Alüzink sac: alüminyum-çinko kaplamanın kazandırdığı ve kaybettirdiği

Alüzink, çelik sacın üstündeki kaplamayı yalnızca çinkodan değil, alüminyum-çinko alaşımından kurma fikrinin ürünüdür. Klasik galvaniz kaplamada koruma tek bir metale, çinkoya bağlıdır ve çinko açık havada belirli bir hızda tükenir. Alaşımda kaplamanın ağırlıkça yarıdan fazlası alüminyumdur; alüminyum kendi oksit filmiyle uzun ömürlü bir bariyer kurar, çinko ise çizik ve kesim yerlerinde katodik korumayı sürdürür. İki mekanizma tek katmanda birleştirilmiştir.

Bu sayfa alüzink sacı malzeme olarak ele alır. Klasik galvaniz kaplamanın kendi künyesi galvaniz sac sayfasında; ikisinin yan yana değerlendirmesi galvaniz mi alüzink mi sayfasında duruyor.

Alüzink kaplama neden geliştirildi?

Galvaniz sacın sınırı bellidir: çinko katmanı tükendiğinde altındaki çelik korumasız kalır. Tükenme hızı havanın kükürt ve klorür yüküyle doğrudan ilişkilidir; kıyı hattı ve sanayi çevresi, iç bölgelere göre çok daha zorlayıcıdır. Gramajı artırmak bir çözümdür ama sınırsız değildir — kalın çinko katmanı şekillendirme sırasında çatlar ve maliyeti hızla yükselir.

Alaşım, sorunu farklı yerden çözer. Alüminyum korozyon ürünleri kararlı ve yapışkandır; yüzeyde kalıp bariyer görevi görür, yıkanıp gitmez. Böylece koruma süresi, aynı gramajdaki saf çinko kaplamaya göre uzar. Karşılığında bir şey verilir: alüminyumca zengin bir kaplamanın açıkta kalan çeliğe yayılma gücü, saf çinkonunki kadar yüksek değildir. Bu takas, malzemeye dair hemen her kararın arkasında durur.

Galvanize göre ne kazandırır, ne kaybettirir?

Başlık	Galvaniz (Z)	Alüzink (AZ)
Kaplama	Çinko	Alüminyum-çinko alaşımı, ağırlıkça yarıdan fazlası alüminyum
Düz yüzeyde ömür	Gramajla doğru orantılı, çinko tükendiğinde biter	Aynı gramajda belirgin biçimde daha uzun
Kesim kenarı	Katodik koruma daha geniş menzilde çalışır	Menzil daha dar; kalın kesitte ve kıyıda kenar korunur
Güneş yansıtma	Mat gri, orta düzey	Açık gri ve yansıtıcı; ışınımın önemli bölümünü geri verir
Sahada boyama	Uygun astarla yapılabilir	Daha zor tutunur; fabrika boyalı ürün tercih edilir
Lehimlenebilirlik	Daha kolay	Alüminyum içeriği nedeniyle zor; genellikle tercih edilmez

Tablo tek bir cümleye indirgenebilir: alüzink düz yüzeyde galvanizin önündedir, kenarda ve detayda arkasındadır. Bu yüzden geniş, kesintisiz yüzeylerin kaplandığı işlerde öne çıkar; çok sayıda kesim, kıvırma ve lehim gerektiren dere-oluk-etek işlerinde ise galvaniz hâlâ yerini korur.

Gramaj, kalınlık ve nerede hangisi

Alüzink sacda da koruma, künyedeki AZ değeriyle tanımlanır; rakam iki yüzdeki kaplamanın metrekare başına toplam ağırlığıdır. Dış ortamda AZ150 ve üzeri yaygın tercihtir; korunaklı iç uygulamalarda daha düşük gramajlar kullanılır. Fabrika boyalı ürünlerde gramaj genellikle daha düşük tutulur, çünkü boya kendi başına bir bariyer katmanıdır.

Kalınlık ise korozyonla değil mekanik dayanımla ilgilidir. Trapez profillerde 0,40–0,70 mm aralığı yaygındır; aşık aralığı büyüdükçe, kar yükü arttıkça ve yüzeyde yürüme ihtiyacı doğdukça kalınlık yükseltilir. Profil derinliğinin de en az kalınlık kadar belirleyici olduğunu unutmamak gerekir; ayrıntısı trapez sac sayfasında.

