Çatı katında net yükseklik ne olmalı?

Çatı katında aranan ölçü tek bir sayı değil, iki sayının birlikte okunmasıdır: mahya altındaki en yüksek nokta ve bu yüksekliğin kaç metrekarelik alanda korunduğu. Oturulan ve ayakta gezilen bölgede 2,20 m net yükseklik alt sınır kabul edilir, 2,40 m ve üzeri rahat bir kullanım verir. Yüksekliğin 1,50 m altına düştüğü kenar şeridi ise fiilen yaşam alanı değildir; orası dolap, çekmece ve depo bölgesidir.

Net yükseklik nereden ölçülür?

En sık yapılan hata, çatı arasına girip mertek altından ölçü almak ve bu sayıyı odanın yüksekliği sanmaktır. Ölçü bitmiş yüzeyler arasından alınır: altta döşeme kaplamasının üst yüzü, üstte tavan kaplamasının alt yüzü.

Aradaki fark küçük değildir:

Katman	Tipik kalınlık
Kaplama altı havalandırma boşluğu	4 – 6 cm
Mertek arası ve altına gelen yalıtım	12 – 20 cm
Buhar kesici ve taşıyıcı profil	3 – 5 cm
Alçıpan tavan kaplaması	1,25 – 2,5 cm
Döşeme kurgusu (şap ya da kuru yapı levhası)	5 – 12 cm

Yerinde ölçü almanın pratik yolu, çatı arasında mahya hattı boyunca birkaç noktada tavana kadar ölçü almak ve aynı noktalarda planlanan katman kalınlıklarını not etmektir. İki sayı yan yana konduğunda bitmiş yükseklik hesapla bulunur; tahminle bulunan yükseklik neredeyse her zaman gerçeğin üzerinde çıkar.

Toplam kayıp çoğu işte 25-40 cm arasında kalır. Yani mertek altında 2,60 m ölçülen bir hacim, bittiğinde 2,20 m civarına iner. Katman kalınlıklarının nasıl belirlendiğini mertek arası yalıtım detayı sayfasında açtık.

Hangi yükseklik neye yeter?

Kullanım türüne göre aranan ölçü değişir:

• 2,40 m ve üzeri — Yaşama, çalışma ve mutfak dahil her işlev rahat kurulur.
• 2,20 – 2,40 m — Oda olur; dolaplar ve mutfak üst modülleri planlanırken kapak açılımı kontrol edilir.
• 1,80 – 2,20 m — Geçiş ve sirkülasyon için sınırda. Yatak başı, oturma köşesi ve çalışma masası bu banda oturtulabilir.
• 1,50 – 1,80 m — Ayakta durulmaz. Gömme dolap, kitaplık ve saklama için biçilmiş kaftandır.
• 1,50 m altı — Kapatılır. Bu şeridi açıkta bırakmak hem alanı hem yalıtım sürekliliğini bozar.

Alçak kenar şeridini kapatan alçak duvara dizlik denir; ne işe yaradığını ve arkasındaki ölü hacmin nasıl çözüldüğünü dizlik duvarı nedir sayfasında anlattık.

Yükseklik bantları plana nasıl dökülür?

Çatı katı planı tek bir sayıyla değil bantlarla çizilir. Yöntem şudur: çatının enine kesiti üzerine 1,50 m, 1,80 m ve 2,20 m kotlarında yatay çizgiler atılır; her çizginin eğik yüzeyle kesiştiği nokta planda bir şeride karşılık gelir. Ortaya çıkan üç dört şeridin her birine ayrı bir işlev verilir.

En yüksek banda dolaşım ve ayakta yapılan işler yerleşir: merdiven çıkışı, kapı önleri, tezgâh, çalışma masası. Orta banda oturma ve yatma alanları girer. En alçak şerit saklamaya ayrılır. Bu ayrım yapılmadan çizilen plan kâğıt üzerinde geniş görünür, ama fiilen kullanılamayan bir alanı odaya dahil etmiş olur.

Bantlar çıkarılırken iki ölçü ayrıca not edilir: kapıların geleceği noktalardaki yükseklik ve dolap kapaklarının açılım payı. Eğik tavanın altına oturan bir dolap, kapağı açıldığında tavana çarpabilir — kâğıt üzerinde görünmeyen, montajda çıkan bir hatadır.

Yükseklik yetmiyorsa ne yapılır?

Sırayla üç yere bakılır. Önce katmanlara: yalıtım malzemesi aynı ısı direncini daha ince kesitte veren bir türle değiştirilebilir, döşeme kurgusu inceltilebilir. Sonra geometriye: dormer ya da alın cephesinde açılan bir çıkma, yerel olarak dik bir hacim kazandırır — ayrıntısını dormer ve çatı çıkıntısı sayfasına yazdık. En son mahya kotuna bakılır; orası artık imar tarafının konusudur ve sınırı çatı yüksekliğini artırmak mümkün mü sayfasında çizdik.

Yüksekliği artırmanın hangi yöntemle ne kadar kazandırdığını çatı arasının yüksekliği artırılabilir mi sayfasında yan yana koyduk.

Ölçüyü keşifte alırken üç noktadan birden bakarız: mahya altı, dizlik hattı ve merdiven çıkışının baş üstü boşluğu. Çünkü çatı katında planı bitiren şey genelde ortadaki yükseklik değil, kenarda ya da merdiven ağzında tutmayan tek bir ölçüdür. Bu üçünü bilmeden çizilen plan, uygulamada baştan yazılır.