Oluk eğimi ne kadar olmalı?

Yağmur oluğunda uygulamada aranan eğim, iniş borusuna doğru metrede yaklaşık 3-5 milimetredir. On metrelik bir saçak hattında bu, baş uç ile son uç arasında 3-5 santimetrelik toplam düşüş demektir. Rakam küçüktür ama işlevi büyüktür: bu kadarlık bir meyil suyu yürütmeye, tortuyu süpürüp iniş ağzına taşımaya ve yağış bittiğinde oluğun kendi kendine boşalmasına yeter.

Neden bu kadar az?

Oluk bir kanal değil, toplayıcıdır. Görevi suyu hızlandırmak değil, saçaktan dökülen suyu bir noktaya götürmektir. Eğim arttıkça oluk saçak alın tahtasının düz çizgisinden görünür biçimde ayrılır; hattın bir ucu tahtaya yapışıkken diğer ucu parmak kalınlığında boşluk verir. Bu hem cepheyi bozar hem de yüksek kalan uçta kaplamadan dökülen suyun oluğu ıskalamasına yol açar.

Ters yönde de sınır vardır. Eğim binde ikinin altına indiğinde su artık akmaz, oluk içinde durur. Duran su tortuyu dipte bırakır, tortu birikince yatak yükselir ve hat kendi kendini tıkar. Metal olukta bu duran su, boya tabakasının en hızlı yorulduğu yerdir.

Uzun saçakta eğim nereye kırılır?

Tek yöne akıtılan uzun bir olukta düşüş toplamı hızla büyür. On beş metrelik bir hattı tek uca akıtmak, karşı uçta yedi sekiz santimetrelik görünür bir kaçıklık demektir. Bu yüzden uzun saçaklarda hat ortadan kırılır: en yüksek nokta ortada bırakılır, su iki yana, iki ayrı iniş borusuna akıtılır. Böylece hem düşüş yarıya iner hem tahliye ikiye bölünür.

Oluk hattının boyu	Toplam düşüş (metrede 4 mm)	Önerilen düzen
6 m	yaklaşık 2,4 cm	Tek yöne, tek iniş
10 m	yaklaşık 4 cm	Tek yöne, tek iniş
14 m	yaklaşık 5,6 cm	Ortadan kırılıp iki yana
20 m ve üzeri	yaklaşık 8 cm ve üzeri	En az iki kırım, iki-üç iniş

Kaç iniş borusu gerektiği yalnızca boyla değil, çatının topladığı su miktarıyla da ilgilidir; kesit seçiminin nasıl yapıldığını oluk genişliği nasıl seçilir sayfasında ayrı ele aldık.

Eğim nasıl ölçülür ve kurulur?

İş, oluğu asmadan önce alın tahtasına çizilen çizgiyle başlar. Sıra şöyledir:

• İniş borusunun geleceği uç belirlenir; hattın en alçak noktası burasıdır.
• Karşı uçtan bu noktaya bir mala ipi gerilir ve su terazisiyle tam yatay hâle getirilir.
• İniş ucundaki ip, hesaplanan toplam düşüş kadar aşağı indirilir ve yeniden bağlanır.
• Askılar bu eğik ip hattına göre, uçtan uca tek tek hizalanarak vidalanır.
• Oluk askılara oturtulduktan sonra hattın en uzak ucundan su verilerek kontrol edilir.

Askı aralığı eğimin korunmasında belirleyicidir. Aralık açık bırakılırsa oluk askılar arasında kendi ağırlığıyla sarkar ve kâğıt üstünde doğru olan eğim, gerçekte dalgalı bir hatta dönüşür. Kar tutan çatılarda bu aralık ayrıca sıklaştırılır.

Eğimi yanlış olan olukta ne görülür?

Belirtiler bellidir ve tıkanıklıktan ayırt edilebilir. Yağış bittikten sonra oluğun belirli bir bölümünde su duruyorsa, o bölümde yeşil-siyah bir çamur bandı oluşmuşsa ve taşma hep aynı noktadan oluyorsa sorun eğimdedir. Tıkanıklıkta ise oluk baştan sona dolar ve taşma hattın her yerinden gelir. Bu ayrımın ayrıntısını oluk taşıyor ve oluk tıkandı sayfalarında açtık.

Mevcut olukta eğim düzeltilebilir mi?

Çoğu durumda evet, oluğu sökmeden. Askılar tek tek gevşetilip yeniden hizalanır, gerekiyorsa ara askı eklenir. Bu, yeni oluk çekmekten hem kısa hem az müdahaleli bir iştir ve genellikle bakım çıkışıyla birlikte yapılır.

Sökmeyi gerektiren durumlar da vardır: alın tahtası çürümüşse askı tutmaz, önce tahta yenilenir. Oluk tabanı tortu altında delinmişse eğim düzeltilse bile damlama sürer. Hat boyunca birden çok ek yeri açılmışsa parça yamamak yerine bölümün komple yenilenmesi daha doğru olur. Bu üç durumda iş, dere ve oluk tamiri kapsamında ölçülür; kesin karar saçak hattı yerinde görülüp askı düzeni incelendikten sonra verilir, ama benzer işlerde konuştuğumuz aralığı telefonda söyleyebiliriz.