Sorular
Eski binada elektrik tesisatı yenilenmeli mi?
Topraklama hattı yoksa, kablolar ince kesitliyse, sigorta kutusunda kaçak akım rölesi bulunmuyorsa ya da tüm daire tek hattan besleniyorsa tesisat yenilenir; bunlar yaşla değil kurulumla ilgili eksikliklerdir. Buna karşılık topraklı, yeterli kesitte ve bölümlere ayrılmış bir tesisat otuz yaşında olsa da yerinde bırakılabilir. Karar takvim yılına değil, panonun ve prizlerin ölçülmesine dayanır.
Eski bir binada elektrik tesisatının yenilenip yenilenmeyeceği, tesisatın kaç yaşında olduğuna değil, hangi özellikleri taşıdığına bakılarak kararlaştırılır. Belirleyici dört başlık var: topraklama hattı var mı, kablo kesitleri bugünkü yükü taşıyor mu, hatlar ayrı sigortalara bölünmüş mü ve panoda kaçak akım rölesi bulunuyor mu. Bunlardan biri eksikse yaş ne olursa olsun tesisat yenilenir. Dördü de tamamsa, yılların geçmiş olması tek başına bir gerekçe değildir.
Yenilemeyi zorunlu kılan belirtiler
Aşağıdakiler tartışma götürmez işaretlerdir:
- Prizlerde topraklama yok. İki uçlu prizler ya da toprak ucu bağlanmamış üç uçlu prizler. Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve kombi bu tesisatta korumasız çalışır.
- Panoda kaçak akım rölesi yok. Yalnızca otomatik sigorta bulunması, insanı çarpılmaya karşı koruyan katmanın hiç kurulmadığı anlamına gelir.
- Kablolar tek renk ve ince kesitli. Eski dairelerde sıklıkla görülür; bugünün cihaz yükü için yetersizdir.
- Tüm daire tek ya da iki sigortadan besleniyor. Bir arıza bütün evi karartıyorsa, hatlar bölünmemiş demektir.
- Anahtar veya priz çevresinde kararma, ısınma, yanık kokusu. Bu, gevşek bağlantının ilerlemiş hâlidir.
- Duvardaki kablo hamur gibi ya da kırılgan. İzolasyon ömrünü doldurmuş, dokunmakla ufalanıyordur.
Yaş mı, kurulum mu belirleyici
| Tesisatın durumu | Karar |
|---|---|
| Topraksız, tek hat, sigorta kutusu eski tip | Tam yenileme |
| Topraklı ama kesitler yetersiz, hatlar bölünmemiş | Pano ve hatların yeniden düzenlenmesi |
| Topraklı, bölünmüş, kesit yeterli; yalnızca priz sayısı az | Kısmi ilave, mevcut tesisat kalır |
| Sonradan yapılmış ama belgesiz, karışık ekli | Tarama, sonra karar |
Ortadaki iki satır uygulamada en sık karşılaşılan tablodur. Tesisatın tamamını sökmek yerine, pano yenilenip mutfak, banyo ve yüksek yüklü cihazlar için ayrı hatlar çekilerek çoğu daire güvenli hâle getirilebilir.
Yenileme sırasında hangi işler birlikte yürür
Elektrik tesisatı, duvarın açıldığı bir işin içine yerleşir. Kanal açma, kutu ve buat yerleşimi, sıva onarımı ve boya tarafı bizim yürüttüğümüz kısımdır; kablolama, pano montajı ve ölçüm işi yetkili elektrik ustasında kalır. İkisi ayrı iş gibi görünse de aynı takvimde ilerlemek zorundadır: priz ve aydınlatma yerleşimi kesinleşmeden duvar kapatılamaz, kapatıldıktan sonra değişiklik yeniden kırım demektir.
Bu yüzden ilk gün yapılan şey liste çıkarmaktır: her odada kaç priz, hangi duvarda, hangi yükseklikte; hangi cihaz sabit hat isteyecek; aydınlatma tek noktadan mı yoksa bölgesel mi kurulacak. Listeye mobilya yerleşimi de girer, çünkü dolabın arkasında kalan priz kullanılamaz. Mutfak bu listenin en yoğun bölümüdür, ayrıntısını mutfak tadilatında tesisat yenilenir mi sayfasında ele aldık.
Yenilemede pano da tesisat kadar belirleyicidir. Eski tip sigorta kutusu yerine, hatların ayrı ayrı korunduğu ve kaçak akım rölesi bulunan bir dağıtım panosu kurulur; her sigortanın hangi hattı beslediği panonun içine etiketlenir. Etiketsiz pano, birkaç yıl sonra basit bir arızada bile bütün daireyi deneme yanılmaya çevirir.
