Çatı katında havalandırma nasıl yapılır?

Çatı katında havalandırma, çatı arasındakinden farklı bir işi görür. Çatı arasında koca bir boşluk baştan sona havalanır; çatı katında ise yalıtım eğik yüzeye taşındığı için havalandırılacak yer, yalıtımla kaplama arasında kalan birkaç santimlik ince bir aralıktır. Bu aralık saçak hattından başlar, eğim boyunca kesintisiz yükselir ve mahyadan dışarı açılır. Tek bir noktada kapanırsa hattın tamamı durur.

Kanal neden bu kadar kritik

Çatı katı ısıtılan bir hacimdir. İçeride üretilen su buharı yukarı çıkar, yalıtımın içinden geçer ve kaplamanın altındaki en soğuk yüzeye ulaşır. Orada hareket eden hava varsa buhar dışarı taşınır; yoksa yüzeyde suya döner. Damlayan su önce yalıtımı ıslatır, sonra mertek ve alt kaplamayı sürekli nemli tutar. Döngünün nasıl işlediğini çatı arasında yoğuşma sayfasında ayrıntılandırdık.

İkinci işi yazın görülür. Güneş altındaki kaplama, altındaki havayı ısıtır. Kanal çalışıyorsa bu sıcak hava mahyadan çıkar ve yalıtıma daha az ısı biner; kanal yoksa ısı doğrudan yalıtımın üstüne oturur ve gece de boşalmaz.

Hava yolu nereden nereye gider

Üç parça vardır ve üçü birlikte çalışır:

Hat	Ne yapar	Tıkanma sebebi
Saçak altı giriş	Serin havayı kanala alır	Yalıtımın saçağa kadar itilmesi, kapatılan alın kaplaması, kuş yuvası
Eğim boyunca kanal	Havayı mahyaya taşır	Mertek boşluğunu tümüyle dolduran yalıtım, kontrlata konmaması
Mahya çıkışı	Isınmış nemli havayı dışarı verir	Baştan sona harçla sıvanmış mahya, takılmayan havalandırma bandı

Giriş ile çıkış eşleşmezse döngü kurulmaz: yalnız mahyayı açmak, saçak kapalıysa bir işe yaramaz. Çıkış tarafını mahya havalandırması, giriş tarafını ise saçak altı havalandırma delikleri sayfasında ele aldık.

Boşluk nasıl açılır, ne kadar bırakılır

Kanal, merteklerin üstüne eğim yönünde çakılan kontrlatalarla açılır; kaplama latası bu kontrlataların üstüne gelir. Boşluğun yüksekliğini belirleyen iki şey var: eğimin uzunluğu ve çatının eğim açısı. Eğim ne kadar uzun ve açı ne kadar düşükse kanal o kadar yüksek istenir, çünkü hava aynı kesitten daha uzun yol alacaktır. Ölçü çatı görülmeden verilmez; mertek kesiti, aralığı ve saçak ile mahya arasındaki mesafe birlikte okunur. Kesitin nasıl kurulduğunu havalandırma boşluğu detayı sayfasına ayırdık.

Yalıtım bu kanalın altında kalır. Mertek arasına yalıtım yapılıyorsa yün, mertek yüksekliğinin tamamını değil, kanal payı düşülmüş kısmını doldurur. Mertek yüksekliği istenen kalınlığa yetmiyorsa iki yol var: merteğe alttan takviye çıtası çakmak ya da yalıtımı merteklerin üstüne almak. İkinci düzenin kurgusunu sarking yalıtım detayı sayfasında anlattık.

Örtü cinsi kanalı değiştirir mi

Değiştirir. Buhar geçirgen, yani nefes alan bir alt örtü kullanılıyorsa örtü doğrudan yalıtımın üstüne serilebilir ve tek kanal yeter. Geleneksel bitümlü alt örtü buhar geçirmediği için altında ayrı bir boşluk ister; o zaman iki kanal kurulur — biri yalıtımla örtü arasında, diğeri örtüyle kaplama arasında. Örtü seçimi bu yüzden yalnız su tarafını değil, katman kalınlığını da belirler; farkı nefes alan çatı örtüsü sayfasında karşılaştırdık.

Buhar kesici ise kanalın karşı ucundadır: iç yüzde, sıcak tarafta bulunur ve buharın yalıtıma girişini sınırlar. Havalandırma onun kaçırdığını dışarı atar. İkisi birbirinin yerine geçmez.

Uygulamada en sık görülen hatalar

• Yalıtımın saçağa kadar itilip giriş ağzını kapatması. En yaygın hata budur ve gözle görülmez; kanal başlamadan biter.
• Kontrlata konmadan doğrudan lata çakılması. Kaplamanın altında hiç boşluk kalmaz.
• Mahyanın baştan sona harçla sıvanması. Çıkış kapanır, kanal ölü hacme döner.
• Çatı penceresi, baca ve dere hattında kanalın kesilip yan yol bırakılmaması. Hava o bölümde durur.
• Spot armatür, aspiratör ya da çatı kapağı çevresinde iç havanın kanala boşaltılması. Nemli hava kanalın içinde yoğuşur.

Mevcut bir çatı katında bu hattın çalışıp çalışmadığı, soğuk bir sabah iç kaplamanın üstündeki yalıtımın elle yoklanmasıyla anlaşılır. Yüzey kuruysa kanal iş görüyordur. Islaklık varsa önce giriş ve çıkış ağızları açılır; kaplama kaldırılmadan bunun mümkün olmadığı durumlarda hat, dönüşüm ya da aktarma kapsamında yeniden kurulur. Hangi kapsamın gerektiğini yerinde ölçüp konuşuruz; çatı katı dönüşümü ve çatı arası yalıtımı sayfalarında iki işin sınırlarını ayırdık.