Yağmur oluğu çeşitleri: kesit biçimi, malzeme ve askı düzeni

Yağmur oluğu tek bir ürün değil, üç ayrı kararın buluştuğu bir sistemdir: kesitin biçimi, yapıldığı malzeme ve kurulum düzeni. Bu üçü birbirinden bağımsızdır; kutu kesit hem PVC hem bakır olabilir, yarım yuvarlak kesit hem hazır parçalı hem yerinde bükülmüş olabilir. Satın alma konuşması genellikle yalnız malzeme üzerinden yürüdüğü için, seçimin diğer iki ayağı çoğu zaman satıcının varsayımına kalır.

Oluk ile derenin farklı elemanlar olduğunu, hangisinin nerede durduğunu ve neden farklı riskler taşıdığını çatı oluğu ve dere sayfasında ayrıca anlattık. Burada konu yalnızca oluğun kendisi ve çeşitleridir.

Kesit biçimleri

Yarım yuvarlak oluk en yaygın biçimdir. Yuvarlak tabanında su akışı köşesiz ilerler, birikinti tutunacak keskin bir yer bulamaz; temizliği kolaydır ve klasik saçak görüntüsüne oturur. Aynı ağız genişliğinde kutu kesitten biraz daha az su taşır, çünkü kesit tabana doğru daralır.

Kutu oluk, kare ya da dikdörtgene yakın kesitiyle aynı ağız ölçüsünde daha fazla debi taşır. Düz hatlı, modern cephelerde görsel olarak da tercih edilir. Zayıf yanı köşeleridir: yaprak ve çamur köşelerde tutunur, temizlik daha ısrarlı yapılır.

Gizli oluk, parapetin ya da saçak dolgusunun arkasına saklanan çözümdür. Cepheden hiçbir şey görünmez; buna karşılık taştığında ya da delindiğinde su binanın dışına değil, doğrudan yapının içine gider. Bu yüzden gizli oluk daha yüksek bir işçilik standardı, daha geniş kesit ve düzenli bakım ister.

Bu üçünün dışında, oluk ağzının önüne takılan koruyucu file ve kapaklar ile kar yükünü karşılamak için kullanılan takviyeli askılar, kesit değil aksesuar kararıdır.

Malzemeler

Malzeme	Tipik et kalınlığı	Güçlü yanı	Zayıf yanı
Galvaniz sac	0,50-0,70 mm	Ekonomik, lehimlenebilir, yaygın	Kesim kenarları ve çizikler korunmasız kalır
Boyalı galvaniz	0,50-0,70 mm	Renk seçeneği, ilave yüzey koruması	Boya çizildiğinde altındaki sac açığa çıkar
Alüminyum	0,7-1,0 mm	Paslanmaz, hafif, uzun hatlarda rahat	Yumuşaktır, darbeyle kolay ezilir
Bakır	0,6-0,8 mm	Çok uzun ömür, zamanla patina	Maliyeti yüksek, hırsızlık riski, işçilik ustalık ister
PVC-U	Profil ürünü	Korozyona kayıtsız, montajı hızlı, sessiz	Sıcak-soğukla belirgin uzar, sık askı ister, UV ile gevrekleşir

Malzeme seçiminde en çok gözden kaçan konu, farklı metallerin bir arada kullanılmasıdır. Bakır bir yüzeyden akan su galvanizli bir oluğa düşüyorsa, taşınan bakır iyonları çinko kaplamayı hızla tüketir. Kural basittir: yukarıdan aşağı doğru daha az soylu metal gelmez. Metal kaplamalarla oluk arasındaki uyum konusu çatı sacı çeşitleri sayfasında da geçiyor.

Kesit büyüklüğü nasıl seçilir?

Oluk numarası, sac oluklarda büküm öncesi düz sac genişliğine karşılık gelir; büyük numara daha geniş bir kesit demektir. Ancak doğru kesit, katalogdaki en büyük ölçü değil, o çatıya düşen suyu iniş noktasına kadar taşıyabilen ölçüdür.

