Sorular
Bahçe ve peyzaj çatı işinden zarar görür mü?
Görebilir, ama zarar çatı işinden değil, çevresinde kurulan düzenden gelir: iskele ayaklarının bastığı zemin, malzemenin istiflendiği alan, molozun indirildiği hat, araç güzergâhı ve söküm tozu. Bu beş kalem keşifte belirlenip plana bağlandığında bahçedeki hasar istisna olur; belirlenmediğinde ise neredeyse kesindir. Ağaç, sulama hattı ve aydınlatma kablosu iş başlamadan işaretlenir.
Bahçeli bir yapıda çatı işinin bahçeye dokunmaması mümkün değildir; ama zararın kaynağı sanıldığı gibi çatı kaplaması değildir. Hasar beş yerden gelir: iskele ayaklarının bastığı zemin, malzemenin istiflendiği alan, molozun indirildiği hat, araç ve vinç güzergâhı, bir de söküm tozu. Bu beşi iş başlamadan planlanabilir kalemlerdir. Planlandığında bahçedeki hasar istisna olur, planlanmadığında kural.
Zarar hangi kalemden gelir, önlemi nedir?
| Kaynak | Tipik zarar | Önlem |
|---|---|---|
| İskele ayakları | Çimde çökme, karo döşemede çatlak | Ayak altına yük dağıtıcı kalas ya da tabla |
| Malzeme istifi | Bitki ezilmesi, çimin ölmesi | İstif tek bir sert zeminde, palet üstünde |
| Moloz tahliyesi | Çalı kırılması, havuz ve göletin kirlenmesi | Kapalı moloz kanalı, altta big-bag ve branda |
| Araç ve vinç erişimi | Bordür kayması, drenaj kapağı ezilmesi, sulama hattının kırılması | Güzergâh iş öncesi yürünüp işaretlenir |
| Söküm tozu ve harç kırıntısı | Yaprakta tozlanma, su yüzeyinde kirlenme | Düşme hattındaki alanın örtülmesi, iş sonu yıkama |
| Dal budaması | Ağacın biçiminin bozulması | Budama çatı işinden önce, kendi mevsiminde |
Tablonun okunma sırası soldan sağa değil, sondan başadır: önlem sütunundaki her satır iş başlamadan yapılabilecek işlerdir. Bir kez iskele kurulduktan sonra düzeltilebilecek kalem çok azdır.
Keşifte bahçenin nesine bakılır?
Çatı keşfi çatıda başlar ama bahçede biter. Bakılan şeyler şunlardır: iskelenin kurulacağı hat ve o hattın zemin cinsi, otomatik sulama vanaları ile fıskiye güzergâhı, bahçe aydınlatmasının kablo hattı, drenaj ve rögar kapaklarının yeri, havuz veya göletin çatıya uzaklığı, korunacak ağaçların konumu ve taçlarının çatıya değip değmediği.
Bu gezinti aynı zamanda molozun nereden ineceğini belirler. Malzeme miktarı büyükse tahliye hattının bahçenin en dar ve en değerli yerinden değil, araç yanaşabilen sert zeminden geçmesi gerekir. Söküm çıktısının kime ait olduğu ve nasıl kaldırıldığı ayrı bir konu; onu moloz ve artan malzeme kime ait sayfasında yazdık. İskelenin hangi işlerde zorunlu olduğunu ise çatı işinde iskele ne zaman şart olur sayfasında açtık.
Ağaçlar: hem korunacak hem sorun çıkaran taraf
Bahçeli yapılarda ağaç iki yönlü bir kalemdir. Bir yandan çatı işinden zarar görmemesi gerekir, diğer yandan çatıya sürekli yük bindiren taraftır: sürtünen dal kaplamayı aşındırır, dökülen yaprak oluğu doldurur, gölgede kalan yüzeyde yosun tutunur. Bu yüzden budama çatı işinin engeli değil parçasıdır.
Doğru sıralama, budamanın çatı işinden önce ve ağacın kendi mevsiminde yapılmasıdır. Dalın çatıya verdiği hasarın nasıl ilerlediğini ağaç dalı çatı hasarı sayfasında, gölgeli yüzeyde biriken yosunun ne anlama geldiğini yosun ve liken sayfasında anlattık. Villa ve bahçeli yapılarda bu iki kalem çoğu zaman çatı onarımının asıl sebebidir; nasıl çalıştığımızı villa çatı onarımı sayfasında topladık.
