Hesaplama
Teras çatıda kaç süzgeç gerekir, taşma ağzı neden zorunlu?
Önce terasın debisini bulun: alan × yağış şiddeti. Sonra bunu tek süzgecin kapasitesine bölün ve yukarı yuvarlayın — 100 mm anma çaplı bir süzgeç yaklaşık 5,5 litre/saniye alır. Hesap ne çıkarsa çıksın her teras çatıda en az iki tahliye noktası olur ve bunlardan biri, bir süzgeç tıkandığında devreye girecek taşma ağzıdır.
Künye
- Debi formülü
- Debi (l/s) = Alan (m²) × Yağış şiddeti (l/s·m²) × Akış katsayısı
- Süzgeç adedi
- Adet = Toplam debi ÷ Tek süzgeç kapasitesi, yukarı yuvarlanır
- Kapasite beyanı
- Çatı süzgeci kapasiteleri TS EN 1253'e göre, 35 mm su yüksekliğinde beyan edilir
- Asgari kural
- Her çukur noktada en az bir süzgeç; her teras yüzeyinde en az iki tahliye noktası
- Taşma ağzı
- Nadir sağanak ile tasarım yağışı arasındaki fark için ayrı hesaplanır, yağmur suyu hattına bağlanmaz
- Taşma kotu
- Süzgeç kotundan 30–50 mm yukarıda, su yalıtımı dönüş yüksekliğinin en az 50 mm altında
- Eğim
- Yüzey süzgece doğru en az %1–2; süzgeç çevresinde kot düşürülür
Teras çatının en pahalı arızası su yalıtımının yırtılması değil, suyun çatıda kalmasıdır. Membran ne kadar iyi olursa olsun günlerce üstünde duran suya karşı yapılmamıştır; ayrıca göllenen su ağırlıktır ve o ağırlık doğrudan döşemeye biner. Bunu engelleyen şey tek bir parçadır: doğru sayıda, doğru yere konmuş ve tıkandığında yedeği olan süzgeç.
Süzgeç sayısı alana bakılarak “her yüz metrekareye bir tane” diye seçilmez. Debiye göre hesaplanır, sonra tıkanma senaryosuyla sınanır.
Formül ve değişkenler
Birinci adım — debi: Debi (litre/saniye) = Alan (m²) × Yağış şiddeti (litre/saniye·m²) × Akış katsayısı
Yağış şiddetinin nereden okunduğunu ve akış katsayısı tablosunu yağmur suyu debisi hesaplama sayfasında ayrıntılı verdik.
İkinci adım — adet: Süzgeç adedi = Toplam debi ÷ Tek süzgecin kapasitesi (yukarı yuvarlanır)
Süzgeç kapasiteleri TS EN 1253’e göre, belirli bir su yüksekliğinde ölçülüp beyan edilir. Yaygın ürünlerin yaklaşık değerleri şöyledir:
| Süzgeç anma çapı | Yaklaşık kapasite | Kaç m² terası boşaltır (100 mm/saat yağışta) |
|---|---|---|
| 70 mm | 2,5 litre/saniye | yaklaşık 90 m² |
| 100 mm | 5,5 litre/saniye | yaklaşık 195 m² |
| 125 mm | 9,0 litre/saniye | yaklaşık 320 m² |
| 150 mm | 12,0 litre/saniye | yaklaşık 430 m² |
Sağdaki sütun kaba bir okuma kolaylığıdır; hesabın yerine geçmez ve yaprak tutucu sepet ile çakıl yükseltmesi bu değerleri düşürür.
Adım adım örnek: 280 metrekare teras
Bir apartmanın teras çatısı 280 metrekare, membran kaplı ve tek parça. Tasarım yağışı saatte 100 milimetre, akış katsayısı 1,0.
Birinci adım — debi. 280 × 0,0278 × 1,0 = 7,8 litre/saniye
İkinci adım — süzgeç adedi. 100 milimetre anma çaplı süzgeçle: 7,8 ÷ 5,5 = 1,4 → yukarı yuvarlanır, 2 adet. İki süzgecin toplam kapasitesi 11,0 litre/saniye; hesap debisinin %40 üzerinde pay var.
Üçüncü adım — tıkanma sınaması. Süzgeçlerden biri yaprakla tıkanırsa kalan tek süzgeç 5,5 litre/saniye alır. İhtiyaç 7,8 litre/saniyeydi; 2,3 litre/saniye açık kalır ve su terasta yükselmeye başlar. Bu sınama, taşma ağzının neden zorunlu olduğunu gösteren adımdır.
