Sarking yalıtım detayı: mertek üstü kesit nasıl kurulur

Sarking, ısı yalıtımını merteklerin arasına değil üstüne alan kesittir. Adı yalıtım sisteminden gelir ama uygulamada belirleyici olan levhanın kendisi değil, levhanın üstünde ve saçağında kurulan detaylardır. Yanlış giden işlerde levha genellikle doğru seçilmiş olur; sorun havalandırma boşluğunun kapanmasında, eklerin boşluklu bırakılmasında ya da kenar detaylarının eski kota göre yapılmasında çıkar.

Kesit içten dışa nasıl diziliyor

Sıra tek yönlüdür ve her katmanın bir öncekinden daha kolay buhar geçirmesi gerekir:

1. İç kaplama ya da görünür ahşap tavan. Mekânın gördüğü yüzey.
2. Mertekler. Bu kesitte mertekler yalıtımın sıcak tarafında kalır; sıcaklıkları iç hava sıcaklığına yakın seyreder.
3. Buhar kesici. Levhanın hemen altında, merteklerin üstünde kesintisiz serilir.
4. Yalıtım levhası. Bütün yüzeyi tek tabaka hâlinde örter, mertek hizasında kesinti yoktur.
5. Su geçirmez, buhar geçirgen örtü. Kaplamanın altındaki ikinci savunma hattı.
6. Kontrlata. Eğim yönünde uzanır, hava boşluğunu açar.
7. Lata. Kaplamanın oturduğu yatay çıta.
8. Kaplama. Kiremit, shingle, metal ya da neyse.

Üçüncü ve altıncı adım işin kaderini belirler. Buhar kesici levhanın altında değil de üstünde kalırsa nem levhanın içinde hapsolur; kontrlata atlanırsa örtünün üstündeki nem hiç kurumaz. Örtünün ek ve geçiş kurallarını buhar kesici detayı sayfasında ayrı ayrı yazdık.

Levha ekleri ve süreklilik

Sarkingin bütün gerekçesi kesintisizliktir; ekler bu gerekçenin sınandığı yerdir. Levhalar birbirine boşluksuz dayanmalı, sıralar şaşırtmalı dizilmeli, kesim yapılan yerlerde levha zorlanarak sıkıştırılmak yerine ölçüsünde kesilmelidir. Zorlanarak yerleştirilen bir levha sonradan geri açılır ve kenarında ince bir aralık bırakır.

Konu	Doğru uygulama	Sonucu bozan hâli
Levha araları	Boşluksuz dayama, gerekirse uyumlu dolgu	Parmak aralığı bırakılması
Sıra düzeni	Ekler şaşırtmalı	Bütün eklerin aynı hatta düşmesi
Mahya ve dere hattı	Levha kenarları ölçüsünde kesilip birleştirilir	Üçgen boşlukların açık bırakılması
Baca ve pencere çevresi	Levha kasaya kadar getirilir, boşluk uyumlu malzemeyle doldurulur	Kasanın etrafının boş geçilmesi
Alınlık duvarı	Levha duvara dayanır, kenar profille kapatılır	Levhanın duvardan önce bitirilmesi

Tablonun son iki satırı, sarkingde en çok atlanan yerlerdir. Levhalar geniş yüzeyde titizlikle dizilir, sonra baca çevresinde ve alınlıkta iş aceleye gelir. Oysa bu bölgeler ısı kaybının yoğunlaştığı, kışın içeriden tavanda iz olarak okunabilen noktalardır.

Havalandırma boşluğu ve tespit

Kontrlata, örtü ile latanın arasına giren ve eğim yönünde uzanan çıtadır. İki işi vardır. Birincisi latayı örtüden kaldırıp altında saçaktan mahyaya kadar süren bir hava yolu açmaktır; kaplamanın altına giren yağmur ve kar tozu ile örtünün üstünde yoğuşan nem bu yoldan kurur. İkincisi latanın çivi deliklerini örtünün su yolundan yukarı almaktır.

