Kiremit altı örtü detayı: ikinci su hattı nasıl kurulur

Kiremit altına serilen örtü, çatının en çok konuşulan ama en az anlaşılan katmanıdır. Sık duyulan yanlış, onu “su geçirmez bir tabaka” saymaktır. Görevi suyu tutmak değil, kaplamayı geçen suyu ahşaba değdirmeden saçağa kadar yürütmektir. Bu ayrım küçük görünür fakat detayın tamamını belirler: örtü bir savunma hattı değil, bir su yoludur ve her su yolu gibi kesintisiz bir eğim, temiz bir bitiş ve altında nefes alacak bir boşluk ister.

Kiremidin altındaki örtü tam olarak ne yapar

Kiremit, birbirinin üzerine binen parçalardan kurulu bir yüzeydir; aralarında kılcal boşluklar vardır ve olması da gerekir. Sağanakta bu boşluklardan sıçrayan su, yan rüzgârda kiremidin altına sürülen damlalar ve kar fırtınasında içeri savrulan toz kar, kaplamanın altına düzenli olarak geçer. Örtüsüz bir çatıda bu suyun ineceği tek yer latalar ve mertek sırtlarıdır; orada ne kurur ne akar, ahşabın içine çekilir.

Örtü bu suyu tek düzlemde toplar ve saçağa taşır. İkinci görevi, kaplamanın yenilendiği ya da bir kiremidin kırıldığı geçici durumlarda evi kuru tutmaktır — kiremit kırıldığında tavana leke inmiyorsa bunun sebebi genelde altta çalışan sağlam bir örtüdür. Üçüncü görevi ise toz ve kurumdur: kiremit aralarından giren ince toz çatı arasına inmez, örtünün üstünde kalır.

Katman sırası: merteğin üstünden kiremide kadar

Sıra, suyun ineceği yönle birebir aynıdır. Üstteki katman her zaman alttakinin üstüne biner ve her katman kendi işini bir sonrakine devreder.

1. Mertek ya da ahşap kaplama. Taşıyıcı yüzey. Ahşap kaplama varsa üstü düzgün ve çivi başları gömülü olmalıdır; çıkıntılı bir çivi başı örtüyü zamanla deler.
2. Örtü, saçaktan başlanarak serilir. İlk rulo en alta gelir, sonrakiler onun üzerine biner. Ters sırayla serilen bir örtü — mahyadan aşağı doğru — her bindirme çizgisinde suyu içeri davet eder.
3. Kontrlata çakılır. Örtünün üstüne, mertek doğrultusunda. Bu çıta iki iş yapar: örtüyü sabitler ve latayı örtüden yukarı kaldırarak havanın yürüyeceği boşluğu açar.
4. Lata çakılır. Kiremidin cinsine göre belirlenen aralıkla, kontrlatanın üzerine.
5. Kiremit döşenir. Saçaktan mahyaya doğru, yine alttan üste.
6. Mahya ve bitişler kapatılır. Mahya kiremidi harçla değil, kuru mahya sistemiyle oturtulduğunda hem havalandırma korunur hem mahya harcının dökülmesi sorunu baştan ortadan kalkar.

Bu sıra bozulduğunda yüzey kusursuz görünür ama çatı çalışmaz. En sık rastlanan bozulma, üçüncü adımın atlanmasıdır.

Bindirme payı eğime göre neden değişir

Suyun örtü üstünde kalma süresi eğim düştükçe uzar. Yavaşlayan su bindirme çizgisine yayılır ve kılcal etkiyle yukarı doğru tırmanabilir. Bu yüzden bindirme payı sabit bir sayı değil, eğimin fonksiyonudur.

Çatı eğimi	Yatay bindirme eğilimi	Ek önlem
Dik (kabaca %60 ve üstü)	Alt banda yakın	Standart bindirme yeterli
Orta (%35–60 arası)	Orta bant	Yan ekler mertek üstüne getirilir
Alçak (kaplamanın alt sınırına yakın)	Üst banda çıkar	Bindirme çizgisine yapışkan bant, gerekirse tam yapışan tabaka

Tablodaki bantlar yön gösterir; bağlayıcı olan, kullanılan örtünün kendi teknik föyüdür. Aynı eğimde iki farklı marka farklı pay isteyebilir. Yan ekler ise eğimden bağımsız olarak daima bir mertek ya da kontrlata üstüne denk getirilir — boşlukta kalan bir yan ek, altından basınç aldığında açılır.

