Hesaplama
Teras çatı alanı ve eğim betonu hesaplama
Önce kot farkı bulunur: kot farkı (cm) = süzgece uzaklık (m) × eğim yüzdesi. Sonra ortalama kalınlık = süzgeç dibindeki minimum kalınlık + (kot farkı ÷ 2). Hacim ise eğim betonu (m³) = teras alanı (m²) × ortalama kalınlık (m). Teras çatıda süzgece doğru %2 eğim önerilir, mutlak alt sınır %1'dir. Eğimi tek yöne değil iki yöne bölmek, aynı terasta beton hacmini yaklaşık %40 düşürür.
Künye
- Kot farkı formülü
- Kot farkı (cm) = süzgece uzaklık (m) × eğim yüzdesi
- Ortalama kalınlık
- Süzgeç dibindeki minimum kalınlık + (kot farkı ÷ 2)
- Hacim formülü
- Eğim betonu (m³) = teras alanı (m²) × ortalama kalınlık (m)
- Önerilen eğim
- Süzgece doğru %2; mutlak alt sınır %1 kabul edilir
- Süzgeç dibi minimum kalınlık
- 3–5 cm
- Hafif eğim betonu yoğunluğu
- Perlit ve pomza katkılıda kabaca 800–1.000 kg/m³
- Süzgeç sayısı
- Her terasta en az iki adet; kaba planlamada her 100–150 m² için bir süzgeç
Teras çatının en pahalı sorunu suyun akmamasıdır ve bunun sebebi neredeyse her zaman yalıtım malzemesi değil, altındaki eğimdir. Membran hangi kota serilirse su o kotu izler; düz dökülmüş bir döşemenin üstüne serilen en iyi örtü bile suyu yürütmez. Bu yüzden teras işinde ilk hesap eğim hesabıdır — kaç santim kot farkı gerekir, o kot farkı kaç metreküp beton eder ve o beton kaç kilo yük bindirir.
Teras çatıda hangi alan ölçülür
Ölçü, parapetlerin iç yüzünden alınan net alandır; parapet duvarının kendi kalınlığı hesaba girmez. Alanı bulduktan sonra ayrıca iki kalem çıkar: parapet iç yüzeyinin yalıtım dönüşü ve terasın çevre uzunluğu. Yalıtım örtüsü parapet üstüne kadar dönmez, ama su seviyesinin belirgin biçimde üstüne, genel kabulle 15–20 santim yukarı çıkar ve orada mekanik olarak sıkıştırılır.
Alan hesabında baca kaidesi, asansör kulesi, havalandırma çıkışı ve makine kaidesi gibi çıkıntıların izdüşümü net alandan düşülür; buna karşılık her birinin çevresi ayrı bir detay metresi olarak yazılır. Kaba hesapta küçük çıkıntılarda bu ikisi birbirini götürür.
Minimum eğim ve gereken kot farkı
Bağıntı tek satır:
Kot farkı (cm) = süzgece uzaklık (m) × eğim yüzdesi
Yani %2 eğimde, süzgece 6 metre uzaktaki noktanın 12 santim yukarıda olması gerekir.
| Süzgece uzaklık | %1 eğimde kot farkı | %2 eğimde kot farkı |
|---|---|---|
| 3 m | 3 cm | 6 cm |
| 5 m | 5 cm | 10 cm |
| 6 m | 6 cm | 12 cm |
| 8 m | 8 cm | 16 cm |
| 10 m | 10 cm | 20 cm |
| 12 m | 12 cm | 24 cm |
Tablo, teras işinin en önemli kararını görünür kılıyor: mesafe uzadıkça kot farkı doğrusal büyür ve beton kalınlığı hızla kontrolden çıkar. Eğim yüzdesinin kendisi ile eğik çatıdaki yüzde aynı tanımdır; karşılaştırma yapmak isterseniz çatı eğimi hesaplama sayfasındaki dönüşüm tablosuna bakabilirsiniz.
Eğim betonu hacmi: formül ve değişkenler
Eğim betonu, kesit olarak bir üçgen prizmadır: süzgeç dibinde ince, sırt noktasında kalın. Hacmi ortalama kalınlıktan bulunur.
Ortalama kalınlık = minimum kalınlık + (kot farkı ÷ 2)
Eğim betonu hacmi (m³) = teras alanı (m²) × ortalama kalınlık (m)
Minimum kalınlık, süzgeç dibinde bırakılan en ince kesittir; genel kabul 3–5 santimdir. Bunun altına inildiğinde beton tutunamaz, kenarından kalkar ve kırılır.
