Sorular
Asma tavan ne kadar yükseklik alır?
Düz bir alçıpan asma tavan, taşıyıcı profil ve levhayla birlikte mevcut tavandan yaklaşık 5-8 cm alır. Gömme spot kullanılacaksa armatürün gövde derinliği yüzünden bu boşluk 8-12 cm'e çıkar. İçinden havalandırma kanalı, klima iç ünitesi bağlantısı ya da tesisat geçecekse kayıp 15-30 cm olabilir. Yani yüksekliği belirleyen levhanın kalınlığı değil, tavanın içine ne konulacağıdır.
Asma tavanın götürdüğü yükseklik, kullanılan levhanın kalınlığıyla değil, tavanla levha arasında bırakılması gereken boşlukla belirlenir. O boşluk da içine ne konulacağına göre değişir. Düz, içinde hiçbir şey geçmeyen bir alçıpan tavan mevcut tavandan yaklaşık 5-8 santim alır. Gömme spot girecekse 8-12 santime çıkar. İçinden havalandırma kanalı ya da klima bağlantısı geçecekse 15-30 santimi bulabilir. Karar da bu yüzden “asma tavan yapayım mı” sorusundan önce “tavanın içinde ne olacak” sorusuyla verilir.
Kayıp nereden çıkar
Boşluğu dolduran dört kalem var:
- Taşıyıcı sistem. Askı çubukları, ana ve tali profiller. Tek başına birkaç santim tutar; mevcut tavan dalgalıysa düzeltme payı için biraz daha bırakılır.
- Levha. Tek kat alçıpan yaklaşık bir buçuk santim, çift kat uygulamada iki katı.
- Armatür gövdesi. Gömme spotun tavan üstünde kalan kısmı, kayıp hesabının en sık atlanan kalemidir.
- Tesisat ve kanal. Havalandırma kanalı, klima iç ünitesinin drenaj ve bakır hattı, elektrik boruları.
Kullanıma göre gereken boşluk
| Asma tavan tipi | Mevcut tavandan kayıp |
|---|---|
| Düz, aydınlatmasız veya sıva üstü armatürlü | Yaklaşık 5-8 cm |
| Gömme spotlu | Yaklaşık 8-12 cm, armatür derinliğine göre |
| Dolaylı ışık bandı (kova detayı) | Şerit boyunca 12-18 cm, orta alan daha az |
| Klima iç ünitesi bağlantısı geçen | 15-25 cm |
| Havalandırma kanalı geçen | 20-30 cm, kanal kesitine göre |
| Yalıtım dolgulu ses tavanı | 10-15 cm, dolgu kalınlığına göre |
Tablodaki değerler tipik yerleşimler içindir. Kesin ölçü, seçilen armatürün ve kanal kesitinin üzerinden hesaplanır; bu yüzden aydınlatma kararı asma tavan iskeleti kurulmadan verilir.
Odanın tamamı düşmek zorunda değil
Yükseklik sıkıntılı dairelerde en işe yarar çözüm, asma tavanı bölgeselleştirmektir. Kanal ya da tesisat yalnızca duvar boyunca geçiyorsa oda ortasına dokunulmaz; sadece o şerit alçaltılır. Aynı yöntem koridorda da işe yarar: koridor tavanı düşürülür, odalar mevcut yüksekliğinde kalır.
İkinci yöntem armatür seçimidir. Sıva üstü armatür, ray sistem ya da askılı aydınlatma kullanıldığında spot derinliği hesaptan çıkar ve tavan düz kurgunun alt sınırına iner. Gömme spot şart görülüyorsa da düşük gövdeli modeller vardır; seçim yapılırken armatürün katalogdaki montaj derinliği okunur, çapı değil. Elektrik yerleşiminin tadilat sırasında neden ilk gün masaya konduğunu eski binada elektrik tesisatı yenilenmeli mi sayfasında anlattık.
Üçüncü yöntem, kaybı göz için azaltmaktır. Duvarla tavanın birleştiği yerde ince bir gölge derzi bırakmak, tavanı duvardan ayırıp yüzeyi daha yukarıdaymış gibi gösterir. Aynı etkiyi tavana yakın konumlanan dolaylı ışık da verir; ışık yüzeye yayıldığında tavanın sınırı belirsizleşir ve oda daha ferah okunur.
