Moloz hacmi nasıl hesaplanır?

Çatı ya da cephe sökümünde çıkan moloz, mal sahibinin çoğu zaman hiç hesaba katmadığı iki şeyi belirler: kaç konteyner tutulacağı ve kaç sefer nakliye yapılacağı. Bu iki kalem işin lojistiğinin yarısıdır. Moloz hacmi kabaca hesaplanabilir; gereken tek şey, sökülen katmanın ne olduğunu bilmektir.

Moloz neden göründüğünden çok yer kaplar

Çatıda düzgün dizili duran kiremit, sökülüp konteynere atıldığında aynı hacmi kaplamaz. Parçalar arasında boşluk kalır ve yığın kabarır. Bu artışa kabarma katsayısı denir. Karışık yapı molozunda katsayı kabaca 1,4–1,6’dır: yerindeki 1 metreküp malzeme, konteynerde 1,4–1,6 metreküp yer tutar.

İkinci nokta, hacmin tek başına yetmemesidir. Konteynerin hacim sınırı kadar bir de ağırlık sınırı vardır ve bu sınır aracın taşıma kapasitesinden gelir. Kiremit ve beton, hacmini doldurmadan bu sınıra ulaşır; strafor ve ahşap ise ağırlık sınırına hiç yaklaşmadan konteyneri doldurur.

İki hesap yolu

Kalınlık yolu — dolu katmanlar için:

Sıkı hacim (m³) = Alan (m²) × Katman kalınlığı (m) Gevşek hacim (m³) = Sıkı hacim × Kabarma katsayısı

Şap, eğim betonu, tesviye harcı, seramik ve yalıtım levhası gibi kalınlığı belli katmanlarda bu yol kullanılır.

Kütle yolu — parçalı kaplamalar için:

Kütle (kg) = Alan (m²) × Katmanın metrekare ağırlığı (kg/m²) Gevşek hacim (m³) = Kütle ÷ Yığın birim ağırlığı (kg/m³)

Kiremit, shingle, membran, sac ve lata gibi kalınlığı anlamlı olmayan kaplamalarda kütleden gidilir. Karışık çatı molozunun konteynerdeki gevşek yığın birim ağırlığı kabaca 1.100–1.400 kilogram/metreküptür.

Katman ağırlıkları

Sökülen katman	Yaklaşık ağırlık	Not
Kil kiremit (alaturka, Marsilya)	40–45 kg/m²	Metrekarede 10–14 adet
Beton kiremit	45–50 kg/m²	Kil kiremitten ağır
Shingle, tek kat	10–12 kg/m²	Altındaki tabla ayrıca sayılır
Ahşap tabla (18 mm)	11–12 kg/m²	Çürükse nemle ağırlaşır
Bitümlü membran (3–4 mm)	4–5 kg/m²	Kat sayısıyla çarpılır
Ahşap lata ve çıta	5–8 kg/m²
Trapez sac (0,50 mm)	4–5 kg/m²	Hacmi çok, ağırlığı az
Taşyünü veya camyünü şilte	2–5 kg/m²	Sıkıştırılabilir
EPS ve XPS levha	1–2 kg/m²	Konteyneri hacimden doldurur
Şap ve eğim betonu	Her 1 santim için 20 kg/m²	6 santim şap = 120 kg/m²
Tuğla ve sıva molozu	1.600–1.800 kg/m³	Yerindeki hâliyle

Adım adım örnek: 165 metrekare kiremit çatının sökümü

Yapı: iki katlı müstakil ev; gerçek çatı yüzeyi 165 metrekare; kil kiremit, ahşap lata ve eski bir bitümlü örtü sökülüyor; kiremit yeniden kullanılmayacak.

Birinci adım — katman katman kütle.

• Kiremit: 165 × 42 = 6.930 kilogram
• Lata ve çıta: 165 × 6 = 990 kilogram
• Eski bitümlü örtü: 165 × 4 = 660 kilogram
• Toplam: 8.580 kilogram, yani yaklaşık 8,6 ton

İkinci adım — gevşek hacim. Karışık çatı molozu için 1.250 kilogram/metreküp alalım: 8.580 ÷ 1.250 = 6,9 metreküp.