Kesiti belirleyen dört büyüklük vardır: oluğun topladığı çatı yüzeyinin izdüşüm alanı, bölgenin yağış şiddeti, hattın iniş noktasına kadar olan uzunluğu ve o hatta bağlı iniş borusu sayısı. Bu dört değer birlikte hesaplanır; ölçüsü TS EN 12056-3 kapsamındaki tahliye hesabından çıkar. Uzun bir cephede kesiti büyütmek yerine ikinci bir iniş noktası eklemek çoğu zaman daha iyi sonuç verir, çünkü su daha kısa yol kat eder ve hattın ortasındaki yığılma ortadan kalkar.

Kesit yetersizse ilk sağanakta oluk arka kenarından taşar ve su cephe ile saçak arasına girer; bu tablonun belirtileri ve ayırt edilmesi oluk taşıyor sayfasında.

Askı düzeni, eğim ve genleşme

Oluk askıları sistemi taşıyan tek parçadır ve genellikle alın tahtasına, bazı düzenlerde doğrudan mertek uçlarına bağlanır. Metal olukta yaklaşık 60-90 cm, PVC olukta yaklaşık 50-60 cm aralık kabul görür; iniş ağzının iki yanında ve ek yerlerinin yakınında askılar sıklaştırılır. Kar kayan bir çatıda askı sayısı artırılır, gerekiyorsa takviyeli tip kullanılır.

Hat düz görünse de aslında eğimlidir: iniş noktasına doğru yaklaşık metrede 2-5 mm düşürülür. Eğimsiz bir olukta su durur, çamur çöker ve metal sürekli ıslak kaldığı için ömrünü erken tamamlar.

Genleşme, özellikle uzun hatlarda hesaba katılır. Metal oluk sıcakla uzar; 10 metreyi geçen düz hatlarda araya genleşme parçası konur. PVC-U oluğun uzaması daha belirgindir ve çözüm, contalı eklerde bırakılan hareket payıdır. Bu payın kapatılması, sıcak yaz günlerinde hattın kıvrılmasına ya da eklerin zorlanıp ayrılmasına yol açar. Askı, ek ve iniş ağzının bir arada nasıl kurulduğu oluk bağlantı detayı sayfasında.

Sık yapılan hatalar

• Alın tahtasını kontrol etmeden askı çakmak. Çürük ahşap askıyı tutamaz; sistem birkaç yıl içinde sarkar (saçak tahtası çürüdü).
• Oluğu çatı kaplamasının hizasından yukarı takmak. Kaplamanın ucundan düşen su oluğun önüne düşer; oluk, kaplama uzantısının izdüşümünü içine alacak konumda durmalıdır.
• Ek yerlerini akış yönüne ters bindirmek. Su, ters bindirmede ekin altına girer ve damlar.
• PVC ekleri sonuna kadar itmek. Hareket payı kalmayan hat sıcakta kıvrılır.
• Farklı metalleri alt alta kullanmak. Yukarıdaki metal aşağıdakinin kaplamasını tüketir.
• Boyayla ömür uzatmaya çalışmak. Yeni galvanizli yüzey boyayı tutmaz; boya, sacın bitmiş korumasını da geri getirmez.

Ömür, bakım ve alırken bakılacaklar

Oluğun ömrünü belirleyen şey malzemenin kataloğundaki rakam değil, ne kadar süre ıslak ve dolu kaldığıdır. Yılda iki kez, yaprak dökümünden sonra ve ilkbaharda yapılan temizlik; askıların gevşeyip gevşemediğine, ek yerlerinde iz olup olmadığına ve eğimin bozulup bozulmadığına bakılan kısa bir kontrolle birleştirildiğinde sistem beklenen süreyi tamamlar. Ağaç altındaki çatılarda temizlik sıklığı ikiye katlanır.

Alırken sorulacaklar şunlardır: kesit ölçüsü hangi çatı alanına göre seçildi, askı aralığı ve tipi ne, ek yerleri hangi yöntemle birleştirilecek, hat kaç metrede bir genleşme payı alacak, iniş sayısı ve konumu belirlendi mi, mevcut alın tahtası askıyı taşıyacak durumda mı. Düşey tahliye tarafındaki kararlar için iniş borusu sayfasına, mevcut bir hattın onarılıp onarılamayacağı için dere ve oluk tamiri sayfasına bakılabilir.