Duvar birleşimi etek detayı: kademeli etek, kapak sacı ve reglet

Eğimli bir çatı yükselen bir duvara sapladığında çatı yüzeyi orada biter, ama su bitmez. O hatta iki ayrı su birleşir: eğimden aşağı inen yağmur ve duvarın yüzünü yıkayıp süzülen su. Yan duvara dayanmış tek eğimli bir sundurma, ana binaya sonradan eklenmiş bir kanat, teras çıkmasına oturan bir veranda — hepsinde aynı hat ve aynı detay vardır. Sahada kısaca “duvar dibi” denir; teknik adı duvar birleşimi eteğidir.

Bu hatta suyu ne tutar

Sağlam kurulmuş bir duvar birleşiminde suyu tutan şey tek bir sac değil, üst üste çalışan iki bağımsız katmandır.

Alttaki katman kademeli etektir. Tek parça değildir: her kaplama sırası için ayrı bir sac parçası kullanılır ve parçalar kaplamayla iç içe geçerek merdiven basamağı gibi yükselir. Her parçanın bir kanadı duvara dayanır, diğer kanadı kaplamanın üstüne yatar, bir üstteki parça da onun üzerine biner. Su hangi sırada inerse insin önünde her zaman kendi basamağının kanadını bulur.

Üstteki katman kapak sacıdır. Görevi kademeli eteği örtmek değil, duvarın yüzünden inen suyu kademeli eteğin ıslak kanadının üstüne düşürmektir. Üst kenarı duvara açılan bir kanala girer, alt kenarı ise serbest iner.

Bu iki katmanın birbirine perçinlenmemesi, vidalanmaması ve mastikle yapıştırılmaması gerekir. Sebebi basit: duvar yığma ya da betonarme, çatı çoğu zaman ahşap taşıyıcıdır. İkisi gün içinde ve mevsim boyunca farklı oranlarda oynar. İki katman serbest bindiğinde bu hareketi kendi arasında yutar; birbirine kilitlendiğinde ya sac yırtılır ya da duvardaki kanal açılır.

Katmanlar hangi sırayla döşenir

Sıra, detayın kendisi kadar belirleyicidir. Kural tek: üstteki parça alttakinin üzerine biner ve su hiçbir noktada bir kenarın arkasına dolanmak zorunda kalmaz. Uygulama saçaktan başlar, mahyaya doğru ilerler.

1. Hat açılır. Duvar dibindeki kaplama birkaç sıra sökülür, eski harç ve mastik kalıntısı tamamen temizlenir. Duvar yüzü tozdan arındırılmadan hiçbir kanal açılmaz.
2. Alt örtü duvara kıvrılır. Kaplamanın altındaki örtü duvar yüzüne doğru yukarı kaldırılıp geçici olarak sabitlenir. Bu kıvrım sacın altındaki ikinci savunma hattıdır; sac bir gün gevşerse suyu tutacak olan odur.
3. En alttaki kaplama sırası döşenir. Hat aşağıdan kurulmaya başlar.
4. İlk etek parçası konur. Bir kanadı duvara, diğer kanadı yeni döşenen sıranın üstüne gelir. Sabitleme duvara değil çatı tarafına ve parçanın üst ucundan yapılır; çünkü o uç bir sonraki parçanın altında kalacaktır.
5. Sıra tekrarlanır. Bir kaplama sırası, bir etek parçası, tekrar bir kaplama sırası. Hat mahyaya kadar böyle örülür.
6. Reglet kanalı açılır. Duvarda yatay bir derz kesilir; kanal, kaplama yüzeyinin belirgin biçimde üstünde kalmalıdır ki savrulan su ve biriken kar kanalın hizasına ulaşmasın.
7. Kapak sacı takılır. Üst kenarı kanalın içine kıvrılır, kama ile sıkıştırılır, kanal elastik dolguyla kapatılır. Alt kenar kademeli eteğin üstüne serbest iner.
8. Kaplama tamamlanır. Sökülürken kırılan parçalar yenilenir; hat boyunca kesilmiş kaplama parçaları ayrıca sabitlenir, yalnız kendi ağırlığına bırakılmaz.

Kademeli etek yerine tek parça sac olur mu

Olur, ama her kaplamada olmaz. Ayrım kaplamanın yüzey dokusundan çıkar.