Adım adım örnek: 12 × 8 metrelik teras
Somut yapı: parapet içi net ölçüsü 12,00 × 8,00 metre olan teras. Alan: 96 m². Hedef eğim %2, süzgeç dibinde minimum kalınlık 3 santim.
Senaryo A — su tek yöne akıyor. Süzgeçler kısa kenarlardan birinin yakınında; su 12,00 metre boyunca tek yönde gidiyor. Kot farkı: 12,00 × 2 = 24 cm. En kalın nokta: 3 + 24 = 27 cm. Ortalama kalınlık: (3 + 27) ÷ 2 = 15 cm = 0,15 m. Hacim: 96 × 0,15 = 14,40 m³.
Senaryo B — eğim iki yöne bölünüyor. Süzgeçler karşılıklı iki uçta; sırt hattı ortada, her yönde 6,00 metre akış. Kot farkı: 6,00 × 2 = 12 cm. En kalın nokta: 3 + 12 = 15 cm. Ortalama kalınlık: (3 + 15) ÷ 2 = 9 cm = 0,09 m. Hacim: 96 × 0,09 = 8,64 m³.
İki senaryo arasındaki fark 5,76 metreküp, yani yaklaşık %40. Aynı terasta, aynı eğimde, yalnızca süzgeç konumu değiştirilerek. Bu yüzden teras işinde ilk karar malzeme değil, suyun hangi yöne akacağıdır.
Ağırlık tarafı da buradan çıkar. Senaryo B’deki 8,64 metreküp, hafif agregalı betonla yaklaşık 8,6 ton, yani metrekarede 90 kilogram civarı kalıcı yük eder; normal betonla aynı hacim 19 tonu, metrekarede 200 kilogramı bulur. Terasta su deposu ya da makine varsa bu fark tek başına karar değiştirir — mevcut yüklerin nasıl değerlendirildiğini su deposunun çatıya yükü sayfasında ele aldık, taşıyıcı yetersizse iş bina güçlendirme kapsamına girer.
Hacme %5–%10 pay eklenir: mevcut döşemenin çukurları, kalıp kenarındaki kaçaklar ve süzgeç çevresindeki çanaklama bu payın içinden çıkar.
Süzgeç sayısı, konumu ve taşma deliği
- Sayı. Kaba planlamada her 100–150 m² için bir süzgeç; ama asgari sayı her koşulda ikidir. Tek süzgeçli teras, süzgeç tıkandığı anda havuza döner.
- Konum. En alçak noktada, parapetten 30–50 santim içeride. Parapete bitişik süzgeçte yalıtım örtüsü rahat dönemez, sıkıştırma flanşı düzgün oturmaz.
- Çanaklama. Süzgecin yarım metre yarıçapındaki çevresi bir–iki santim daha aşağı iner.
- Taşma deliği. Parapetli teraslarda, süzgeç kotunun 5–10 santim üstünde, parapetten dışarı açılan bir barbakan bulunur. Süzgeç tıkandığında suyun terası doldurmadan dışarı atılmasını sağlar.
- Dağılım. İki süzgeç birbirine yakın konmaz; birbirinden en uzak iki bölgeye yerleştirilir.
Su tahliye edilemediğinde ne olduğunu ve göllenmenin neden yalıtımı yıprattığını teras çatıda göllenme sayfasında, örtü seçimini bitümlü membran sayfasında ayrıca anlattık.
Hesabın kör noktaları ve kot alımının şartı
Yukarıdaki hesap mevcut döşemenin düz olduğunu varsayar; gerçekte hiçbir döşeme düz değildir. 96 metrekarelik bir terasta ortalama 2 santimlik bir çukurluk tek başına 2 metreküp fazla beton demektir ve bu, kâğıt üstündeki sonucun dörtte birine yaklaşır. İkinci sapma kaynağı süzgeç kotudur: mevcut iniş borusuna bağlı olduğu için süzgeç aşağı indirilemiyorsa minimum kalınlık büyür, tüm kesit yukarı kayar. Üçüncüsü kapı eşiği: teras kapısının eşiği ile su yalıtımının üst kotu arasında yeterli fark kalmalıdır; eğim betonu bu farkı yiyip bitirirse kurgunun tamamı yeniden düşünülür.
Gerçek ölçü şu durumlarda şart: beton dökülmeden önce terasın kotları lazer ya da nivoyla alınmalıdır — hesabın girdisi budur, metreyle tahmin değil. Ayrıca süzgeç yeri değişecekse, parapet yüksekliği ya da kapı eşiği kotu sınırdaysa, terasta hâlihazırda kalıcı yük varsa ve mevcut yüzeyde göllenme bölgeleri gözle görülüyorsa yerinde inceleme gerekir. Kotlar alındıktan sonra hacim yukarıdaki formülle yeniden hesaplanır ve aradaki fark çoğu zaman uygulama kararını da değiştirir; işin bütününe teras çatı yalıtımı sayfasından bakabilirsiniz.
