Sorular
Çok kırımlı çatıda dere sayısı neden önemli?
Çünkü her kırım bir dere doğurur ve dere, iki eğik yüzeyin suyunu tek hatta toplayıp hızlandıran bölgedir. Bir çatının su yükü yüzeye eşit dağılmaz; derelere yığılır. Dere sayısı arttıkça olası akıntı noktası, kesit hesabının önemi, kar ve yaprak birikme yeri ve düzenli bakım yükü aynı oranda artar. Bu yüzden çok kırımlı çatılarda karar kaplama seçiminden çok dere detayında verilir.
Her kırım bir dere demektir; dere de iki eğik yüzeyin suyunu tek hatta toplayıp hızlandıran bölgedir. Bir çatıda su yüzeye eşit dağılmaz, derelere yığılır. Dolayısıyla çatının kırım sayısı yalnızca biçimle ilgili bir mimari tercih değildir: yağmurun kaç ayrı hatta toplanacağını, hangi noktaların sürekli ıslak kalacağını ve bakımın kaç yerde yapılacağını doğrudan belirler. Çok kırımlı çatılarda akıntı, kaplamanın düz yüzeyinde değil neredeyse her zaman bu hatlarda başlar.
Az kırımlı ve çok kırımlı çatı arasındaki fark
| Kalem | Az kırımlı çatı | Çok kırımlı çatı |
|---|---|---|
| Su tahliyesi | Saçak boyunca yayılarak | Birkaç dereye toplanarak |
| Akıntı riskinin yeri | Kaplama yüzeyi ve mahya | Dere hattı ve birleşimler |
| Kar davranışı | Yüzeyde eşit birikir | Dere içine yığılır |
| Yaprak birikmesi | Oluk ağzında | Dere boyunca ve iniş ağzında |
| Kaplama firesi | Düşük | Kesim nedeniyle yüksek |
| Bakım yükü | Oluk temizliği yeterli | Her dere ayrı gezilir |
Tabloda dikkat çeken şey maliyet satırı değil, risk satırının yer değiştirmesidir. Az kırımlı bir çatıda malzeme yaşlanınca akıntı başlar; çok kırımlı bir çatıda malzeme sağlamken de detay yüzünden akıntı çıkabilir. Derenin neden çatının en hassas bölgesi olduğunu çatı deresi neden en riskli bölgedir sayfasında ayrıntılı yazdık.
Dere kesiti neye göre belirlenir?
Belirleyen üç şey vardır: derenin topladığı yüzey alanı, o yüzeylerin eğimi ve bölgenin yağış şiddeti. Toplama alanı büyüdükçe dere genişler ve derinleşir; eğim dikleştikçe su hızlanır, hızlanan su dar bir derede kenardan taşar. Bu yüzden çok kırımlı çatılarda tek bir standart dere kesitiyle bütün hatları geçmek doğru değildir. Çatının en uzun iki yüzeyini toplayan dere ile küçük bir çıkmayı toplayan dere aynı olamaz.
Kesitin yanında iki kalem daha kritiktir: sacın bindirme boyu ve bindirmenin su yönüne göre yapılması. Alttaki parçanın üste binmesi, düşük eğimli hatlarda suyu doğrudan içeri alır. Malzeme ve kesit seçiminin ayrıntısını çatı oluğu ve dere sayfasında topladık.
Açık dere mi, gizli dere mi?
İki uygulama vardır. Açık derede sac görünür kalır, kaplama sacın iki yanında biter. Görüntü daha teknik durur ama tahliye kesiti gözle görülür, temizlik kolaydır ve tıkanma erken fark edilir. Gizli derede kaplama sacın üstünde birleştirilir; görünüm sürekli bir yüzey verir, buna karşılık yaprak ve kırıntı kaplamanın altında birikir, kesit daralır ve sorun ancak akıntıyla anlaşılır.
Kar gören, ağaç altında kalan ya da erişimi zor çatılarda açık dere daha güvenlidir. Görünümün öncelikli olduğu yapılarda gizli dere tercih edilecekse kesit bir ölçü büyük seçilir ve bakım aralığı kısaltılır. Derede sorun başladığında ortaya çıkan tabloyu dere akıtıyor sayfasında anlattık.
