Oluk bağlantı detayı: askı, eğim ve bindirme yönü

Oluk, çatının en alt kenarında toplanan suyu tek bir noktaya taşıyıp binadan uzaklaştıran açık bir kanaldır. İşi basit görünür, çalışma payı ise dardır: kaplamadan hızla inen su ya oluğun içine düşer ya da dışına, aradaki fark çoğu zaman birkaç santimetredir. Bu yüzden oluk hattı çatıda göz kararıyla takılan değil, ip çekilip ölçülerek kurulan bir imalattır.

Oluk suyu nasıl yönetir

Eğimli bir çatıda su kaplamanın üzerinden hızlanarak iner ve saçak ucunda havaya doğru bir yay çizerek düşer. Bu yayın uzunluğu sabit değildir: yağış şiddetlendikçe ve çatı eğimi dikleştikçe su daha ileri fırlar. Oluk ağzının konumu, hafif yağmurdaki damlamayı da sağanaktaki fırlamayı da aynı anda karşılamak zorundadır. Yalnızca sakin yağmura göre ayarlanmış bir oluk, yılın en çok işe yarayacağı gün suyu ıskalar.

İkinci görev suyu yatayda taşımaktır. Hat tam düz takılırsa su oluğun içinde durur; yaprak, kum ve çatıdan kopan kaplama tozu bu duran suyun dibine çöker. Biriken tortu bir süre sonra hattı bölmelere ayırır, kışın donar ve oluk ağırlığın altında öne doğru devrilir. Hafif ama sürekli bir eğim bu birikimi kendiliğinden temizler.

Üçüncü görev genellikle atlanır: oluk aynı zamanda saçak ucunu ve alın tahtasını korumak için oradadır. Kaplamanın altındaki örtüden gelen su, saçakta doğru yönlendirilmezse ahşabın arkasına iner ve orada aylarca kurumaz. Saçak tahtası çürümesi neredeyse her zaman oluğun kendisinden değil, oluk arkasındaki damlalık sacının eksikliğinden gelir.

Montaj sırası: hangi parça hangisinin üstüne biner

Sıra, detayın tamamını belirler. Kural her birleşimde aynıdır — akış yönünde önde olan parça, arkadakinin altında kalır.

1. Alın tahtası ve saçak ucu kontrol edilir. Yumuşamış, kararmış ya da vidayı tutmayan tahta yenilenir. Kanca çürük tahtaya çakılırsa hat ilk kar yükünde açılır.
2. İp çekilir ve eğim işaretlenir. Hattın yüksek ucu ile iniş ağzı arasına ip gerilir, iki uç arasındaki düşüş ölçülür. Kancaların hepsi bu ipe göre yerleşir.
3. Kancalar takılır. Aralık 60–80 cm’dir; kar yükü fazla olan çatılarda sıklaştırılır. İki uçta, her ek yerinde ve iniş ağzının iki yanında mutlaka kanca bulunur.
4. Damlalık sacı çakılır, alt örtü sacın üzerine indirilir. Bu sıra ters kurulursa örtüden gelen su sacın altına girer ve doğrudan ahşaba akar.
5. Oluk gövdesi kancalara oturtulur. Ek yerleri akış yönünde bindirilir: yukarıdaki parça aşağıdakinin üzerine biner, bindirme payı en az 5 cm bırakılır, birleşim contalı ya da mastikli bağlanır.
6. Kapama başlıkları ve iniş ağzı tamamlanır. Ağız kesiti çapaksız açılır; çapak yaprak tutar ve tıkanmanın başlangıç noktası olur.
7. Kaplama döşenir ve hortumla su verilir. Su, hattın en uzak ucundan verilir; oluk boyunca hiçbir noktada göllenme kalmamalıdır.