Duvar kapatılırken yapılan iki iş
Kanal ve kutular kapatılırken iki ayrı kalem devreye girer. Birincisi güzergâh kaydıdır: kablonun duvarda hangi hizadan geçtiği fotoğraflanır, böylece ileride bir raf vidası hattı delmez. İkincisi yüzey onarımıdır — kanal dolgusu, kaba tamir ve son kat. Yüzeyin hangi malzemeyle bitirileceği ayrı bir karardır; ölçütlerini alçı mı sıva mı sayfasında karşılaştırdık.
Çatı arası ve ortak alanlar unutulmaz
Daire içi yenilenirken sıklıkla atlanan iki bölge var. Birincisi çatı arasıdır: eski yapılarda buraya yıllar içinde eklenmiş, korumasız ve buatsız hatlar bulunur; nasıl olması gerektiğini çatı arasında elektrik tesisatı nasıl olmalı sayfasında, taşıdığı riski çatı arası elektrik riski sayfasında anlattık. İkincisi merdiven boşluğu ve ortak alan tesisatıdır; bu bölüm daire sahibinin değil yönetimin kararına bağlıdır.
Elektrik tesisatı, tadilatın sonradan telafisi en zor kalemidir. Boya değişir, mutfak yenilenir, zemin sökülür; duvarın içindeki kablo ancak duvar tekrar açıldığında değişir. Tadilat kapsamımızı daire tadilat sayfasında, işin bütçe planını çatı işi bütçesi nasıl planlanır rehberindeki yöntemle aynı mantıkla kurduğumuzu tadilat fiyatları sayfasında bulabilirsiniz.
Eski Binada Elektrik
Sık sorulan sorular
Prizde toprak var mı, nasıl anlarım?
Prizin üç uçlu görünmesi topraklama olduğunu göstermez; eski dairelerde toprak uçlu priz takılıp arkasına toprak kablosu bağlanmamış olabilir. Ucuz bir priz test cihazı ya da faz-toprak arası ölçüm yapan bir multimetre bunu birkaç saniyede söyler. Ölçüm yapmayı bilmiyorsanız, sigorta kutusunda ayrı bir toprak barası olup olmadığına ve binanın topraklama tesisi bulunup bulunmadığına bakılması gerekir.
Kaçak akım rölesi takmak tesisatı yenilemenin yerine geçer mi?
Hayır, ama ertelenemez bir ilk adımdır. Röle insanı elektrik çarpmasına karşı korur; kablonun ince kesitli olmasını, izolasyonun sertleşmesini ya da topraklamanın yokluğunu düzeltmez. Üstelik eski ve kaçak veren tesisatlarda röle sık sık atar; bu bir arıza değil, tesisatın hâlihazırda kaçak yaptığının işaretidir. Röle takıldıktan sonra sürekli atıyorsa hattın taranması gerekir.
Tesisat yenilenirken duvarlar tamamen kırılır mı?
Şart değil. Mevcut boru güzergâhı sağlamsa yeni kablo eski borunun içinden çekilebilir; bu durumda yalnızca kutu ve buat noktaları açılır. Boru ezilmiş, dolmuş ya da hiç boru yoksa kanal açmak gerekir. Alçıpan bölme ve asma tavan bulunan dairelerde ise kablo büyük ölçüde bu boşluklardan geçirilir, kırım en aza iner.
Sigorta atmıyorsa tesisat sağlam mıdır?
Hayır. Sigorta yalnızca aşırı akımda ve kısa devrede atar; ısınan ama sınırı aşmayan bir kablo, sertleşmiş izolasyon ya da gevşek bir klemens sigortayı hiç ilgilendirmez. Uygulamada en yaygın yangın başlangıcı da budur: gevşek bağlantı noktasında oluşan ısınma. Bu yüzden sigorta davranışı tek başına ölçüt sayılmaz; pano ve buat bağlantıları elle kontrol edilir.
İşi kim yapıyor, tadilat ekibi mi elektrikçi mi?
Elektrik tesisatını yetkili elektrik ustasıyla birlikte yürütüyoruz: kanal açma, kutu yerleşimi, sıva ve boya tarafı bizde; kablolama, pano ve ölçüm işi yetkili ustada. Bu ayrım hem sorumluluk hem güvenlik açısından nettir. Tadilat planı yapılırken elektrik projesi ilk gün masaya konur, çünkü priz ve aydınlatma yerleşimi belirlenmeden duvar kapatılamaz.
