Yeni binada çatı nasıl seçilmeli?

Yeni binada çatı kararı kaplamayla başlamaz. Kaplama, kendinden önce verilmiş üç kararın sonucudur: çatının biçimi ve eğimi, taşıyıcı sistemin cinsi, yalıtımın hangi düzlemde duracağı. Bu sırayı tersine çevirmek — önce “kiremit olsun” deyip gerisini ona uydurmaya çalışmak — projede masum görünen, sahada pahalıya çıkan bir hatadır.

Karar sırası neden biçimle başlar?

Çatının biçimi yalnızca dışarıdan görünen şeyi değil, binanın en üst katında ne kadar hacim kalacağını, suyun nereye akacağını, oluğun hangi cepheye geleceğini ve kar yükünün nerede birikeceğini birlikte belirler. Biçim değiştiğinde bunların hepsi değişir. Kaplama ise en son katmandır; biçim ve eğim belliyken içinden seçim yapılabilecek bir liste haline gelir.

Eğimli çatı ile teras çatı arasındaki temel ayrımı eğimli çatı mı teras çatı mı sayfasında karşılaştırdık. Biçim ailelerinin — beşik, kırma, tek eğimli, kırık eğimli — hangi yapıya oturduğunu ise çatı modelleri ve tipleri rehberinde topladık.

Eğim hangi kapıyı kapatır?

Eğim, kullanılabilecek kaplamanın ilk sınırıdır. Her kaplamanın üreticisinin belirlediği bir alt eğim değeri vardır; bu değerin altında aynı malzeme, ek yerlerinden geri yürüyen suya karşı tek başına yeterli olmaz. Düşük eğimde kaplamanın altına ayrıca sızdırmaz bir katman gerekir, bu da hem maliyeti hem katman sayısını büyütür.

Ters yönde de sınır vardır: çok dik yüzeylerde parça kaplamanın her sırası mekanik olarak sabitlenir, işçilik yavaşlar, iskele ve emniyet düzeni ağırlaşır. Eğim ile kaplama arasındaki bu bağı çatı eğimi kaplama seçimini nasıl belirler sayfasında sayısal olarak açtık.

Taşıyıcı sistem nasıl seçilir?

Üç seçenek var ve seçim genellikle açıklık mesafesiyle başlar.

Taşıyıcı	Nerede öne çıkar	Dikkat edilecek nokta
Ahşap	Müstakil ev, küçük ve orta açıklıklar, geleneksel doku	Nem ve havalandırma; emprenye ve kesit sürekliliği
Çelik	Geniş açıklık, kolonsuz hacim, hızlı kurulum isteyen yapı	Korozyon koruması ve birleşim detaylarının çizilmiş olması
Betonarme	Teras çatı, üstü kullanılacak yüzey, yangın yükü kritik yapı	Su yalıtımı ve ısı köprüsü; ağırlığın alt kata etkisi

Ahşap ile çelik arasındaki karşılaştırmayı ahşap çatı mı çelik çatı mı sayfasında ayrıntılandırdık. Geniş açıklıklı bir çatı düşünülüyorsa çelik çatı sayfası, sistemin ne getirip ne götürdüğünü uygulama tarafından anlatıyor.

Yalıtım projeye ne zaman girer?

Yalıtım, kaplamadan sonra düşünülecek bir kalem değil; taşıyıcıyla birlikte kararlaştırılacak bir katmandır. Çünkü yalıtımın hangi düzleme geleceği, çatı arasının soğuk mu sıcak mı kalacağını belirler ve bu karar havalandırma düzenini tümüyle değiştirir.

Çatı arası kullanılmayacaksa yalıtım döşemeye gelir, çatı arası havalandırılan soğuk hacim olur. Çatı arası kullanılacaksa yalıtım eğim yüzeyine taşınır; bu kez kaplamanın altında havalandırma boşluğu ve buhar kesici düzeni gerekir. İki kurgunun kalınlık hesabını çatı yalıtımında kaç cm kalınlık gerekir sayfasında, uygulama tarafını çatı izolasyonu sayfasında bulabilirsiniz.

Su tahliyesi en son değil en başta çözülür

Yeni çatıda en sık atlanan kalem budur. Suyun hangi cepheye akacağı, oluğun kesiti, iniş borularının sayısı ve yeri, dere hatlarının nereden geçeceği projede belliyse çatı kendini kurtarır. Belli değilse iniş borusu sonradan cephede uygun bir yere iliştirilir; giriş kapısının üstüne düşen bir iniş noktası ya da yetersiz kesitli tek bir boru, çatının kendisinden bağımsız olarak yıllarca sorun çıkarır.

Oluk kesiti de tahmine bırakılmaz. Kesiti belirleyen şey çatının görünen büyüklüğü değil, eğim boyunca açılan gerçek yüzey alanı ve o bölgede beklenen yağış yoğunluğudur. Dar kalan bir oluk, en çok ihtiyaç duyulduğu şiddetli yağışta taşar; taşan su da saçak alnını ve cephenin üst bandını yıllar içinde yıpratır. Aynı biçimde iniş borusu sayısı, tek bir noktaya yığılmak yerine çatının su toplayan bölgelerine dağıtılır.

Hangi kararlar geri alınamaz?

Kaplama sonradan değiştirilebilir, renk değiştirilebilir, oluk yenilenebilir. Değiştirilemeyen dört şey vardır: çatının biçimi, mahya yüksekliği, taşıyıcının aks düzeni ve iniş borularının cephedeki güzergâhı. Bunlar binanın kaba yapısına gömülüdür.

Bu yüzden yeni yapıda ayrılacak zaman kaplama kataloğuna değil, ilk dört karara harcanır. Kaplama seçimi keyifli kısımdır ve en sona bırakıldığında zaten daralmış, doğru bir listeden yapılır. Malzemeleri yan yana koyduğumuz en iyi çatı kaplama malzemesi sayfası da bu daralmış listeyi okumak için yazıldı.