Çatı Teklifi Nasıl Değerlendirilir? Teklifleri Kıyaslama Yöntemi

Aynı çatı için alınan üç teklif arasında belirgin bir fark varsa, bu farkın en yaygın sebebi ustaların birbirinden farklı olması değildir: üç teklif çoğu zaman üç farklı işi tarif eder. Biri kaplamayı, diğeri kaplama ile birlikte su yalıtım örtüsünü, üçüncüsü buna dere ve oluğu da eklemiştir. Rakamlar kıyaslanmadan önce işlerin kıyaslanabilir hâle getirilmesi gerekir.

Aşağıdaki yöntem, elinizde iki ya da üç teklif varken sırayla uygulanır ve sonunda tek bir tabloya iner.

Teklifler arasındaki fark nereden çıkar?

Farkın kaynağını ayırmak, doğru soruyu sormanın ön koşuludur.

Farkın kaynağı	Nasıl anlaşılır	Kıyası nasıl etkiler
Kapsam farkı	Bir teklifte olan kalem diğerinde yok	Rakamlar kıyaslanamaz; önce eşitlenmeli
Metraj farkı	Aynı çatı için farklı metrekare yazılmış	Birim fiyat aynı olsa bile toplam değişir
Malzeme farkı	Cins, kalınlık ya da model farklı yazılmış	Kıyas ancak eşdeğer ürünle yapılır
Katman farkı	Biri örtüyü yeniliyor, diğeri mevcudu bırakıyor	İşin ömrü değişir; en kritik fark budur
Erişim ve moloz farkı	İskele, vinç ve döküm bir teklifte var, diğerinde yok	Tutar sonradan eşitlenir
Gerçek fiyat farkı	Yukarıdakiler eşitlendikten sonra kalan fark	Asıl kıyaslanacak fark budur

Son satır önemlidir: yukarıdaki beş kalem eşitlendiğinde geriye kalan fark genellikle beklenenden küçüktür. Büyük farkların çoğu fiyat farkı değil, tarif farkıdır.

Birinci adım: teklifleri aynı işe indirgemek

Kıyaslamaya başlamadan önce kendi iş tanımınızı yazın. Bu metin uzun olmak zorunda değil; şu altı soruyu yanıtlaması yeterlidir:

• Hangi çatı, hangi yüzeyler, hangi bloklar?
• Kaplama değişecek mi, altındaki su yalıtım örtüsü de yenilenecek mi?
• Ahşap ya da çelik taşıyıcıya müdahale bekleniyor mu?
• Dere, oluk ve iniş boruları kapsamda mı?
• Yalıtım aynı programda yapılacak mı?
• Moloz, iskele ve temizlik kime ait?

Bu metni üç uygulamacıya da aynı biçimde verdiğinizde teklifler kendiliğinden yakınlaşır. Kapsamınız henüz netleşmediyse önce çatı yenileme karar rehberine bakmak, teklif istemekten daha verimlidir.

Kıyas tablosunu nasıl kurarsınız?

Teklifleri yan yana koymanın en sağlam yolu, kalemleri satır yapıp teklifleri sütun yapmaktır. Boş kalan her hücre bir sorudur.

Kalem	Teklif A	Teklif B	Teklif C
Çatı yüzey alanı (m²)
Söküm ve moloz indirme
Moloz nakli ve döküm
Ahşap altlık / tahta yenileme
Su yalıtım örtüsü (cins, kalınlık)
Kontrlata ve lata
Kaplama (marka, model, adet)
Mahya imalatı (metre)
Dere sacı (metre, cins, kalınlık)
Oluk ve iniş borusu (metre, cins)
Baca dibi ve parapet detayları
Yalıtım (cins, kalınlık)
İskele / sepetli araç (gün)
Malzemenin çatıya çıkarılması
Çürük çıkarsa birim fiyat
Süre (iş günü)
Ödeme planı
Garanti (kapsam ve süre)
Vergi ve fatura durumu

Tabloyu doldururken kural basittir: boş hücre eksik kalemdir, “dahildir” yazısı ise ölçüsü sorulacak kalemdir. “İskele dahil” ifadesi kaç gün için dahil olduğunu söylemez; “moloz dahil” ifadesi dökümün de dahil olup olmadığını göstermez.