Dördüncü adım — taşma kapasitesi. Taşma ağzı, tasarım yağışının üzerindeki nadir sağanağı karşılamak üzere ayrı hesaplanır. Nadir sağanak saatte 180 milimetre kabul edilirse aradaki fark 80 milimetre/saattir: 80 ÷ 3.600 = 0,0222 → 280 × 0,0222 = 6,2 litre/saniye
Beşinci adım — taşma ağzı adedi. Bu kapasite iki ağza bölünürse her biri en az 3,1 litre/saniye geçirmelidir; 70 milimetre anma çaplı iki ağız (her biri 2,5 litre/saniye) yetersiz kalır, 100 milimetre anma çaplı 2 adet taşma ağzı seçilir.
Sonuç: 280 metrekarelik bu terasta 2 adet süzgeç ve 2 adet taşma ağzı, yani toplam 4 tahliye noktası bulunur.
Taşma ağzının kuralları
Taşma ağzı süzgecin yedeği değil, sistemin emniyet valfidir. Üç kuralı vardır ve üçü de tartışmaya kapalıdır.
Ayrı hat. Taşma ağzı yağmur suyu borusuna bağlanmaz. Serbest ve görünür biçimde cepheden dışarı boşaltılır. Ana hat tıkandığında aynı hatta bağlı bir taşma da tıkalıdır.
Doğru kot. Ağzın alt kotu, süzgeç kotundan 30–50 milimetre yukarıda olur — normal yağışta kuru kalsın, ancak su yükselmeye başlayınca devreye girsin diye. Aynı zamanda su yalıtımının parapet dönüş yüksekliğinin en az 50 milimetre altında kalmalıdır; aksi hâlde su, taşma çalışmadan yalıtımın üstünden aşar.
Görünürlük. Cepheden akan su rahatsız edicidir ve öyle olmalıdır: taşma ağzının çalıştığı gün, birinin çatıya çıkıp süzgeci temizlemesi gereken gündür.
Fire ve pay: hesabın üstüne ne eklenir?
- Adet payı. Hesap 1,4 çıkardığında 2’ye yuvarlanır; asla aşağı yuvarlanmaz. Ara değerlerde bir üst çapa çıkmak yerine bir adet daha koymak, tıkanma dayanıklılığı açısından her zaman daha iyidir.
- Kapasite payı. Yaprak tutucu sepet, ısıtmalı gövde ve çakıl yükseltmesi kataloğun beyan ettiği değeri düşürür; en az %20 pay bırakın.
- Eğim payı. Yüzey süzgece doğru en az %1–2 eğimlidir ve süzgecin çevresinde birkaç santim kot düşürülür. Eğimi olmayan bir teras, doğru sayıda süzgeçle bile göllenir.
- Mesafe kuralı. Süzgeç parapet ve duvar diplerinden en az 30 santim uzağa, membran ek yerlerinin ve derzlerin dışına konur; iki süzgeç arası mesafe suyun yüzeyde uzun yol yapmasına izin vermeyecek kadar kısa tutulur.
- Malzeme kalemi. Her süzgeç için flanş, sızdırmazlık manşeti, yaprak tutucu sepet ve yalıtım katmanına uygun bağlantı parçası ayrı ayrı sayılır. Membran yenileniyorsa süzgeç çevresinde ek takviye parçası da hesaba girer; ürünlerin farkını su yalıtım malzemeleri sayfasında topladık.
Sonuç neden kesin değil?
Çünkü hesabın iki ucu da değişkendir. Tasarım yağışı bölgeye ve seçilen tekerrür süresine göre kat kat farklı çıkar; nadir sağanak kabulü ise doğrudan taşma kapasitesini belirler ve bu kabulü değiştirmek sonucu ikiye katlayabilir. Diğer uçta süzgeç kapasitesi vardır: katalog değeri belirli bir su yüksekliğinde, temiz ve engelsiz koşulda ölçülmüştür. Sahadaki süzgecin üstünde sepet, altında çakıl, içinde tortu varsa gerçek kapasite o değerin altındadır.
Üçüncü belirsizlik terasın kendisidir. Eğim planı bozuksa su hiç süzgece ulaşmaz; bu durumda süzgeç sayısını artırmak sorunu çözmez. Suyun nerede durduğunu görmek, hesap yapmaktan daha çok bilgi verir — belirtileri teras çatıda göllenme sayfasında ayırdık.
Ne zaman gerçek ölçü ve proje şart olur?