Saçak, mahya ve dere bitişleri nerede ayrışır

Örtünün akıbeti düz yüzeyde değil, üç bitişte belli olur.

Saçak. Örtünün ucu havada bırakılmaz; saçak sacının üzerine bindirilip suyun oluğun iç yüzüne düşeceği biçimde kesilir. Yanlış kesilmiş bir uç, suyu oluğun arkasına, yani doğrudan saçak tahtasının üstüne bırakır. Saçağın biçimi de bu detayı değiştirir; farklı saçak kurgularının su davranışını saçak biçimleri sayfasında ayrı ele aldık.

Mahya. İki yamacın örtüsü tepede birleştirilip yapıştırılmaz. Havalandırmalı kurguda her iki örtü mahyanın birkaç santim altında kesilir; aradaki açıklık, su ve kuş geçirmeyen ama hava geçiren mahya bandıyla kapatılır. Bu açıklık, saçaktan giren havanın çıkış kapısıdır.

Dere ve çatıyı kesen engeller. İç köşede örtü kesintisiz olarak dere boyunca devam eder ve dere sacının altına girer. Baca, çatı penceresi gibi engellerde ise örtü gövdeye doğru yukarı kıvrılır; sac detayının altında ikinci bir savunma hattı oluşturur.

En sık yapılan hata: nefes boşluğunun yok edilmesi

Uygulamada en çok karşılaşılan kusur, kontrlatanın atlanmasıdır. Lata doğrudan örtünün üstüne çakıldığında iki ayrı zarar birden başlar. Birincisi su: her lata, örtü üstünde inen suyun önünde küçük bir baraj gibi durur, biriken su lata çivilerinin deldiği noktalardan aşağı sızar. İkincisi hava: kiremidin altındaki boşluk lata kalınlığına iner ve saçaktan mahyaya doğru sürekli bir hava yolu kurulamaz. Islanan ahşap kurumaz, kışın örtünün alt yüzünde su damlacıkları toplanır. Çatı arasında yoğuşma başladığında sebep çoğu zaman burada aranmalıdır; konuyu ayrıntısıyla çatı arasında yoğuşma sayfasında anlattık.

İkinci sık hata, yanlış örtü cinsidir. Yalıtım örtüye yaslanacak biçimde uygulanacaksa buhar geçirmeyen bir örtü nemi tam da yalıtımın içinde hapseder. Üçüncüsü, örtünün mahyada birleştirilip kapatılmasıdır: en iyi malzeme bile bu durumda çatıyı kapalı bir kutuya çevirir.

Doğru serildiğini nasıl anlarsınız

Çatıya çıkmadan da yapılabilecek birkaç kontrol var. İş sürerken, kiremit henüz döşenmeden çekilmiş fotoğraf isteyin; örtünün üstünde mertek doğrultusunda çıtalar görünüyorsa kontrlata atılmış demektir, latalar doğrudan örtüye oturuyorsa atılmamıştır. Bindirme çizgileri örtünün üzerinde baskılı olarak gelir — fotoğrafta bir sonraki rulonun bu çizgiyi geçip geçmediği bakılır.

Saçakta, oluğun içine eğilip bakın: örtünün ucu oluğun iç yüzüne mi bakıyor, yoksa saçak sacının arkasında mı kalmış? Mahyada, mahya kiremidinin altında ince bir havalandırma bandı görünüyor mu, yoksa baştan aşağı harç mı çekilmiş? Çatı arasına çıkabiliyorsanız gündüz vakti ışığı kapatın; örtüde delik ya da yırtık varsa noktasal ışık sızıntıları belirir.

Son olarak, kullanılan örtünün ambalajını ya da föyünü isteyin. Örtüler ağırlık ve dayanım sınıfına göre ayrılır; en ince sınıf, üzerinde yürünen ve uzun süre açıkta bekleyen bir çatıda kısa sürede yırtılır. Aynı bindirme mantığının kaplama tarafındaki karşılığını shingle başlangıç şeridi detayında, kiremidin kendi seçimini ise kiremit çeşitleri sayfasında bulabilirsiniz. Örtünün yenilendiği kapsamlı işler çatı aktarma kaleminde yürütülür.