinde mi. Deliği büyük açılmış plakada geniş ve kalın rondela beklenir; ince pul yeterli değildir.
• Beton kenarında çatlak var mı. Ankraj hizasından kenara uzanan ince çatlaklar kenar mesafesi sorununa işaret eder.
• Kolon dibinde su izi var mı. Kararma, kabarmış boya ve pas akıntısı, suyun orada birikip kurumadığını söyler.
• Şakül tutuyor mu. Kolonun düşeyden gözle fark edilir sapması, montaj sırasında düzeltilmemiş bir kaçıklığa işaret eder.

Bağlanılan betonarme elemanın kendisi zayıfsa, kusursuz bir ankraj bile sonucu değiştirmez. Ankraj, taşıma gücü yetersiz bir kirişe ya da yüzeyi ayrışmış bir betona yük bindiriyorsa iş artık montaj değil, bina güçlendirme konusudur. Aynı biçimde, iskeletin üst tarafındaki düğüm noktaları da ankraj kadar özen ister; onların kuralları makas birleşim detayında ele alındı. Mevcut bir yapıya eklenen sundurma, saçak ve otopark çatısı gibi işlerde bu iki konu her zaman birlikte değerlendirilir; çelik konstrüksiyon işinin en kritik kararı çoğu zaman kolonun nereye ve neye bağlanacağıdır.