Çatı eğimi kaplama seçimini nasıl belirler?

Eğim, kaplama seçiminde ilk eleyen ölçüdür ve nedeni basit bir fizik: eğim, suyun çatı yüzeyinde ne kadar kaldığını belirler. Su hızlı akıyorsa üst üste binen küçük parçalar suyu aşağı taşımaya yeter. Su yavaşlıyorsa, yüzeyde beklediği sürede kılcal emme ve rüzgâr basıncı devreye girer, su bindirmelerin altına yürür. O eşikten sonra artık parçalı kaplama değil, sürekli bir yüzey gerekir.

Eğim nasıl ölçülür, nasıl yazılır?

Eğim iki biçimde ifade edilir: yüzde ve derece. Yüzde, yatayda gidilen her yüz birime karşılık düşeyde çıkılan birimi anlatır; %30 eğim, bir metre yatayda otuz santimetre yükselmek demektir. Derece ise yüzeyin yatayla yaptığı açıdır. İkisi doğrudan birbirinin karşılığı değildir, ama pratikte akılda tutulacak birkaç eşleşme yeterlidir: %10 yaklaşık 6 derece, %30 yaklaşık 17 derece, %50 yaklaşık 27 derece, %100 tam 45 derecedir.

Ölçmenin en kolay yolu çatı arasındadır. Bir metrelik su terazisi mertek üzerinde yatay tutulur, serbest ucundan merteğe inen düşey mesafe ölçülür. Çıkan santimetre sayısı, doğrudan yüzde eğimdir.

Eğim aralıkları ve çalışan kaplamalar

Eğim	Yaklaşık derece	Uygun kaplama	Neden
%0 – %5	0° – 3°	Tam yapışık membran, likit membran	Su yüzeyde bekler; kaplama değil sızdırmaz örtü gerekir
%5 – %15	3° – 8°	Kenetli metal, membran	Kenet dikişi su yolunu keser; bindirmeli parçalar yetmez
%15 – %30	8° – 17°	Kenetli metal, trapez sac, sandviç panel, alt örtülü shingle	Su akar ama rüzgârla geri itilebilir; alt örtü zorunlu
%30 – %60	17° – 31°	Kiremit, shingle, metal kiremit	Bindirmeli sistemlerin rahat çalıştığı bant
%60 üstü	31° üstü	Kiremit ve shingle, güçlendirilmiş sabitleme ile	Su sorun değil; rüzgâr ve kayma öne çıkar

Eğim düşünce ne değişir?

Üç şey aynı anda değişir. Birincisi bindirme boyu: parçaların üst üste binme mesafesi artar, yani aynı alan için daha çok malzeme kullanılır. İkincisi alt örtü: yüksek eğimde yedek güvenlik olan alt örtü, düşük eğimde asıl su bariyeri hâline gelir ve ek yerlerinin yapıştırılması şart olur. Üçüncüsü rüzgâr: eğim düştükçe yüzey üzerindeki rüzgâr, suyu yukarı doğru itebilecek kadar etkili olur.

Bu üçü bir arada düşünüldüğünde şu ortaya çıkar: düşük eğimli bir çatıda kaplamayı ayakta tutan şey kaplamanın kendisi değil, altındaki katmandır. Su yalıtım katmanının nasıl seçildiğini su yalıtım malzemeleri sayfasında topladık. Kiremidin düşük eğimdeki durumunu ise düşük eğimli çatıda kiremit kullanılır mı sayfasına ayırdık.

Aynı çatıda iki farklı eğim varsa

Ekli yapılarda, sonradan kapatılmış teraslarda ve veranda ilavelerinde sık görülür: ana çatı dik, ilave bölüm neredeyse düz. Bu durumda iki bölüme aynı kaplamayı zorlamak yanlıştır; her bölüm kendi eğimine uygun kaplamayı alır. Asıl dikkat edilecek yer, iki bölümün buluştuğu hattır. Dik yüzeyden hızla gelen su, düşük eğimli bölüme yüklenerek girer; birleşimde su kesme detayı yoksa sızıntı tam orada başlar.

Aynı mantık, iki eğimin iç köşede buluştuğu dere hatları için de geçerlidir; dere kesitinin nasıl seçildiğini çatı oluğu ve dere sayfasında anlattık.

Eğim değiştirilebilir mi?

Değiştirilebilir ama ucuz bir işlem değildir. Mevcut taşıyıcının üstüne ek konstrüksiyon kurularak eğim yükseltilir; bu, taşıyıcıya yeni yük, saçak hattına yeni kot ve çoğu zaman izin sürecine yeni bir başlık demektir. Bu yüzden karar genelde tersine kurulur: eğim veri kabul edilir, kaplama ona göre seçilir.

Eğimi ölçüp taşıyıcıyı gördükten sonra seçeneklerin çoğu daha keşifte elenir; kalan adayların nasıl daraltıldığını çatıma hangi kaplama uygun sayfasında, kaplama ve altyapının birlikte yenilendiği işleri ise çatı aktarma sayfasında bulabilirsiniz.