Üçüncü adım — konteyner seçimi. Yedi metreküplük konteyner hacim olarak tam sınırda kalır; on metreküplük konteyner rahat eder. Ancak ağırlık başka şey söylüyor: 8,6 ton tek seferde taşınamaz.

Dördüncü adım — sefer sayısı. 8,6 ton ÷ 5 ton = 1,7 → 2 sefer. Yani on metreküplük konteyner iki kez dolup boşalacak ya da iki ayrı konteyner konacak. Hacim tek konteynere sığıyor olsa da belirleyici olan ağırlıktır.

Beşinci adım — teras bölümü, kalınlık yolu. Aynı evin 40 metrekarelik terasında 6 santim eski eğim şapı da sökülecekse: 40 × 0,06 = 2,4 metreküp sıkı hacim. Kabarma katsayısı 1,5 ile 3,6 metreküp gevşek hacim. Kütlesi: 2,4 × 2.100 = 5.040 kilogram. Bu tek başına bir sefer daha demektir.

Toplam: yaklaşık 13,6 ton, 10,5 metreküp gevşek hacim, 3 nakliye seferi. Bu seferlerin işi kaç gün uzattığını çatı işi süre hesabı sayfasındaki yöntemle programa yerleştirebilirsiniz.

Konteyner seçiminde neye bakılır

Konteyner hacmi	Tipik kullanım	Ağırlık sınırına ne zaman takılır
3 m³	Daire içi tadilat molozu, tek oda	Neredeyse her zaman; seramik ve şap ağırdır
5 m³	Küçük çatı, oluk ve baca işleri	Kiremit ve betonda dolmadan sınıra gelir
7–10 m³	Konut çatısı sökümü	Ağır molozda yarısına kadar doldurulur
12 m³ ve üstü	Hafif ve hacimli atık: strafor, ahşap, sac	Hacim önce dolar, ağırlık sorun olmaz

Konteynerin sokağa konacağı yer için belediyeden izin gerekebilir. Dar sokakta kamyon yanaşamıyorsa moloz elden torbayla taşınır; bu, hesabı değiştirmez ama süreyi doğrudan uzatır ve iskele planını etkiler.

Hesap nerede şaşar, ne zaman gerçek tartım şart

Kâğıt hesabı üç yerde şaşar. Birincisi sökülmeden görülemeyen katmanlardır: eski bir çatıda kaplamanın altından ikinci bir kaplama, dökme perlit ya da cüruf dolgu, yıllar içinde birikmiş toz çıkabilir. İkincisi nemdir; ıslanmış ahşap ve suya doymuş şap, kuru hâlinden belirgin biçimde ağırdır. Üçüncüsü ayrıştırmadır: metal, ahşap ve mineral atık ayrı toplanırsa konteyner sayısı artar, buna karşılık her seferin dökümü kolaylaşır.

Bir de hesaptan önce gelen bir konu var: eski eternit ya da asbest içeren levhalar moloz değil tehlikeli atıktır. Sökümü ve taşınması lisanslı firmayla, ayrı bir prosedürle yapılır. Böyle bir ihtimal varsa hacim hesabına geçmeden önce malzemenin ne olduğu tespit edilmelidir.

Gerçek tartım ve döküm belgesi şu durumlarda şarttır: yıkım ruhsatı alınmış işlerde; site ve toplu yapılarda, çünkü döküm sahası fişi yönetime verilir; belediyenin hafriyat takip sistemine kaydı gereken işlerde. Sökülen kaplamanın yerine ne geleceğini önceden netleştirmek de hesabı kolaylaştırır — ağırlık farklarını kiremit çeşitleri sayfasında malzeme malzeme verdik. Terasta eski şapın altında ne olduğu belirsizse teras çatıda göllenme sayfasındaki belirtiler sökümün ne kadar derine ineceği konusunda fikir verir; işin kendisi teras çatı yalıtımı kapsamına girer.