Teras Çatı Eğim Betonu
Sık sorulan sorular
Teras çatıda eğim kaç olmalı?
Genel kabul, süzgece doğru %2 eğimdir; mutlak alt sınır olarak %1 anılır ama uygulamada %1 tehlikeli biçimde dardır. Sebebi şu: yüzey hiçbir zaman kâğıt üstündeki kadar düzgün çıkmaz, mala izleri ve birkaç milimetrelik çukurluklar kaçınılmazdır. %2 eğim bu düzgünsüzlüğü yutar, %1 yutmaz ve su ilk mala izinde durur. Süzgeç çevresinde ise eğim biraz daha artırılır; süzgecin yarım metre yarıçapındaki çevresi bir–iki santim daha aşağı çanaklanır ki son damla da tahliyeye ulaşsın.
Eğim betonu yerine ne kullanılabilir?
En yaygın alternatif, fabrikada eğimli kesilmiş ısı yalıtım levhalarıdır. Bu levhalar hem yalıtımı hem eğimi tek katmanda verir ve betona göre çok daha hafiftir; taşıyıcısı zaten sınırda olan bir terasta belirleyici bir avantajdır. Karşılığında levha üstünde yapılacak işler için sınırlı bir basınç dayanımı vardır, üstüne gelen kaplamanın ve kullanım yükünün buna uygun seçilmesi gerekir. İkinci alternatif hafif agregalı eğim betonudur: normal betonun yarısından az ağırlıkta olur, üstüne ince bir şap tabakası çekilerek düzgün yüzey elde edilir.
Eğim betonu su yalıtımının altına mı üstüne mi gelir?
Altına. Sıralama aşağıdan yukarı şöyledir: taşıyıcı döşeme, eğim betonu, astar, su yalıtımı örtüsü. Klasik teras çatıda ısı yalıtımı membranın altında, ters teras çatıda ise üstünde yer alır; ama her iki kurgu da eğim betonunu en altta, döşemenin hemen üstünde tutar. Suyu yönlendiren katmanın membranın altında olmasının sebebi basit: membran hangi kota serilirse su o kotu izler. Eğimi membranın üstündeki kaplamayla düzeltmeye çalışmak, suyu membran üstünde göllendirir ve derz hatlarını sürekli su altında bırakır.
Mevcut terasımda göllenme var, eğim betonu şart mı?
Her zaman değil. Göllenme küçük bir alanda ve birkaç santimlik bir çukurluktan kaynaklanıyorsa, o bölgenin lokal olarak doldurulup yeniden yalıtılması yeterli olabilir. Ancak su terasın genelinde duruyorsa, süzgeç en alçak noktada değilse ya da hiç eğim verilmemişse yama çözüm değildir: her onarımdan sonra su aynı yerde birikmeye devam eder. Karar için terasın kotları lazer ya da nivoyla alınır; süzgeç kotu ile en uzak köşenin kotu arasındaki fark ölçülür ve mevcut eğimin yüzde kaç olduğu ortaya çıkar.
Kaç süzgeç gerekir ve nereye konur?
Hiçbir teras tek süzgeçle bırakılmaz; tek süzgeç tıkandığında terasın tamamı havuza döner. Kaba planlamada her 100–150 metrekareye bir süzgeç düşünülür, ama küçük teraslarda bile asgari sayı ikidir ve ikisi birbirinden mümkün olduğunca uzağa yerleştirilir. Konum kuralları şunlar: süzgeç terasın en alçak noktasında olacak, parapetten en az 30–50 santim içeride kalacak ki yalıtım örtüsü rahat dönüp sıkıştırılabilsin, ve çevresinde bir çanaklama bulunacak. Parapetli teraslarda ayrıca taşma deliği açılır.
Eğim betonunun ağırlığı çatıya sorun olur mu?
Olabilir, ve bu hesabın en çok atlanan tarafıdır. 96 metrekarelik bir terasta 9 santim ortalama kalınlıkta normal beton, metrekareye yaklaşık 200 kilogram kalıcı yük bindirir; aynı kalınlıkta hafif agregalı beton bunu 90 kilogram civarına indirir. Fark, üstüne su deposu, güneş kolektörü ya da klima ünitesi konulmuş bir terasta belirleyici olur. Yapının hesap raporu duruyorsa döşemenin taşıyabileceği kalıcı yük oradan okunur; belge yoksa eklenecek yük yerinde değerlendirilmeden karar verilmez.
