Çatıdan giren su tavanda ne kadar uzağa yayılır?

Çatıdan giren su tavanda damladığı noktanın tam üstünden girmez. Eğimli bir yüzeyde bulduğu ilk yolu izler, su yalıtım örtüsünün sırtında ya da ahşabın üzerinde yürür, ancak takıldığı yerde aşağı düşer. Dik eğimli, altı tahta kaplı bir kiremit çatıda bu kayma çoğunlukla yarım metre ile iki metre arasındadır. Eğim düştükçe, mertek araları genişledikçe ve arada boşluk kaldıkça mesafe uzar; düşük eğimli bir yüzeyde ya da mertek sırtından yürüyen bir akıntıda beş metreyi geçtiği olur. Yön ise şaşmaz: su aşağı gider. Bu yüzden giriş noktası lekenin her zaman yukarısında aranır.

Su çatının içinde hangi yüzeyde yürür?

Bir çatı üst üste birkaç katmandır ve suyun nereye kadar gideceğini hangi katmana düştüğü belirler.

Kaplamadan sızan su önce su yalıtım örtüsüne düşer. Örtü sağlamsa su orada tutulur, eğim boyunca saçağa kadar akar ve çoğu zaman kimse fark etmez. Örtüde de bir delik, açılmış bir ek ya da genişlemiş bir çivi deliği varsa su alta geçer; bu kez sert bir yüzey arar. Mertek sırtına düşen su merteğin yönünde yürür ve ucundan damlar. Tahta kaplamanın altına geçen su, tahtanın ek yerine kadar gider. Metal aşıklı çatılarda ise akıntı aşık hattını izler, bağlantı cıvatalarında toplanır ve orada birikince aşağı bırakır.

Araya ısı yalıtımı giriyorsa mesafe kısalır ama zaman uzar. Yün kütlesi suyu emer, ıslandıkça ağırlaşır ve altına geciktirerek bırakır; damlama noktası giriş noktasına yaklaşır, buna karşılık akıntı yağış bittikten sonra da sürer.

Yatayda ne kadar kayar?

Kurulum	Suyun yürüdüğü yüzey	Tipik yatay kayma
Dik eğimli kiremit, altta tahta ve örtü	Örtü sırtı	Yarım – iki metre
Düşük eğimli kiremit ya da ondüline	Örtü ve mertek sırtı	İki – beş metre
Örtüsüz, doğrudan mertek üstü kurulum	Mertek yönü	Mertek boyu kadar, uçtan damlar
Aşık üstüne oturan metal çatı	Sac altı ve aşık hattı	Aşık boyunca birkaç metre
Teras çatı, örtü altında boşluk kalmış	Şap altı, döşeme yüzeyi	Döşeme eğiminin bittiği yere kadar
Arada ısı yalıtımı olan her kurulum	Yün kütlesi	Kısa, ama gecikmeli damlama

Tablodaki değerler ölçüm değil beklenti aralığıdır. Aynı çatıda bir kaçak yarım metre kayarken diğeri altı metre yürüyebilir; belirleyici olan, suyun ilk takıldığı engelin nerede olduğudur.

Mesafeyi uzatan ve kısaltan etkenler

• Eğim. Dik yüzeyde su hızlı iner ve erken damlar. Düşük eğimde yavaş yürür, daha uzağa gider.
• Yağışın süresi. Kısa sağanakta su kısa yol alır. Saatlerce süren yağmurda yüzey doyar, akıntı ilerledikçe ilerler.
• Rüzgâr. Yağmuru yatay biçimde süren rüzgâr suyu bindirmelerin altına iter; giriş noktası bu durumda beklenenden yukarıda çıkar.
• Açıklığın boyutu. İnce bir çatlaktan sızan az miktarda su yüzeye tutunarak uzun yol alır. Geniş bir açıklıktan giren su ağırlığıyla yakınına düşer.
• Asma tavan. Alçıpan tavanın üstü tepsi gibi çalışır; su orada toplanır, taşar ve leke bu kez levhanın en alçak noktasında çıkar.

Lekeden giriş noktasına nasıl geri gidilir?

Çatı arasına gündüz vakti, ışık kapalıyken girilir. Kaplamadaki açıklıklar ışık huzmesi olarak görünür, merteklerde kurumuş akıntılar koyu şeritler bırakır. Şerit yukarı doğru izlenir ve bittiği yer işaretlenir. Tozlu bir çatı arasında suyun geçtiği çizgi temizlenmiş görünür, çevresi tozludur; bu iz çoğu zaman tavandaki lekeden daha okunaklıdır.

İçeriden okuma sonuç vermezse dışarıdan birleşimlere bakılır: mahya hattı, dere, baca dibi, çatı penceresi çevresi, havalandırma çıkışları. Belirsizlik sürerse kontrollü su testine geçilir; yöntemin ayrıntısını çatı kaçağı hortumla nasıl test edilir sayfasına ayırdık.

Mesafe neden onarım kararını değiştirir?

Çünkü lekenin tam üstündeki kiremidi değiştirmek çoğu zaman boşa yapılan bir iştir. Yanlış nokta kapatılınca su birkaç hafta sonra aynı yerden gelmeye devam eder ve iş “onarım tutmadı” diye anılır; oysa onarım hiç doğru yere yapılmamıştır.

Yayılmanın nasıl başladığını çatıdan su akıyor sayfasında, lekenin yaşını okumayı tavanda su lekesi sayfasında, akıntının ahşapta bıraktığı kalıcı hasarı ahşap mertek çürümesi sayfasında topladık. Tespit ve onarımı birlikte yürüttüğümüz iş ise çatı tamiri başlığı altında.

Keşifte ilk yaptığımız şey lekeye bakmak değil, lekenin yukarısındaki iki metrelik şeridi taramaktır. Mesafenin o çatıda ne kadar olduğu yapı görülmeden söylenemez; ama işi telefonda anlattığınızda benzer çatılarda konuştuğumuz ortalama aralığı paylaşabiliriz.