İş bittiğinde bahçede neye bakılır?
Teslim kontrolü çatıyla sınırlı kalmaz. Bahçe tarafında bakılacaklar sırayla şunlardır: iskele ayaklarının bıraktığı çökme izleri düzeltildi mi, istif alanındaki çim ezilmiş hâlde mi bırakıldı, molozun indiği hatta kırıntı kaldı mı, drenaj ızgaraları ve rögar kapakları açık mı, sulama fıskiyeleri yerine takıldı mı.
Bu listeye bir kalem daha eklenir: oluk ve dere içi. Söküm sırasında düşen kırıntı çoğu zaman oluğun içinde kalır ve ilk yağmurda tıkanma olarak geri döner; taşan oluk da suyu doğrudan bina dibine ve bahçe toprağına verir. Bunun nasıl ilerlediğini oluk tıkandı sayfasında, dere ve oluk kesitinin nasıl seçildiğini çatı oluğu ve dere sayfasında yazdık. Kontrol iş bittiği gün yapılmalı; birkaç hafta sonra bakıldığında kırıntının nereden geldiği tartışmalı hâle gelir.
Bahçesi olan bir yapıda iş planı, çatı planından ayrı düşünülemez. Hangi ağacın altından geçileceği, hangi zemine yük bineceği ve molozun hangi hattan ineceği belli olduğunda hem bahçe korunur hem iş hızlanır; bu üçü belli değilse çatı bitse bile arkada düzeltilecek bir bahçe kalır.
Bahçe ve Peyzaj Koruması
Sık sorulan sorular
Otomatik sulama sistemi iş boyunca çalıştırılmalı mı?
İskelenin kurulu olduğu bölgede kapatılması daha doğrudur. Sulama, iskele ayaklarının bastığı zemini yumuşatır; ayak zamanla batar, iskele düşeyliğini kaybeder ve bu hem bahçeye hem işe zarar verir. Ayrıca fıskiyelerin bir bölümü iskele ayağının ya da malzeme paletinin altında kalacağı için boşa çalışır. Vana kapatılamıyorsa en azından o hattın programı iş bitene kadar durdurulur ve fıskiye başlıkları sökülüp saklanır.
Bahçe havuzu ve gölet iş boyunca açık kalabilir mi?
Üstü örtülmeden kalmamalı. Söküm sırasında havaya kalkan kiremit tozu, eski harç kırıntısı ve yosun artığı rüzgârla su yüzeyine iner; gölette bu, filtreyi tıkayan ve suyu bulandıran bir yük demektir. Havuz ya da gölet çatının düşme hattına yakınsa branda ile örtülür, uzaktaysa yalnızca söküm günlerinde kapatmak yeterli olur. İş bitiminde filtre ve süzgeç kontrolü listeye eklenir.
İskele doğrudan çimin üstüne kurulabilir mi?
Kurulur, ama ayakların altına yük dağıtıcı bir taban konması şarttır. İskele ayağı küçük bir alandan yüksek yük aktarır; doğrudan çime bastığında zemin çöker, hem çim geri gelmez hem iskelenin düşeyliği bozulur. Ayak altına kalas ya da tabla konduğunda yük yayılır. Taş ya da karo döşeme üzerinde de aynı önlem geçerlidir; orada risk çökme değil, karonun kenarından çatlamasıdır.
Bahçede oluşan zarar sonradan onarılıyor mu?
İş öncesinde konuşulup teklife yazıldığı kadarıyla onarılır. Bu yüzden keşifte yalnızca çatı değil bahçe de gezilir ve korunacak unsurlar tek tek belirlenir; iskele izinin düzeltilmesi, ezilen çimin yenilenmesi gibi kalemler baştan yazılırsa kapsam dışı tartışması çıkmaz. Kayıt tarafı da önemlidir: iş başlamadan bahçenin mevcut hâlinin fotoğraflanması, sonradan çıkan her tartışmayı kısa yoldan kapatır.