Teklifte en sık eksik kalan kalemler şunlardır; hiçbiri olağanüstü değildir, hepsi işin sıradan parçasıdır:

• Erişim. İskele ya da sepetli aracın kaç gün kalacağı, süre uzarsa kiranın kime ait olacağı.
• Molozun binadan uzaklaştırılması. Çatıdan indirme ile nakliye ve döküm ayrı işlerdir; teklifte biri varken diğeri bulunmayabilir.
• Malzemenin çatıya çıkarılması. Dar sokakta ya da yüksek katta vinç gerekiyorsa bu ayrı bir kalemdir.
• Su yolunun tamamı. Dere sacı yazılmışken oluk ve iniş borusu atlanmış olabilir; bu durumda yeni çatının altında eski tahliye düzeni kalır.
• Detay imalatları. Baca dibi, parapet birleşimi ve çatı penceresi çevresi adet olarak sayılmadığında “genel işin içinde” varsayılır.
• Eski çatının sürprizleri. Çürük tahta ve mertek için uygulanacak birim fiyat.
• Bitirme işleri. Oluğun temizlenmesi, bahçe ve cephenin korunması, işin sonunda yapılacak temizlik.

Bu yedi başlık tabloya satır olarak eklendiğinde, teklifler arasındaki farkın önemli bir bölümünün nereden geldiği çoğu zaman ilk bakışta görünür.

Metraj farkı nasıl denetlenir?

Metraj, tekliflerdeki en büyük sapmaların kaynağıdır ve denetlenmesi sanıldığı kadar zor değildir.

Çatı alanı taban alanı değildir. Eğik yüzey, taban alanından her zaman büyüktür ve eğim arttıkça fark açılır. Kaba bir kontrol için binanın dış ölçülerini alıp taban alanını hesaplayın; teklifteki metrekare bu sayının altındaysa ya saçak hesaba katılmamıştır ya da eğim ihmal edilmiştir.

Saçak çıkması alana dahildir. Çatı, duvar yüzünde bitmez; saçak boyunca dışarı taşar ve bu bölüm de örtülür. Saçağın hesaba katılıp katılmadığı doğrudan sorulur.

Uzunluk kalemleri ayrı yazılır. Mahya, eğik mahya, dere ve saçak hattı metrekare değil metre olarak ölçülür. Bu kalemler metrekarenin içinde eritildiğinde kıyas imkânsızlaşır.

Adet kalemleri ayrı sayılır. Baca dibi sayısı, çatı penceresi sayısı, havalandırma çıkışı sayısı. Her biri ayrı bir detay imalatıdır ve alanla ölçülmez.

Fiyatların hangi kalemlerden ve hangi birimlerden oluştuğunu çatı fiyat rehberinde, dere ve oluk kalemlerinin ayrı birimlerini oluk ve dere fiyatları sayfasında ayrıntılandırdık.

Birim fiyat mı, götürü bedel mi?

Bu ayrım, teklifin biçimiyle ilgili görünür ama gerçekte riskin kimde kalacağını belirler.

Ölçüt	Götürü bedel	Birim fiyat
Tutar	Baştan tek rakam	Ölçülen iş kadar
Riski taşıyan	Yüklenici	İş sahibi
Kapsam belirsizse	Yüklenici kapsamı dar yorumlar	Tutar öngörülemez büyür
Denetlenebilirlik	Düşük: kalem kalem ölçülmez	Yüksek: her kalem ölçülür
Uygun olduğu iş	Kapsamı net, sürprizi az işler	Söküm sonrası netleşecek işler
Ek iş çıkarsa	Ayrıca fiyatlanır, tartışma çıkar	Zaten birim fiyattan işler

Götürü bedelin hukuki tarafı da bilinmelidir: Türk Borçlar Kanunu’na göre götürü bedelde iş öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile bedel kural olarak artırılmaz; ancak başlangıçta öngörülemeyen olağanüstü durumlar işi aşırı ölçüde güçleştirirse yüklenicinin hâkimden bedelin artırılmasını isteme yolu açıktır. Pratikte en dengeli düzen şudur: görülen iş götürü, görülmeyen iş birim fiyat. Kaplama ve örtü götürü bedelle, kaplama kalkınca çıkabilecek çürük tahta ve mertek metre birim fiyatıyla yazılır.

Ucuz teklifin ucuz olma sebepleri

Düşük tutar kendiliğinden kötü değildir; sebebi bilinmediğinde risklidir. Aşağıdaki tablo, düşüklüğün nereden geldiğini bulmak içindir.