Çatı katı ve eğimli tavanlar
Çatı arasında ya da çatı katında asma tavan başka bir işi de üstlenir: eğimli yüzeyi düzenler ve yalıtım katmanını içine alır. Burada kayıp santimle değil, kullanılabilir yükseklikle ölçülür — eğimli tavanın alçak kenarında zaten kısıtlı olan yükseklik daha da azalır. Bu yüzden çatı katı düzenlemelerinde asma tavan yalnızca görsel bir kaplama değil, yalıtım ve havalandırma kararlarının bir parçasıdır. Kapsamını çatı katı dönüşümü sayfasında ele aldık.
Bir uyarı da şurada: asma tavan, üstünden gelen bir su sorununu çözmez, yalnızca gecikmeli olarak gösterir. Neden böyle olduğunu asma tavan çatıdan gelen suyu gizler mi sayfasında ayrıca yazdık.
Karar öncesi ölçülmesi gereken
İşe başlamadan üç ölçü alınır: mevcut net tavan yüksekliği, kapı ve pencere üst hizaları, tavana asılı ya da tavandan geçen mevcut tesisat. Bu üçü bilinmeden yapılan asma tavan, kapı kasasının üstüne oturur ya da beklenenden alçak kalır.
Son olarak yüzey kararı verilir. Asma tavan levhası derz dolgusundan sonra doğrudan boyanabilir ya da ince alçı ile perdahlanır; hangisinin nerede tercih edildiğini alçı mı sıva mı sayfasında karşılaştırdık. Tavan ve duvar işlerinin bir arada nasıl yürüdüğünü ise inşaat tadilat ve dekorasyon sayfasında bulabilirsiniz.
Asma Tavan Yükseklik Kaybı
Sık sorulan sorular
Tavan yüksekliğim zaten düşük, kaybı en aza nasıl indiririm?
Üç yol var. Birincisi levhayı taşıyıcı profille asmak yerine doğrudan tavana vidalanan düşük yükseklikli profille kurmak; bu, kaybı bir iki santime kadar indirir ama düzeltme payı bırakmaz, tavan çok dalgalıysa uygulanamaz. İkincisi gömme spot yerine sıva üstü ya da ray armatür kullanmak. Üçüncüsü asma tavanı odanın tamamına değil, yalnızca kanal veya tesisat geçen şeride yapmaktır.
Asma tavanın içinden geçen kabloya sonradan ulaşabilir miyim?
Doğru kurulduysa evet. Kablolar levhanın üstüne serbest bırakılmaz, boru içinden çekilir ve ek noktaları erişilebilir buatlarda toplanır. Buatların hizasına ya bir spot deliği ya da küçük bir kontrol kapağı denk getirilir. Bu planlanmazsa erişim için levha kesmek gerekir; kesilen alçıpan yamanır ama izi boyayla bile tam kapanmayabilir.
Asma tavan ısı ve ses açısından fayda sağlar mı?
Kendiliğinden çok az. Alçıpan levha tek başına ne ısı yalıtımı ne ses yalıtımıdır; fark, arasındaki boşluğa yalıtım malzemesi konduğunda ortaya çıkar. Üst kattan gelen konuşma ve müzik sesi için taş yünü dolgulu ve profilleri döşemeden ayrılmış bir kurgu gerekir; ayak darbesi sesi ise asma tavanla ancak kısmen azalır, kaynağı üstteki zemindedir.
Nemli mekânda asma tavan yapılır mı?
Yapılır ama malzeme değişir. Banyo ve mutfak gibi hacimlerde su itici katkılı levha ve galvanizli profil kullanılır; standart levha buhara uzun süre maruz kalınca kenarlarından yumuşar. Bir de havalandırma unutulmaz: kapalı asma tavan boşluğunda biriken nemli hava yoğuşup levhanın üstünde iz bırakır. Aspiratör kanalı doğrudan dışarı verilir, tavan boşluğuna bırakılmaz.
Kartonpiyer ile asma tavan aynı yükseklik kaybını mı yaratır?
Hayır. Kartonpiyer duvar-tavan birleşimine yapılan bir bordürdür, tavanın ortasını olduğu gibi bırakır; hissedilen yükseklik neredeyse hiç değişmez. Asma tavan ise bütün yüzeyi aşağı indirir. Bu yüzden yalnızca dolaylı aydınlatma isteniyorsa kartonpiyer ya da çevresel bir bant asma tavan, odanın ortasını feda etmeden aynı etkiyi verir.
