Trapez Sac Hesaplama: Levha Sayısı ve Metraj Nasıl Çıkar?

Trapez sac metrajında bütün mesele tek bir ayrımda düğümlenir: levhanın brüt eni ile faydalı eni aynı şey değildir. Levhalar yan yana konurken kenar hadveleri üst üste biner ve o kısım iki kez sayılmaz. Bu farkı atlayan bir hesap, çatının bir kenarında eksik levhayla biter.

Formül ve değişkenler

Hesap iki yönde ayrı ayrı yapılır.

En yönünde: Levha sayısı = Saçak boyu ÷ Faydalı en — çıkan sayı her zaman yukarı yuvarlanır.

Boy yönünde: Levha boyu = Eğik yüz uzunluğu + Saçak taşması + Mahya payı

Faydalı en, standart trapez profillerde 1,00 metredir. Brüt en profile göre 1,07 ile 1,15 metre arasında değişir; aradaki 7–15 santim bindirme payıdır ve doğrudan fireye yazılır.

Profil tipi	Brüt en	Faydalı en	En yönünde kayıp	Tipik kullanım
TR27 / alçak trapez	1,07 m	1,00 m	%7	cephe, hafif çatı
TR35 / standart	1,15 m	1,00 m	%13	konut ve garaj çatısı
TR45–TR60 / yüksek	1,10 m	1,00 m	%9	geniş açıklıklı çatı
Kenetli metal (karşılaştırma)	0,60 m	0,50 m	%17	dik ve düşük eğimli çatı

Eğik yüz uzunluğu, yatay mesafenin eğim katsayısıyla çarpımıdır: %10 eğimde 1,005; %15 eğimde 1,011; %30 eğimde 1,044. Düşük eğimlerde katsayı neredeyse 1’e yakındır, o yüzden trapez sac çatılarda eğimden gelen fark kiremit çatılardaki kadar belirleyici olmaz. Profil seçimi ve kalınlık için trapez sac sayfasına bakabilirsiniz.

Adım adım örnek: 8 × 15 metre beşik çatı

Çelik konstrüksiyon bir atölye çatısı. Bina 8 metre derinliğinde, 15 metre uzunluğunda; beşik çatı, eğim %15, TR35 profil.

Birinci adım — eğik yüz uzunluğu. Mahyadan saçağa yatay mesafe 8 ÷ 2 = 4 metre. Yüzde 15 eğimin katsayısı 1,011: 4 × 1,011 = 4,04 metre.

İkinci adım — sipariş boyu. Eğik boya saçak taşması 10 santim ve mahya altındaki pay 5 santim eklenir: 4,04 + 0,15 = 4,19 → 4,20 metre. Levha bu boyda kesilerek gelir; ara ek yok.

Üçüncü adım — levha sayısı. Bir yüzde 15 ÷ 1,00 = 15 levha. İki yüz olduğu için 30 levha.

Dördüncü adım — alan karşılığı. Faydalı alan: 30 × 4,20 × 1,00 = 126 m². Aynı levhaların brüt yüzeyi 30 × 4,20 × 1,15 = 144,9 m²’dir. Aradaki 19 metrekare, en yönündeki bindirme kaybıdır. Teklif brüt en üzerinden hesaplanmışsa fatura bu büyük sayıya göre çıkar; sormadan kabul etmeyin.

Beşinci adım — vida. Kaplanan alan 2 × 15 × 4,04 = 121,2 m². Aşık bağlantısı için 121 × 8 = 970 adet. Yan bindirme sayısı yüz başına 14; her biri 4,20 metre: 14 × 4,20 × 2 = 117,6 metre. Her 50 santimde bir dikiş vidası: 235 adet. Toplam 1.205 adet, %10 yedekle yaklaşık 1.330 vida.

Altıncı adım — mahya kapama sacı. 15 metre mahya hattı. Kapama sacı 2 metrelik parçalar hâlinde, 10 santim bindirmeyle konur: net 1,90 metre. 15 ÷ 1,90 = 7,9 → 8 parça.

Fire ve pay ekleme

Trapez sacın firesi kiremitten farklı doğar. Levha zaten istenen boyda kesilerek geldiği için boy yönünde fire yoktur; kayıp iki yerden gelir.

Bindirme kaybı en yönündedir ve profile bağlıdır: %7–13. Bu kayıp kaçınılmazdır, tasarımın parçasıdır.

Kesim firesi yalnız çatının biçiminden doğar. Düz beşik bir çatıda sıfıra yakındır. Kırma çatıda eğik mahya boyunca her levha açılı kesilir ve kesilen üçgen parça genelde kullanılamaz; bu, %10–15 ek fire demektir. Baca, havalandırma bacası ve ışıklık delikleri de aynı kaleme yazılır.

Çatı biçimi	Bindirme kaybı	Kesim firesi	Sipariş payı
Beşik, düz yüzeyli	%7–13	%0–2	%5
Kırma, eğik mahyalı	%7–13	%10–15	%15
Baca ve ışıklıklı karmaşık	%7–13	%8–12	%12

Sipariş payı, faydalı alan üzerinden eklenen paydır — bindirme kaybı zaten faydalı en hesabının içinde olduğu için ikinci kez sayılmaz. Bu iki kaybı üst üste toplamak, en sık yapılan metraj hatasıdır.

Bu hesap neden kesin sonuç vermez

• Profilin gerçek ölçüleri. Aynı isimli TR35 profilinde bile üreticiye göre brüt en 1,07 ile 1,15 metre arasında oynar. Faydalı en 1,00 metre olmayan profiller de vardır.
• Aşık aralığı. Vida adedi, sacın altındaki aşık sıklığına bağlıdır. Aşık aralığı 1,5 metre olan bir çatıyla 1,0 metre olan çatı arasında vida sayısı bir buçuk kat fark eder.
• Rüzgâr bölgesi. Kenar ve köşe bölgelerinde bağlantı sıklaştırılır; deniz kıyısına bakan açık bir çatıda bu artış küçük değildir.
• Saçak ve alın detayları. Damlalık, alın kapama, kalkan kapama ve dere sacı ayrı kalemlerdir ve metrajda çoğu zaman unutulur.
• Mevcut taşıyıcının durumu. Eski bir sac çatı yenileniyorsa asıl belirsizlik sacda değil, altındaki aşık ve makasların paslanma durumundadır.

Ne zaman gerçek ölçü şart olur

Sac istenen boyda kesilerek üretildiği için yanlış ölçü, kiremitteki gibi “birkaç fazla parça” ile çözülemez; kısa gelen bir levha kullanılamaz hâle gelir. Bu yüzden sipariş öncesi ölçüm bu işte kiremitten daha kritiktir.

Ölçüm şu durumlarda mutlaka yerinde yapılır: çatı yüzeyleri dikdörtgen değilse, iki yüzün eğimi farklıysa, mevcut çelik taşıyıcı üzerine geçilecekse (aşık kotları çoğu zaman birebir eşit değildir) ve çatıda dere, kule ya da bitişik yapı varsa. Yeni bir taşıyıcı kuruluyorsa metraj proje üzerinden çıkar; iş çelik çatı ve çelik konstrüksiyon kapsamında birlikte yürür.

Yalıtım da isteniyorsa tek katmanlı sac yerine yalıtımı içinde gelen panele geçmek daha sade bir çözümdür; onun metrajını sandviç panel metrajı sayfasında ayrı gösterdik.