Çok dereli çatıda bakım neyi kapsar?
- Her dere ayrı gezilir. Bir derenin temiz olması diğerleri hakkında bilgi vermez; birikme yaprağın hangi ağaçtan, hangi rüzgârla geldiğine bağlıdır.
- Kontrol sonbaharda ve ilkbaharda yapılır. Yaprak dökümünün sonu ve kış çıkışı, dere kesitinin gerçekten açık olduğunun görüldüğü iki dönemdir.
- Bindirme ve ek yerlerine bakılır. Pas başlangıcı, ayrışmış ek ve deforme kenar, akıntıdan önce görülebilen işaretlerdir.
- İniş ağzı ayrıca kontrol edilir. Dere temiz olsa da iniş ağzındaki süzgeç tıkalıysa hat çalışmaz ve su geri yürür.
- Kar sonrası ek kontrol gerekir. Erime sırasında dere içinde kalan buz, suyun kaplama altından geri yürümesine yol açar.
Bu kontrollerin nasıl yürütüldüğünü çatı bakımı sayfasında, dere sacında müdahale gerektiğinde yapılan işi dere ve oluk tamiri sayfasında yazdık.
Çok kırımlı bir çatıda doğru soru “kaç metrekare” değil, “kaç dere, hangi kesitte ve hangi detayla” sorusudur. Bir yapının dere düzeninin yeterli olup olmadığı çatıya çıkılmadan söylenemez; ancak kırım sayısı, mevcut dere genişliği ve akıntının hangi hatta çıktığı anlatıldığında hem işin yönü hem benzer işlerde konuştuğumuz ortalama aralık telefonda paylaşılabilir.
Kırım Sayısı ve Dere
Sık sorulan sorular
İki dere aynı iniş noktasına bağlanabilir mi?
Bağlanabilir, ama kesit iki derenin topladığı alanın toplamına göre hesaplanmalıdır. Uygulamada en sık yapılan hata, iki dereyi tek bir standart iniş borusunda birleştirmektir; şiddetli yağışta boru dolar, su geri yürür ve birleşme noktasının hemen üstünden taşar. Taşan su da saçak altına ya da duvara gider. İki dere birleşecekse birleşme noktasından sonraki hat büyütülür, mümkünse iki ayrı iniş verilir.
Dere sayısını azaltmak için çatı biçimi değiştirilebilir mi?
Bazı yapılarda değiştirilebilir, ama bu bir çatı işi değil biçim kararıdır ve taşıyıcıyı ilgilendirir. Aktarma sırasında iki küçük kırımın tek yüzeye çevrilmesi kimi zaman mümkündür; buna karşılık çatı hattı değiştiğinde saçak çizgisi, oluk güzergâhı ve cephe görünümü de değişir. Karar keşifte, mevcut taşıyıcının bu değişikliği kaldırıp kaldırmadığına bakılarak verilir. Değiştirilemiyorsa yapılacak iş dere kesitini ve detayını doğru kurmaktır.
Derenin altına ayrıca su yalıtımı serilir mi?
Serilir ve bu, çok kırımlı çatılarda tartışmasız bir kalemdir. Dere sacı ilk savunma hattıdır; altındaki takviye örtü, sacın bir ek yerinden sızdırması ya da buz nedeniyle suyun geri yürümesi durumunda ikinci hattır. Takviye örtü dere hattı boyunca, sacın iki yanına taşacak genişlikte ve tek parça serilir. Bu detay atlandığında dere sacındaki küçük bir açıklık doğrudan tavana iner.
Çok dereli bir çatıda kar tutucu nereye takılır?
Dere hattının kendisine değil, dereye kar süren yüzeylerin alt bölgesine takılır. Amaç kar kütlesinin yüzey üzerinde tutulup dereye yığılmadan erimesidir; dere içine yığılan kar hem tahliyeyi keser hem erirken su seviyesini kaplamanın alt kenarının üstüne çıkarır. Saçak üzerinde ve giriş, teras gibi altında insan bulunan bölümlerde tutucu ayrıca güvenlik kalemidir.
