Oluk genişliği nasıl seçilir?

Oluk genişliği, evin büyüklüğüne bakılarak değil, o oluk hattının kaç metrekarelik çatı yüzeyinin suyunu toplayacağına bakılarak seçilir. Hesabın girdisi çatının eğik yüzey alanı da değildir; suyun düştüğü yatay izdüşüm alanıdır. Buna kaplamanın eğimi, bölgenin yağış şiddeti ve hatta bağlanacak iniş borusu sayısı eklenir. Dört girdi birlikte okunmadan seçilen kesit, ilk şiddetli yağmurda taşarak kendini gösterir.

Önce ne ölçülür?

Sıra şudur: hattın topladığı izdüşüm alanı bulunur, kaplamanın eğimi not edilir, iniş borusu sayısı ve konumu kararlaştırılır, sonra kesit seçilir. Kesit ilk değil son adımdır.

İzdüşüm alanı, çatı yüzeyinin yere düşen gölgesidir. Dik eğimli bir çatının eğik yüzeyi geniştir ama yağmur o yüzeye dik değil, düşey olarak iner; hesaba giren de bu düşey izdüşümdür. Eğim yine de bir yönüyle etkilidir: dik yüzeyde su hızlanır, oluğa daha ani ve daha toplu ulaşır. Bu yüzden aynı izdüşüm alanı, dik çatıda bir ölçü daha rahat kesitle karşılanır.

Konutta yaygın ölçüler

Hattın topladığı izdüşüm alanı	Yaygın oluk ağız genişliği	İniş borusu düzeni
25 m²’ye kadar (çıkma, sundurma, garaj)	10-12 cm	Tek iniş yeter
25-50 m² (küçük müstakil çatı)	12-14 cm	Tek iniş, hat kısa ise
50-90 m² (çoğu müstakil ev cephesi)	15-17 cm	Bir, uzun hatta iki iniş
90-150 m² (büyük villa, apartman cephesi)	17-20 cm	En az iki iniş
150 m² üzeri, geniş sanayi ve site çatısı	20 cm ve üzeri, kutu kesit	İki-üç iniş, hesapla

Tablodaki ölçüler uygulamada yaygın olarak karşımıza çıkan aralıklardır, sabit kural değildir. Şiddetli sağanağın sık olduğu yerlerde bir üst kesite geçmek, yıl boyu taşmayan bir hat için ucuz bir sigortadır.

Kesit mi, iniş sayısı mı?

İkisi birbirinin yerine geçmez ama biri diğerini rahatlatır. Bir olukta darboğaz çoğu zaman oluğun kendisi değil, iniş borusudur: oluk suyu toplar, boru boşaltamaz, hat dolar ve saçaktan aşar. Bu yüzden kesiti büyütmeden önce iniş sayısına bakmak gerekir.

Uygulamada işleyen yaklaşım şudur: bir iniş borusuna bağlanan oluk hattının uzunluğu ölçülü tutulur, uzun saçaklarda hat ortadan kırılıp iki yana akıtılır. Eğimin bu düzeni nasıl belirlediğini oluk eğimi ne kadar olmalı sayfasında anlattık. Konutta iniş borusu çapı genellikle 80-100 mm arasındadır; geniş çatılarda 100-125 mm’ye çıkılır. Boru kesiti oluk kesitiyle orantılı seçilmezse büyük oluk yalnızca daha büyük bir depo olur.

Kesit dışında kararı etkileyen şeyler

• Kesit biçimi. Aynı ağız genişliğinde yarım yuvarlak ve kutu oluk farklı hacim taşır; kutu kesit daha çok su alır ama düz tabanı tortu tutar.
• Oluğun asıldığı yükseklik. Kaplama hizasına göre yüksek asılan oluk, dik çatıdan fırlayan suyu içine alamaz; kesit doğru olsa bile ıskalar.
• Malzeme. Aynı ölçüde PVC ve metal olukta iç yüzey pürüzlülüğü farklıdır; karşılaştırmayı PVC oluk mu metal oluk mu sayfasında yaptık.
• Dere ile ilişkisi. İki çatı yüzeyinin buluştuğu dere, kendi hattının suyunu tek noktadan oluğa boşaltır; dere ağzının indiği bölgede kesit ayrıca değerlendirilir.
• Yaprak yükü. Ağaç altındaki çatıda kesit bir ölçü büyük tutulur; tıkanma başladığında hat biraz daha uzun süre iş görür.

Mevcut oluğun dar olduğu nasıl anlaşılır?

Ölçüm yapmadan önce belirtiye bakılır. Hat temiz, eğim doğru ve buna rağmen yalnızca şiddetli sağanaklarda taşıyorsa kesit ya da iniş sayısı yetersizdir. Hafif yağmurda sorun çıkmayıp yağış şiddetlendiğinde taşma başlıyorsa bu kapasite tablosudur, tıkanıklık değil.

Bu durumda ilk denenecek şey oluğu değiştirmek değil, ikinci bir iniş borusu eklemektir; çoğu evde sorun burada kapanır. Kapanmıyorsa saçak hattı komple yenilenir. Hangi yolun gerektiği, çatının izdüşümü ve mevcut hattın ölçüsü yerinde alındıktan sonra netleşir; keşifte bu iki sayı çıkarılır ve seçenekler karşılaştırılarak konuşulur. Çatının bütünüyle yenilendiği işlerde kesit kararı en baştan verilir — nasıl çalıştığımız çatı aktarma sayfasında.