Hangi ölçü neyi belirliyor

Ölçü	Doğru değer	Kaçırıldığında
Askı aralığı	60–80 cm	Oluk iki askı arasında sarkar, sarkan yerde su göllenir
Hat eğimi	Metrede 2–5 mm	Düz hatta tortu birikir, fazla eğimde saçak çizgisi bozulur
Bindirme payı	En az 5 cm	Ek yeri ısıl hareketle açılır, damlama noktasal başlar
Ağız konumu	Kaplama ucu oluğun içine düşer	Sağanakta su oluğu aşar, bina dibi ıslanır
Ön–arka kot farkı	Ön kenar arkadan alçak	Taşan su cepheye ve alın tahtasına yürür

Genleşme payı bu tablonun görünmeyen satırıdır. Metal ve plastik oluk hattı gün içinde uzayıp kısalır; uzun düz hatlarda bu hareketi karşılayacak bir nokta bırakılmazsa gerilim en zayıf ek yerinde toplanır. Malzemeye göre değişen bu payı çatı oluğu ve dere sayfasında ayrıca ele aldık.

En sık yapılan hata: oluğun kaplamayı ıskalaması

Sahada en çok karşılaşılan kusur, oluğun yanlış kotta takılmasıdır ve iki yönü vardır. Oluk fazla içeri alınırsa su ağzın üzerinden atlar; bu, yalnızca sağanakta ortaya çıktığı için genellikle “oluk küçük” diye yorumlanır ve daha geniş bir olukla değiştirilir — sorun aynen devam eder. Oluk fazla yukarı alınırsa bu kez çatıdan kayan kar kütlesi doğrudan oluğa çarpar; kanca gövdeleri eğilir, hat öne yatar ve tek bir kışta eğim tersine döner.

Doğru kurgu ikisinin ortasındadır: kaplamanın uç çizgisi ileri doğru uzatıldığında oluk ağzının içine düşmeli, oluğun dış kenarı ise bu çizginin altında kalmalıdır. Böylece su içeri girer, kar üstünden geçip gider.

İkinci sık hata ek yerlerinin ters bindirilmesidir. Yüzeyden bakıldığında iki parçanın hangisinin üstte olduğu belli olmaz; su ise farkı hemen bulur. Ters bindirilmiş bir ek yeri ilk aylarda mastikle idare eder, mastik yaşlandığında damlama başlar. Aynı hatanın sonuçlarını oluk taşıyor sayfasındaki belirti listesinde de görebilirsiniz.

Doğru yapıldığını nasıl anlarsınız

Mal sahibi olarak çatıya çıkmadan, yerden ve pencereden yapabileceğiniz kontroller var:

• Yağmurdan sonra bina dibine bakın. Saçak boyunca sıçrama izi varsa su oluğa girmiyor demektir.
• Alın tahtasının rengine bakın. Oluk arkasında koyulaşan bir şerit, damlalık sacının eksik ya da ters takıldığını gösterir.
• Kuru havada oluğun içine bakın. Hattın herhangi bir yerinde duran su, çamur halkası ya da yosun varsa eğim yoktur.
• Saçak çizgisiyle oluk çizgisini karşılaştırın. Oluk gözle fark edilir biçimde eğimli görünüyorsa fazla eğim verilmiştir.
• Kanca sayısını sayın. Uzun bir saçakta iki kanca arası bir metreyi geçiyorsa hat zamanla sarkar.
• Teslimde su verilmesini isteyin. Hortumla yapılan tahliye denemesi, bir sonraki sağanağı beklemeden sonucu aynı gün gösterir.

Oluk hattı doğru kurulduğunda işin yarısı biter; geri kalan yarısı suyu cepheden ve temelden uzağa taşımaktır. O kısmı iniş borusu detayı sayfasında, mevcut bir hattın onarımını ise dere ve oluk tamiri sayfasında anlattık. Saçağın biçimi de oluk kurgusunu doğrudan etkiler; farklı saçak tiplerinin getirdiği kısıtlar saçak biçimleri sayfasında toplandı.