Ölçüt	Kademeli etek	Tek parça uzun sac
Uygun kaplama	Kiremit, shingle, arduvaz — yüzeyi kademeli olan kaplamalar	Kenet, trapez, sandviç panel gibi sürekli yüzeyler
Su yolu	Her sırada yeniden kesilir	Tek hat; bir noktadaki açıklık hattın tamamını besler
Isıl hareket	Parçalar birbirine göre oynayabilir	Uzayan sac kendi sabitlemesini zorlar
Onarım	Bozulan parça tek başına değişir	Hattın tamamı sökülür
Bağlantının niteliği	Mekanik bindirme	Çoğu zaman dolguya bağlı

Kiremit örtülü bir çatıda duvar dibine boydan boya düz sac yatırmak, kaplamanın dalgalı yüzeyi ile sacın düz kenarı arasında sıra sıra küçük boşluk bırakır. O boşluklar mastikle doldurulur ve detay o günden itibaren mastiğin ömrüne bağlanır. Kenetli ya da panel kaplamalarda yüzey sürekli olduğu için tek parça kenar profili doğru çözümdür; bunun karşılığı da hareket payını ve sabitleme aralığını doğru kurmaktır. Hangi kaplamada hangi sacın kullanıldığını çatı sacı çeşitleri sayfasında ayrıntılandırdık.

En sık yapılan hata ve sonucu

Sahada en çok görülen uygulama şu: tek parça bir sac kaplamanın üstüne yatırılıyor, üst kenarı duvar yüzüne dübellenip mastikleniyor, iş bitmiş sayılıyor. İlk yağmurda tutar, çünkü mastik yenidir. İkinci kışta iki şey birden olur — dolgu don çevriminde duvardan ayrılır ve sacın arkasına giren su, sac kaplamanın üstünde durduğu için alt örtünün değil kaplamanın altına akar. Sızıntı da çoğu zaman duvar dibinde değil, birkaç metre aşağıda bir noktada görünür.

İkinci sık hata reglet kanalının hiç açılmamasıdır. Kanal yoksa sacın üst kenarı duvarın gözenekli yüzüne dayanmış demektir; duvardan süzülen su sacın önüne değil arkasına düşer ve detayın bütün mantığı tersine döner.

Üçüncüsü, cephe işiyle çatı işinin sırasının karışmasıdır. Duvara sonradan mantolama yapılıyorsa yalıtım levhası kapak sacının üstünde bitmemeli, sacın arkasına inip damlalıklı profille sonlanmalıdır. Levha sacın üstüne indirilirse su levha ile sac arasına girer. Bu yüzden dış cephe mantolama yapılan binalarda çatı duvar dibi ile cephe bitişi aynı masada konuşulur.

Dördüncüsü küçük ama sinsi: kapak sacının kademeli eteğe silikonla yapıştırılması. İki katmanın serbest binmesi bilerek bırakılmış bir boşluktur; kapatıldığında hareket kilitlenir ve ilk kırılan yer duvardaki kanal olur.

Doğru uygulandığını nasıl anlarsınız

Çatıya çıkmadan, teras katından ya da karşı binadan çekilen yakın fotoğraflarla bu detayın çoğu kontrol edilebilir.

• Duvarda, kaplama hattına paralel ince bir yatay kesik izi görünüyor mu? Reglet kanalının işareti budur; hiç yoksa sac yalnız yüzeye tutturulmuş demektir.
• Sacın alt kenarı kaplamanın üstünde serbest mi duruyor, yoksa boydan boya mastik bandıyla mı yapıştırılmış?
• Hat boyunca tek bir sac mı var, yoksa kaplama sıralarının arasında kademeli parçaların kanatları mı görünüyor?
• Duvar dibinde gri bir harç bandı var mı? Bu detayda harç su tutucu değildir; varsa altında ne olduğu bilinmiyor demektir.
• Duvara bakan kenarda kesilmiş kaplama parçaları sabitlenmiş mi?
• Yağmurdan sonra duvar dibinde geç kuruyan bir şerit kalıyor mu?

Kesin sonuç isteyen tek yöntem hortum testidir. Su önce hattın en alt ucundan verilir, birkaç dakika beklenir, sonra kademe kademe yukarı çıkılır; içeriden gözlem yapan biri varsa akıntının hangi kademede başladığı doğrudan giriş noktasını verir. Aynı test parapet diplerinden gelen su için de geçerlidir, çünkü teras çatıdaki parapet dönüşü ile eğimli çatıdaki duvar birleşimi aynı mantığa oturur.

Bu hat çatının en dar çalışılan yerlerindendir ve genellikle komşu duvara yaslanarak çalışmayı gerektirir. Sökülen kaplamanın altından çürümüş bir tahta ya da yumuşamış mertek ucu çıkması sık rastlanan bir durumdur; o noktada iş sac işi olmaktan çıkar ve kapsam büyür. Kapsamın nerede genişlediğini çatı tamiri sayfasında anlattık. Aynı bindirme mantığının çatının rüzgâra açık kenarında nasıl kurulduğunu görmek isterseniz alınlık kenarı detayı sayfasına bakabilirsiniz.