Bu boşluk iki uçtan açık olmak zorunda. Saçakta hava girişi kuş teliyle kapatılır ama tıkanmaz; mahyada çıkış, mahya altı havalandırma bandı ya da uygun kuru mahya detayıyla sağlanır. Boşluk saçakta kuş teliyle tıkanır veya mahyada harçla kapatılırsa sistem tek yönlü bir cebe dönüşür ve nemi biriktirir; sonuçlarını çatı arasında yoğuşma sayfasında ele aldık.

Tespit tarafında kural şudur: vida kontrlatayı, örtüyü ve levhanın tamamını geçip merteğin içine yeterli derinlikte girmelidir. Levha kalınlaştıkça vida uzar. Vidaların bir bölümü eğime dik, bir bölümü açılı çakılır; açılı olanlar kaplamanın kendi ağırlığıyla aşağı kaymasına karşı çalışır. Bu düzenin sıklığı ve açısı gözle değil, kullanılan sistemin tespit şemasıyla belirlenir.

Saçak, mahya ve kenarlar: kotun değiştiği yer

Sarkingin uygulamada en pahalı tarafı levha değil, kenarlardır. Çatı yüzeyi levha kalınlığı kadar yükseldiği için bütün kenar detayları yeniden kurulur:

• Saçak ucu ileri ve yukarı çıkar; alın tahtası ve kapatma profili yeni kota göre yapılır.
• Oluk askıları yükselen kaplama hattına göre ayarlanır, aksi hâlde kiremitten dökülen su oluğun dışına düşer.
• Mahya yükselir; mahya kiremitleri ve havalandırma bandı yeni yüksekliğe göre seçilir.
• Baca ve çatı penceresi kasaları yükseltilir, etek sacları yeni yüzeye göre yeniden imal edilir.
• Alınlık ve komşu duvar birleşimleri yeni kaplama kotuna göre çözülür.

Saçak biçiminin bu işte nasıl bir karar hâline geldiğini saçak biçimleri sayfasında topladık. Kotun yükselmesi sırasında en sık gözden kaçan kalem alın tahtasıdır; yeni saçak ucu eskisinden ileri çıktığı için mevcut tahta çoğu zaman yetmez ve zaten yorulmuşsa hiç değiştirilmeden kapatılır. Bunun sonucu birkaç yıl sonra saçak tahtası çürümesi olarak geri döner.

Doğru uygulandığını nasıl anlarsınız

Kaplama kapanmadan önce, iskeleden ya da yerden bakarak sorabileceğiniz sorular şunlar:

• Levhalar arasında gözle görülür aralık kaldı mı? Baca, pencere ve alınlık çevresi dolduruldu mu?
• Örtünün üstünde latalar doğrudan mı duruyor, yoksa altında eğim yönünde çıtalar var mı? Kontrlata yoksa hava boşluğu da yoktur.
• Saçakta hava girişi açık mı, kuş teli boşluğu tıkamıyor mu?
• Mahyada hava çıkışı için bir düzen var mı, yoksa mahya harçla mı kapatılmış?
• Oluk askıları yeni kaplama kotuna göre yeniden ayarlandı mı?
• Söküm gününde görülen mertek üst yüzeylerinde çürük tespit edildiyse bunlar değiştirildi mi?

Son madde çoğu zaman işin gidişini değiştirir: kaplama kalktığında ahşabın gerçek durumu ilk kez görünür hâle gelir ve gerekiyorsa taşıyıcı işi öne alınır. Kapsamını ahşap çatı taşıyıcı yenileme sayfasında anlattık. Sarking kararının kaplama yenileme işiyle birlikte ele alınmasının sebebi de bu; kesitin tamamını çatı aktarma kapsamında kuruyoruz. Yalıtımın mertek arasında kaldığı kurgunun detayı ise mertek arası yalıtım detayı sayfasında.