Benim çatıma hangi kaplama uygun?

Çatı kaplaması seçimi katalogdan renk beğenmekle değil, elemeyle başlar. Yapının kendisi seçeneklerin çoğunu sizin adınıza eler; geriye genelde iki ya da üç aday kalır. Bu elemeyi yapan dört ölçü var: eğim, taşıyıcının kaldırabileceği ağırlık, çatının geometrisi ve yapının maruz kaldığı rüzgâr–nem yükü. Sıra bu şekildedir. Görünüm ve bütçe en sonda, kalan adaylar arasında konuşulur.

Birinci ölçü: eğim hangi kaplamayı eler?

Eğim, suyun yüzeyde ne kadar kaldığını belirler. Su hızlı akıyorsa üst üste binen küçük parçalar iş görür; yavaşlıyorsa bindirmelerin altına yürür ve kaplamanın sürekli bir yüzey olması gerekir.

Eğim	Rahat çalışan kaplamalar	Zorlanan ya da elenen
%5 altı	Tam yapışık membran, likit membran	Kiremit, shingle, ondüle levha
%5 – %15	Kenetli metal, membran	Kiremit (üretici alt sınırının altında)
%15 – %30	Kenetli metal, trapez sac, sandviç panel, alt örtülü shingle	Büyük oluklu kiremit sınırda kalır
%30 üstü	Kiremit, shingle, metal kiremit, ondüle levha	—

Bu ilişkinin nedenini ayrıntısıyla çatı eğimi kaplama seçimini nasıl belirler sayfasında açtık.

İkinci ölçü: taşıyıcı ne kadar taşır?

Kaplamalar arasındaki ağırlık farkı küçük değil. Kil ve beton kiremit metrekarede kabaca kırk kilogram bandında yük getirir; shingle bunun dörtte biri kadardır, kenetli metal ve trapez sac ise onda biri düzeyinde kalır. Eski bir ahşap çatıda merteklerin kesiti ince, aralığı geniş, uçları saçakta çürümüşse ağır kaplamaya dönmek taşıyıcıyı yenilemeyi de gerektirir.

Ölçü şu: çatı arasına girildiğinde mertek sırtında sarkma varsa, mertek uçlarında bız ucu kolayca gömülüyorsa ya da aşık bağlantılarında ayrılma görülüyorsa hafif kaplama tarafına geçilir. Taşıyıcının durumunu nasıl okuduğumuzu çatı muayenesi nasıl yapılır rehberinde anlattık.

Üçüncü ölçü: çatının geometrisi

Parçalı bir çatı — çok sayıda dere, kırık hat, baca, çatı penceresi — küçük parçalı kaplamayı sever. Kiremit ve shingle bu geometriye kesilerek uyar, kesim yerleri az görünür. Trapez sac ve sandviç panel gibi büyük levhalar ise düz, geniş ve az kesintili yüzeyde ekonomik çalışır; parçalı çatıda hem fire artar hem de her kesim yeni bir birleşim, yani yeni bir sızıntı adayı demektir.

Basit bir sağlama: çatıya bakıp kaç ayrı düzlem saydığınıza bakın. Sayı ikiden fazlaysa büyük levhalar dezavantajlı başlar.

Dördüncü ölçü: yapının maruz kaldığı yük

Boğaz hattındaki yapılarda üç şey belirleyici olur: sert rüzgâr, tuzlu nem ve ağaç gölgesi. Rüzgâr, mekanik olarak kilitlenmeyen kaplamaların etek ve mahya hattını kaldırır. Tuzlu nem, boyası zayıf metal yüzeylerde kenar ve kesim yerlerinden korozyon başlatır. Sürekli gölgede kalan bir yüzey ise yosun tutar; gözenekli kaplamalarda bu, suyun yüzeyde daha uzun kalması demektir. Bu koşulların kaplamada bıraktığı izleri yosun ve liken sayfasında ayrı ayrı topladık.

Elemeden sonra hangi aday kalır?

• Eğimli, taşıyıcısı sağlam müstakil ev: kiremit ya da metal kiremit. Görünüm ve mahalle dokusu belirleyici olur.
• Ahşabı yorgun, ağırlık düşürülmesi gereken eski çatı: shingle ya da kenetli metal.
• Geniş açıklıklı depo, garaj, atölye: sandviç panel ya da trapez sac.
• Düşük eğimli veya düz teras: membran esaslı su yalıtımı; kaplama değil örtü konuşulur.
• Yalı ve köşk gibi özgün yapılar: mevcut kaplamanın biçimi korunur, karar malzemeden çok detay çözümünde verilir.

Bu adaylar arasındaki artı ve eksileri yan yana koyduğumuz karşılaştırma en iyi çatı kaplama malzemesi sayfasında; malzemelerin tek tek künyesi ise çatı kaplama malzemeleri rehberinde duruyor.

Karar öncesi tek bir zorunlu adım

Kaplama kararı, çatı arasına girmeden verilmez. Dışarıdan bakarak eğim tahmin edilebilir, geometri sayılabilir; ama taşıyıcının gerçekte ne durumda olduğu yalnızca içeriden görülür. Merteklerin kesiti, aralığı, uçlarındaki çürük ve varsa eski akıntı izleri, adayların yarısını tek bakışta eler. Yeni kaplama serildikten sonra altyapıya dönmenin bedeli, kaplamanın kendisinden ağırdır.

Yapıyı görmeden hangi kaplamanın doğru olduğu söylenemez; ama eğim, taşıyıcı tipi ve çıkıntı sayısı telefonda konuşulduğunda seçeneklerin çoğu daha görüşmede elenir. Kaplama değişimiyle birlikte altyapının da yenilendiği işleri çatı aktarma sayfasında anlattık.