Alüzink sac ayrıca sandviç panelin dış ve iç yüzey sacı olarak da karşımıza çıkar. Panelde kaplamanın işi yalnızca korozyon değil, iki yüzey arasındaki yalıtım çekirdeğini kapalı tutmaktır (sandviç panel). Panel çatı uygulamalarının kapsamı sandviç panel çatı sayfasında.

Kesim kenarı, delik ve detay noktaları

Alüzinkte en çok dikkat isteyen konu kesilmiş kenarlardır. Katodik korumanın menzili dar olduğu için, suyun sürekli aktığı ve tuzlu havanın vurduğu kenarlarda çelik açıkta kalmamalıdır. Uygulamadaki karşılığı basittir: kenarı kıvırıp damlalık oluşturmak, bindirmeyi su akış yönüne göre planlamak, saçak ve dere kenarında kesiti profil içine almak, zorunlu hâllerde kaplamayla uyumlu kenar boyası kullanmak.

Kesim yöntemi de sonucu etkiler. Taşlama diski kaplamayı yakar ve sıçrayan sıcak parçacıklar sac yüzeyine gömülüp orada nokta nokta pas başlatır; profil kesiminde soğuk yöntemler tercih edilir, kesim talaşı yüzeyde bırakılmaz. Vida delikleri uygun uçla açılır, zımbalanmış çapaklı delik kaplamayı yırtar.

Detayda üçüncü konu farklı metallerdir. Bakır ile aynı su hattında kullanılmaz; bakırdan yıkanan iyonlar alüminyumca zengin kaplamayı aşındırır. Galvanizli bağlantı elemanı yerine kaplamayla uyumlu ya da paslanmaz vida seçilir. Metal çatılarda korozyonun nasıl ilerlediği metal çatı korozyonu sayfasında ayrıca anlatılıyor.

Isı yansıtma, yoğuşma ve ses

Boyasız alüzink yüzeyin açık gri ve yansıtıcı karakteri, güneş ışınımının önemli bölümünü geri vermesini sağlar. Depo, atölye ve garaj gibi geniş yüzeyli yapılarda bu, yaz aylarında iç ortamın ısınmasını sınırlayan gerçek bir katkıdır (garaj ve otopark çatı yapımı).

Aynı yüzey gece hızla soğur ve burada ikinci konu başlar. İnce metal kaplamalar açık gökyüzüne karşı ışınımla soğuyup hava sıcaklığının altına inebilir; alt yüzeyde biriken nem orada yoğuşur ve tavandan damlama olarak görünür. Bunun kaplama kusuru değil kesit kusuru olduğunu, çözümünün yalıtım ve havalandırmada aranması gerektiğini metal çatı terlemesi sayfasında açtık.

Ses tarafında da benzer bir tablo vardır: tek kat sac, yağmur ve dolu gürültüsünü doğrudan iletir. Yalıtım katmanı ve sürekli altlık bu gürültünün bir bölümünü sönümler; geri kalanı gevşemiş bağlantılardan ve ısıl hareketten gelir.

Ömrü, bakımı ve alırken nelere bakılır

Alüzink sacın ömrünü belirleyen kalemler malzemenin kendisinden çok koşullardır: gramaj, havanın tuz ve kükürt yükü, suyun yüzeyde durup durmadığı, kenar detaylarının nasıl kapatıldığı ve bağlantı elemanlarının uyumu. Doğru kurulmuş bir çatıda ilk yorulan yer gövde sacı değil, vida contaları ve kesim kenarlarıdır.

Bakımı yılda bir gözle kontrolden ibarettir: dere ve oluk temizliği, göllenme yapan noktaların düzeltilmesi, vida sıkılığı ve conta durumu, kesim kenarlarında kızarma araması, yüzeyde harç ve inşaat artığı kalıp kalmadığı. Nokta hâlinde başlayan pas erken müdahaleyle durdurulabilir; yaygınlaşmış bölgelerde sac değişir. Kaplamanın komple yenilendiği işlerde altlık, yalıtım ve havalandırma birlikte kurulur (çatı aktarma); taşıyıcının da yenilendiği hâllerde iş çelik çatı kapsamına girer.

Alırken sorulacaklar kısadır: ürünün TS EN 10346 kapsamında belgelenmesi, AZ gramajının yazılı beyanı, sac kalınlığının nominal değeri, boyalı üründe kaplama sınıfı ve film kalınlığı, bağlantı elemanlarının cinsi. Teklifte metrekare fiyatının yanında bu kalemlerin ayrı görünmesi, iki teklifi gerçekten karşılaştırılabilir hâle getiren tek şeydir.