Yağmur suyu drenaj detayı: suyu bina dibinden uzaklaştırmak

Çatı işi, suyun kaplamadan ayrıldığı yerde bitmez. Oluk ve iniş borusu görevini kusursuz yapsa bile, o su zeminde bırakıldığı noktadan sonra kendi yolunu bulur — ve bulduğu yol çoğu zaman binanın altıdır. Yağmur suyu drenajı, bu son halkayı tanımlı hale getiren detaydır.

Su bina dibinde kalırsa ne olur

Zemin, suyu bir sünger gibi tutar ve doyduktan sonra yatayda dağıtır. Temel duvarının hemen yanına boşalan bir iniş borusu, her sağanakta aynı dar alanı doyurur. Doymuş zeminde iki mekanizma birden çalışmaya başlar: su, duvara yatay basınç uygular ve duvarın gözeneklerinden içeri yürür. Bodrum ve zemin kat duvarlarında yerden yukarı doğru çıkan rutubet bandının kaynağı sıklıkla budur.

İkinci etki daha yavaş ama daha pahalıdır. Su, ince taneli zeminde donma–çözülme çevrimiyle hacim değiştirir; bu hareket kaldırım taşlarını kaldırır, çevre betonunu çatlatır ve zamanla temel çevresinin oturmasına katkı yapar. Islanan ve kuruyan zemin, hiç ıslanmayan zeminden çok daha hareketlidir.

Üçüncüsü görünürdür: sıçrayan su cephenin alt bandını çamurlar, sıvayı kabartır ve mantolamalı yüzeylerde kalıcı leke bırakır. Bina dibindeki nemin çatıyla ilişkisini merak ediyorsanız oluk taşıyor sayfasındaki belirtiler iyi bir başlangıç noktası verir.

Katman sırası: duvardan çakıla, çakıldan boruya

Drenaj tek bir boru değil, bir katman kurgusudur. Sıra dıştan içe değil, aşağıdan yukarı okunur.

1. Temel duvarı temizlenir ve yalıtımı yapılır. Drenaj, su yalıtımının yerine geçmez; onun yükünü hafifletir. Yalıtımsız duvarda drenaj yalnızca basıncı azaltır.
2. Koruma katmanı serilir. Yalıtım yüzeyi, dolgu sırasında gelecek darbelerden drenaj levhası ya da eşdeğer bir koruma tabakasıyla ayrılır.
3. Boru yatağı kotlanır. Hattın en yüksek noktasından toplama bacasına doğru en az %1 eğim verilir. Bu, on metrede en az on santimetrelik bir düşüş demektir ve göz kararıyla tutturulamaz.
4. Delikli drenaj borusu döşenir. Delikler aşağı bakar; boru, temel tabanının üst kotundan aşağıda kalacak biçimde yerleştirilir.
5. Filtre keçesi serilir ve çakıl dolgu yapılır. Yıkanmış iri çakıl, boruyu her yönden saracak biçimde doldurulur; keçe dolgunun üstünde bindirmeli olarak kapatılır.
6. Üst dolgu ve yüzey tamamlanır. Bina çevresinde binadan uzağa eğimli bir tretuvar ya da geçirimli yüzey oluşturulur.
7. Muayene bacaları yerleştirilir. Her yön değişiminde bir baca bırakılmazsa hat ilerideki hiçbir tıkanmada temizlenemez.

Bu sıranın en çok atlanan basamağı ikincisidir. Drenaj ile su yalıtımı sık sık birbirinin yerine konur; oysa ikisi farklı işler yapar. Yalıtım, duvara ulaşan suyun içeri geçmesini engeller. Drenaj ise suyun duvara hiç ulaşmamasını sağlar ve böylece yalıtımın üzerindeki yükü azaltır. Biri diğerinin eksiğini kapatmaz: yalıtımsız bir duvarda drenaj yalnızca zamanı uzatır, drenajsız bir duvarda ise yalıtım sürekli basınç altında çalışır ve ilk zayıf noktasında teslim olur.

