İkinci el kiremit kullanmak doğru mu?

Komple bir çatıyı kullanılmış kiremitle örtmek doğru bir karar değildir; yamada, üretimden kalkmış profillerin tamamlanmasında ve yedek stok oluşturmada ise yerinde bir çözümdür. Ayrım tek bir cümleye iner: ikinci el kiremit ucuz malzeme değil, ömrünün önemli bir bölümünü çoktan harcamış malzemedir. Bu bilinerek kullanıldığında sorun çıkarmaz.

Kullanılmış kiremitte ne yorulur?

Pişmiş kilde ve beton kiremitte ömrü belirleyen şey gözenek yapısıdır. Malzeme yağmurda bir miktar su alır, kuruyunca bırakır. Her donma–çözülme çevriminde içerideki su genleşerek gözenekleri bir parça daha açar. Yıllar içinde su emme oranı yükselir, malzeme ağırlaşır ve kırılganlaşır. Bu süreç dışarıdan görünmez; kiremit hâlâ bütün, rengi hâlâ yerinde olabilir.

İkinci yorulma bağlantı bölgesindedir. Kiremidin alt yüzündeki asma tırnağı ve kilit kanalı, sökme sırasında en çok zorlanan yerlerdir. Tırnağı kırılmış bir kiremit, yerine konduğunda görünürde oturur ama ilk sert rüzgârda kayar. Kaymanın nasıl ilerlediğini kiremit kaydı sayfasında ele aldık.

Üçüncü konu partinin geçmişidir. Aynı yığındaki kiremitler farklı çatılardan, farklı yaşlardan ve farklı yönlerden gelmiş olabilir. Güneye bakan bir yüzeyden sökülen kiremitle kuzeye bakan gölgeli bir yüzeyden sökülen kiremidin yorulma düzeyi aynı değildir; ikisi yan yana serildiğinde birkaç yıl içinde biri diğerinden belirgin biçimde önce bozulur. Bu yüzden ikinci el malzeme yığın olarak değil, parça parça alınır.

Nerede kullanılır, nerede kullanılmaz?

Durum	Uygun mu	Gerekçe
Komple çatı örtme	Hayır	Kalan ömür belirsiz, tek tek denetlenemez
Kırılan birkaç parçanın değişimi	Evet	Aynı profil bulmanın en pratik yolu
Üretimden kalkmış profilin tamamlanması	Evet	Çoğu zaman tek kaynak
Tarihi yapıda özgün dokunun sürdürülmesi	Evet, seçilerek	Doku ve üretim biçimi eşleşmeli
Kendi çatısından ayıklanıp yeniden kullanım	Kısmen	Ayıklama sonrası kalan sağlam kısım
Görünen ön yüzeyde karışık parti kullanımı	Hayır	Renk ve doku farkı yakından belli olur

Tablonun mantığı şu: ikinci el kiremit, eşleştirme problemi çözer, kaplama problemi çözmez. Yeni bir yüzey kurulacaksa yeni malzeme kullanılır; mevcut bir yüzey sürdürülecekse ikinci el çoğu zaman daha doğru sonucu verir.

Alırken nelere bakılır?

• Ses kontrolü. Her parçaya hafifçe vurulur; boğuk ses iç çatlak demektir.
• Kenar ufalanması. Kenarı elle ovulduğunda kum gibi dökülen parçalar ayrılır.
• Tırnak ve kilit bütünlüğü. Alt yüzeydeki tırnağı kırık olanlar yalnızca dolgu olarak bile kullanılmaz.
• Kalınlık ve örtü genişliği. Aynı isimli profiller dönemler arasında değişmiştir; ölçü tutmuyorsa bindirme bozulur.
• Fire payı. Toplanan partinin bir bölümü kullanılamaz çıkar; ihtiyaçtan belirgin biçimde fazla alınır.

Kiremit tiplerinin profil ve ölçü farkları için kiremit çeşitleri sayfasına bakabilirsiniz; kırık parçanın yerinde nasıl değiştirildiğini kiremit kırıldı sayfasında anlattık.

Marka ve profil karışırsa ne olur?

İkinci el kiremit alırken en çok yapılan hata, “aynı tip” ile “aynı model”i karıştırmaktır. Aynı tip iki kiremidin kilit kanalı derinliği, kabartma yüksekliği ve örtü genişliği farklı olabilir; bu fark bindirmeyi bozar ve su kanaldan taşarak alta geçer. Karıştırmanın hangi durumda mümkün olduğunu farklı marka kiremit karıştırılabilir mi sayfasında ayrıca ele aldık.

Aktarma sırasında eski kiremit ne olur?

Çatı aktarma işlerinde sökülen kiremitler yerde ayrılır. Sağlam çıkanlar temizlenip istiflenir; bir bölümü çatıya geri döner, bir bölümü ise sonraki yıllar için yedek stok olarak bırakılır. Yedek stok, kiremit çatısı olan her evde bulunması gereken şeydir: birkaç yıl sonra kırılan bir parça için piyasada aynı modeli aramak, çoğu zaman zaman kaybıdır. Sökme, ayıklama ve yeniden serme sırasını çatı aktarma sayfasında, tek tek değişim işlerini kiremit değişimi sayfasında anlattık.

Bir partinin kullanılabilir olup olmadığı fotoğrafla söylenemez, parçanın elde tartılması gerekir. Ama profilin adı, kabaca yaşı ve ne kadar ihtiyaç olduğu konuşulduğunda hangi yolun gerçekçi olduğu ve benzer işlerde çıkan ortalama aralık telefonda paylaşılabilir.