Kaba hesap, mevcut terasın tahliye düzeninin makul olup olmadığını anlamaya yeter. Şu durumlarda yerinde ölçü ve tesisat projesi gerekir: teras birden çok kotta ya da parapetlerle bölünmüş yüzeylerden oluşuyorsa (her bölüm kendi hesabını ister); çatıda vakumlu (sifonik) tahliye düşünülüyorsa; süzgeç hattı bina içinden geçip alt katlara iniyorsa; teras üstünde kullanım alanı, çakıl ya da yükseltilmiş karo döşeme varsa; mevcut yapıda göllenmenin döşemede sarkma yarattığından şüpheleniliyorsa.
Membran ve yalıtım katmanı yenilenecekse süzgeç, taşma ve eğim düzeni aynı işin içinde ele alınır — bu iş teras çatı yalıtımı kapsamına, apartman ölçeğinde ise apartman çatı yenileme programına girer. Kullanılacak örtünün özelliklerini bitümlü membran sayfasında anlattık.
Teras Süzgeç Sayısı Hesabı
Sık sorulan sorular
Tek süzgeçli bir teras çatı olur mu?
Hesap tek süzgecin yettiğini gösterse bile olmaz. Sebep kapasite değil, tek nokta arızasıdır: o süzgeç bir yaprak yığınıyla tıkandığında terasın tahliyesi tamamen durur ve su yükselmeye başlar. Teras çatı bu durumda bir havuza dönüşür ve suyun ağırlığı doğrudan döşemeye biner. Bu yüzden her teras yüzeyinde en az iki tahliye noktası bulunur; ikincisi ikinci bir süzgeç olabileceği gibi, normalde kuru duran bir taşma ağzı da olabilir. Tek süzgeçle bırakılmış bir teras, tıkanmayı bekleyen bir çatıdır.
Süzgeç kapasitesi neye göre değişir?
Üç şeye: süzgecin anma çapına, gövde ve giriş geometrisine, bir de üzerindeki su yüksekliğine. Kapasiteler TS EN 1253'e göre belirli bir su yüksekliğinde — yaygın olarak 35 milimetre — ölçülüp beyan edilir. Su yüksekliği arttıkça süzgeç daha fazla alır, ama teras çatıda suyu yükseltmek istemezsiniz; bu yüzden beyan değeri esas alınır. Yaprak tutucu sepet, ısıtmalı model ve çakıl altına gömülü kullanım da kapasiteyi düşürür. Katalogdaki sayı hangi koşulda ölçülmüşse, sahadaki koşul ona benzemek zorundadır.
Taşma ağzını yağmur suyu borusuna bağlayabilir miyim?
Hayır, ve bu kuralın tek istisnası yoktur. Taşma ağzının varlık sebebi, ana hattın çalışmadığı ya da yetmediği durumda devreye girmektir; aynı hatta bağlanırsa tıkanma anında o da tıkalı olur. Taşma serbest ve görünür biçimde, cepheden dışarı boşaltılır. Görünür olması bilinçlidir: taşma ağzından su akıyorsa bu, ana süzgecin tıkalı olduğunu ya da yağışın tasarım değerini aştığını bina sakinine anında haber verir. Duvardan su akmasını çirkin bulup bu ağzı boruya alan her müdahale, sistemin emniyetini iptal eder.
Süzgeçler terasın neresine konur?
Suyun gittiği yere, yani en çukur noktaya. Bu noktalar eğim planıyla bilinçli olarak oluşturulur; süzgeç önce konup su sonra oraya gelsin diye beklenmez. Yerleşimin üç kuralı vardır: parapet ve duvar diplerinden yeterince uzakta olacak ki yalıtım dönüşü ve flanş bağlantısı düzgün yapılabilsin; membran ek yerlerine ve derzlere denk gelmeyecek; iki süzgeç arasındaki mesafe suyun yüzeyde uzun yol yapmasına izin vermeyecek kadar kısa tutulacak. Süzgecin çevresinde ayrıca birkaç santim kot düşürülür, böylece son damlaya kadar tahliye olur.
Çakıl serili terasta süzgeç hesabı değişir mi?
İki yönden değişir. Birincisi akış katsayısıdır: çakıl suyu geciktirdiği için hesapta 0,5 civarında bir katsayı kullanılır, ancak bu kalıcı bir güvence değildir — uzun süren yağışta çakıl doyar ve katsayı fiilen 1,0'a yaklaşır. İkincisi süzgecin kendisidir: çakıl altında kalan süzgeç, çakılın ve tortunun girmesini engelleyen bir yükseltme parçasıyla kullanılır, bu parça da kapasiteyi bir miktar düşürür. Çakıllı teraslarda süzgeç bakımı gözle yapılamadığı için adet payını daha geniş tutmak gerekir.