Arazi eğimi bu kurgunun sessiz belirleyicisidir. Yamaca oturan bir yapıda yukarı taraftaki zemin, yağıştan sonra yatay yönde su gönderir; bu suyun bina köşesine ulaşmadan kesilmesi gerekir. Eğimli arazide drenaj hattı çoğu zaman binanın yalnızca çevresinde değil, yukarı yönde bir kesme hattı olarak da kurulur. Aynı biçimde, binanın çevresindeki yüzeyin geçirimli mi geçirimsiz mi olacağı da kazıdan önce verilecek bir karardır.

Yüzeyde neye bakılır

Konu	Doğru kurgu	Belirtisi bozulunca
Zemin eğimi	Bina çevresinde uzağa doğru yaklaşık %2	Yağmurdan sonra duvar dibinde duran su
İniş borusu alt ucu	Izgara, yalak ya da bağlı hat	Toprakta oyuk, cephede sıçrama lekesi
Izgara kesiti	Sağanak debisini geçirecek genişlik	Izgaranın üstünden akan ve yayılan su
Çakıl dolgu	Yıkanmış iri tane, keçeyle sarılı	Yıllar içinde tıkanan, işlevsiz dolgu
Toplama noktası	Hattın kotundan aşağıda	Hat dolar, drenaj ters yönde çalışır

Tabloda gözden kaçan satır toplama noktasıdır. Drenaj hattı, suyu bıraktığı yerden daha yüksekte kalıyorsa hiçbir eğim işe yaramaz; hat kendi içinde dolar ve temel çevresini besleyen bir depoya dönüşür. Arazi eğimi buna izin vermiyorsa çözüm pompalı bir toplama haznesidir ve bu karar kazıdan önce verilir.

En sık yapılan hata: iki hattın birbirine karıştırılması

Uygulamada en pahalı hata, çatı iniş borusunun doğrudan temel drenaj hattına bağlanmasıdır. Mantık ilk bakışta doğru görünür: iki su da aynı yere gidecektir. Fakat iki hattın debisi ve çalışma biçimi taban tabana zıttır. Temel drenajı, zeminden yavaşça süzülen suyu almak için kurulur; çatı hattı ise dakikalar içinde büyük hacim taşır. Bu hacim delikli boruya girdiğinde, boru artık su toplamaz — deliklerinden dışarı su verir. Yani sağanakta drenaj hattı, temel çevresini sulayan bir sistem haline gelir.

İkinci sık hata çakılın keçesiz serilmesidir. Bu kusur ilk birkaç yıl hiçbir belirti vermez; hat mükemmel çalışır. Sonra çevre topraktan taşınan ince tane çakıl boşluklarını doldurur ve dolgu geçirimsiz bir kütleye dönüşür. Üçüncüsü, eğimin “yaklaşık” verilmesidir: hafif ters eğimli bir bölümde su durur, tortu çöker ve tıkanma o noktadan başlar.

Doğru yapıldığını nasıl anlarsınız

Toprak altındaki bir imalatı sonradan denetlemek zordur; bu yüzden kontrollerin çoğu uygulama sırasında yapılır:

• Kazı açıkken fotoğraf isteyin. Boru kotu, delik yönü ve keçe serimi kapandıktan sonra bir daha görülmez.
• Muayene bacalarını sayın. Yön değişimlerinde baca yoksa hat ileride temizlenemez.
• Yağmurdan sonra duvar dibine bakın. Duran su, zemin eğiminin yetersiz olduğunu gösterir.
• Izgaraları sağanakta izleyin. Suyun ızgara üstünden yayılması kesitin ya da temizliğin yetersizliğine işaret eder.
• İniş borularının alt uçlarını tek tek gezin. Bir tanesinin bile serbest bırakılmış olması bütün kurgunun zayıf halkasıdır.
• Bacadan su verip akışı dinleyin. Hattın çalıştığını en hızlı gösteren yöntem budur.

Bu detayın çatı tarafı bizim işimizdir: oluk bağlantı detayı ve iniş borusu detayı sayfalarında anlatılan hattı kurar, alt uçtaki tahliyeyi tanımlı hale getiririz. Toprak altındaki kazı ve boru işi ise hafriyat kapsamına girer ve bu iki bölüm birbirine bağlanarak planlanır. Temel çevresinde kullanılan yalıtım ürünlerinin farkları için su yalıtım malzemeleri sayfasına bakabilirsiniz.