Belirti	Muhtemel sebep	Sorulacak soru
Metrekare diğerlerinden belirgin düşük	Saçak ya da eğim hesaba katılmamış	Alan nasıl ölçüldü, saçak dahil mi?
Su yalıtım örtüsü kalemi yok	Mevcut örtü yerinde bırakılacak	Örtü yenilenmiyor mu, gerekçesi ne?
Malzeme “birinci sınıf” diye geçilmiş	Marka ve kalınlık bağlayıcı değil	Cins, kalınlık ve model yazılabilir mi?
İskele ve moloz görünmüyor	Sonradan ek kalem olarak gelecek	Erişim ve döküm kime ait?
Çürük için birim fiyat yok	Sürpriz iş pazarlığa bırakılmış	Çürük çıkarsa metresi nasıl fiyatlanacak?
Süre çok kısa	Katmanlardan biri atlanacak	Hangi işler hangi günlerde yapılacak?
Fatura konusu belirsiz	Vergi tutarın dışında kalmış olabilir	Tutar vergi dahil mi, fatura kesilecek mi?
Tamamı peşin isteniyor	Ödeme riski tümüyle iş sahibinde	Ödeme aşamalara bağlanabilir mi?

Bu soruların çoğu tek bir telefonla yanıtlanır ve yanıtın kendisi kadar yanıtın yazılı hâle getirilmeye açık olup olmadığı da bilgi verir.

Garanti, süre ve ödeme planı nasıl kıyaslanır?

Tutar eşitlendiğinde kıyas bu üç başlığa iner.

Garanti. Süre tek başına ölçüt değildir; kapsam belirleyicidir. Kaplama malzemesinin üretici garantisi ile uygulamanın işçilik garantisi ayrı şeylerdir. Yazılı bir garanti metni neyin kapsandığını, neyin kapsanmadığını (fırtına, dolu, üçüncü kişi müdahalesi, bakımsızlık gibi) ve bildirimin nasıl yapılacağını içerir.

Süre. Kaç iş günü sürecek, hangi tarihte başlanacak ve yağış olursa program nasıl kayacak. Çatı işinde takvim günü ile iş günü arasındaki fark önemlidir: kaplaması açılmış bir çatı yağışa savunmasızdır ve program hava koşuluna göre esner.

Ödeme planı. Avansın ölçüsü, ara ödemenin hangi aşamaya bağlandığı ve teslim ödemesinin hangi kontrolden sonra yapılacağı. Bu üçünün mantığını çatı işinde ödeme planı yazısında ayrı ayrı ele aldık.

Malzeme kaleminde kıyas yaparken cinsin ne anlama geldiğini bilmek gerekir; örtü seçeneklerini bitümlü membran, kaplama seçeneklerini kiremit fiyatları sayfasında karşılaştırdık.

Karar: en düşük değil, en tanımlı teklif

Kıyas tamamlandığında elinizde üç sütunlu bir tablo ve doldurulmuş boşluklar olur. Karar bu tabloya bakılarak verilir ve üç ölçüt öne çıkar: kapsamın eksiksizliği, bilinmezlerin fiyatlanmış olması ve teslim ölçütünün tanımlı olması.

Kıyas bittiğinde çoğu zaman ikinci bir tur gerekir: eksik kalemler tamamlanmış hâliyle güncel teklif istenir. Bu turda yapılacak tek şey, doldurduğunuz tabloyu olduğu gibi göndermek ve boş kalan satırların fiyatlanmasını istemektir. Uygulamacının bu isteğe verdiği karşılık da bilgi taşır: kalemleri tamamlayıp yazılı gönderen ile “onlar zaten dahil” deyip geçen arasındaki fark, iş sırasında da aynı biçimde sürer.

Bu üçü sağlandıktan sonra en düşük tutarı seçmek doğru bir karardır. Sağlanmadan seçilen düşük tutar, işin bir kısmını sonraya ve pazarlığa bırakır. Uygulamacıyı değerlendirirken bakılacak davranışsal işaretleri çatı ustası nasıl seçilir yazısında, anlaşmanın yazılı hâlinde bulunması gereken maddeleri çatı işi sözleşmesi yazısında topladık.

Kapsamın kendisi hâlâ tartışmalıysa — yüzeyin bir kısmı mı, bütünü mü — çatı aktarma ve çatı tamiri sayfaları iki işin sınırlarını ayrı ayrı tarif ediyor.