Çatı kaçağı hortumla nasıl test edilir?

Hortumla su testi, çatı kaçağı aramasında tahmini ölçüye çeviren yöntemdir. Kurulumu basittir: bir kişi çatıda hortumu tutar, bir kişi içeride akıntının çıktığı noktayı izler. Su daima aşağıdan yukarı doğru ve bölüm bölüm verilir; her bölüme birkaç dakika tutulup beklenir. İçeride ıslaklık belirdiği anda, en son sulanan bölüm giriş noktasıdır. Bu sıralamaya uyulmadığında test hiçbir şey söylemez — üstteki bölüme erken verilen su alttaki bütün bölümleri de ıslatır ve hangi noktadan girdiği bir daha ayrılamaz.

Teste başlamadan önce

Yüzeyin kuru ve dolayısıyla üstünde durulabilir olması gerekir. Yağıştan hemen sonra test yapılmaz: çatı zaten ıslaktır, içeride hâlâ eski su damlıyor olabilir ve testin verdiği sonuç eski akıntıyla karışır. Kural olarak, son yağmurdan sonra yüzeyin ve çatı arasının kuruması beklenir.

İçeride bekleyecek kişi lekeye ya da damlama noktasına bakar. Yanına bir el feneri, kâğıt havlu ve saat alması yeterlidir; ilk ıslaklığın hangi dakikada ve hangi noktada belirdiğini not eder. Çatıdaki kişi ise sulanan bölümü tebeşirle işaretleyerek ilerler. Test bittiğinde çatının üstünde numaralanmış bir harita kalmış olur.

Neden aşağıdan yukarı?

Çünkü su aşağı akar. Saçağa yakın bölümden başlanır, o bölüm kapandığında bir üst sıraya geçilir. Böylece her aşamada yalnızca tek bir yeni bölüm devreye girer ve içeride görülen ıslaklık doğrudan o bölüme yazılır.

Tersi yapıldığında — yani mahyadan başlanıp aşağı inildiğinde — verilen su bütün yüzeyden geçer. Aşağıdaki bir kaçak, yukarıdan verilen suyla da tetiklenir ve mahya suçlanır. Sonuçta sağlam olan mahya sökülür, gerçek kaçak yerinde kalır. Suyun çatı içinde ne kadar yol aldığını çatıdan giren su tavanda ne kadar uzağa yayılır sayfasında ayrıca açtık.

Bölüm sırası ve bekleme süreleri

Sıra	Sulanan bölge	Yaklaşık bekleme
1	Saçak ve oluk hattı	5 dakika
2	Kaplamanın alt sırası	5 dakika
3	Yüzeyin orta bandı	5–10 dakika
4	Dere ve iç köşe hattı	10 dakika
5	Baca dibi, havalandırma ve pencere çevresi	10–15 dakika
6	Mahya hattı	10 dakika

Süreler alt sınırdır. Arada ısı yalıtımı olan çatılarda yün suyu emip geciktirdiği için her bölüme birkaç dakika daha eklenir. Yalıtımsız, örtüsü açık bir çatıda ise akıntı çoğu zaman ilk dakikalarda belirir.

Yapılmaması gerekenler

• Basınçlı yıkama makinesiyle test. Yağmurun yapamayacağı bir kuvvetle suyu bindirmenin altına sokar; sağlam detayı kusurlu gösterir, üstelik kaplamayı da zorlar.
• Kaplamanın altına yukarı doğru su tutmak. Kiremidin ya da shingle’ın alt kenarından yukarı sıkılan su, hiçbir yağış koşulunda oluşmayan bir yol yaratır.
• Aynı anda birden çok bölümü sulamak. İşi hızlandırmaz, sonucu okunamaz hâle getirir.
• Rüzgârlı havada test. Su nereye gittiği bilinmeyen biçimde savrulur.
• Çatı penceresi ve cam yüzeyi atlamak. Pencere çevresi, testte en sık gizli kalan bölgedir; ayrıntısı çatı penceresi akıtıyor sayfasında.

Test sonuç vermezse

Bütün bölümler sulandığı hâlde içeride bir şey belirmiyorsa üç ihtimal kalır. Birincisi, akıntı yağmurdan değil yoğuşmadan geliyordur; bu durumda ıslaklık soğuk günlerde ve yağış olmadan da vardır. İkincisi, kaçak yalnızca rüzgârlı yağışta açılıyordur; sabit hortum suyu bu koşulu taklit edemez, o zaman yağmurlu bir günde içeriden gözlem yapılır. Üçüncüsü, su çatıdan değil dereden, oluktan ya da parapet dibinden geliyordur; dere hattının kendi başına nasıl akıttığını dere akıtıyor sayfasında, oluk tarafını dere ve oluk tamiri sayfasında topladık.

Testin en değerli yanı, onarım bittikten sonra tekrar edilebilmesidir. Aynı bölümler aynı sırayla sulanır ve içeride hiçbir şey çıkmazsa iş kapanmıştır. Yalnızca ilk yağmuru beklemek, sorun sürüyorsa hem zamanı hem iç mekânı ikinci kez kaybettirir. Nasıl çalıştığımızın tamamı çatı tamiri sayfasında.