Sorular
Baca çatıdan kaç cm çıkmalı?
Ölçüyü bacanın mahyaya olan yatay mesafesi belirler. Mahyaya yatayda yaklaşık bir buçuk metreden yakın duran bacalarda ağız, mahya kotundan en az elli santim yukarıda bırakılır. Daha uzakta duran bacalarda ise çatı yüzeyinden en az bir metre çıkılır ve ağız, mahyadan aşağı doğru çizilen yaklaşık on derecelik hattın üstünde kalacak şekilde yükseltilir.
Ölçüyü bacanın çatı üzerindeki yeri belirler. Yaygın uygulama şudur: baca mahyaya yatayda yaklaşık bir buçuk metreden yakın duruyorsa, ağzı mahya kotundan en az elli santim yukarıda bitirilir. Baca mahyadan daha uzakta, eğimin ortasında ya da alt tarafında duruyorsa, çatı yüzeyinden en az bir metre çıkılır ve ağız, mahyadan aşağı doğru çizilen yaklaşık on derecelik hattın üstünde kalacak biçimde yükseltilir. Düz ve gezilmeyen bir teras çatıda ise ölçü doğrudan yüzeyden alınır, bir metre alt sınır kabul edilir.
Bu değerler yakıt cinsine ve baca sistemine göre değişebilir; doğal gaz dönüşümünde kot proje üzerinden tanımlanır. Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık karşılaşılan durumları toplar.
| Bacanın konumu | Yaygın uygulanan ölçü |
|---|---|
| Mahyaya yatayda yaklaşık 1,5 m’den yakın | Mahya kotundan en az 50 cm yukarı |
| Mahyadan uzak, eğimli yüzeyin üstünde | Çatı yüzeyinden en az 1 m ve mahyadan çizilen 10 derecelik hattın üstü |
| Düz çatı, üzerine çıkılmayan | Yüzeyden en az 1 m |
| Düz çatı, gezilen teras | Kullanım kotu ve parapet dikkate alınarak artırılır |
| Yakınında bacadan yüksek kütle var | Ölçü çevreye göre yükseltilir |
Ölçü tam olarak nereden alınır?
Karışıklığın çoğu buradan çıkar. Yükseklik, bacanın kendi tabanından ya da çatı arasındaki döşemeden değil, gövdenin çatı kaplamasını deldiği noktadaki yüzeyden ölçülür. Eğimli bir çatıda gövdenin alçak yüzü ile yüksek yüzü arasında belirgin fark olur; ölçünün alındığı yer her zaman alçak yüzdür, çünkü suyun ve rüzgârın zorladığı taraf orasıdır.
Mahyaya olan mesafe ise düşeyde değil yatayda ölçülür. Bacanın ekseninden mahya hattına dik bir çizgi indirilir, arada kalan yatay uzunluk okunur. Eğim dikleştikçe aynı yatay mesafe daha büyük bir kot farkı anlamına gelir; bu yüzden dik çatılarda mahyadan biraz uzaktaki bir baca beklenenden çok daha fazla yükselmek zorunda kalır.
Mahyaya olan mesafe neden belirleyici?
Rüzgâr çatının üstünden geçerken mahyanın arkasında ve eğimli yüzeyin hemen üzerinde havanın aşağı bastırdığı bir bölge bırakır. Baca ağzı bu bölgenin içinde kalırsa duman yukarı çıkamaz, gövdeye geri itilir. Ölçü kuralları tam olarak bu bölgenin dışına çıkmak için vardır; sayıların kendisi değil, arkasındaki mantık akılda kalmalıdır.
Aynı sebeple mahyanın arkasına düşen, yani rüzgâr yönüne göre gölgede kalan bacalar her zaman daha sorunludur. Çekiş bozulduğunda ilk bakılacak yer kotudur; diğer sebepleri baca yüksekliği ne kadar olmalı sayfasında ayrıntılandırdık.
Kar, parapet ve komşu yapı ölçüyü nasıl değiştirir?
Üç durumda tablodaki değerler taban kabul edilip artırılır:
- Kar tutan bölgede ölçü, çatı yüzeyinden değil, o çatıda beklenen kar kalınlığının üstünden düşünülür. Kışın yüzeyde yarım metre kar duruyorsa, bacanın etkin çıkışı o kadar kısalmış demektir.
- Parapetli teras çatıda parapet, tıpkı mahya gibi rüzgârı bozar. Baca parapete yakınsa ağzın parapet üstünde kalması aranır.
- Gezilen terasta duman insan seviyesinden yukarı taşınmak zorundadır; ölçü kullanım kotuna göre yükseltilir.
Çıkan gövde nasıl ayakta durur, su nereden kesilir?
Çatı üstünde serbest kalan her santim, rüzgâr yükünü biraz daha uzun bir kolla taşır. Belirli bir boydan sonra gövde kendi ağırlığıyla yetinemez; kelepçe ve gergiyle çatıya bağlanır ya da hafif bir çift cidarlı paslanmaz baca borusuna geçilir. Yükseltilen eski bir gövdede önce harç ve tuğlanın ek yükü taşıyıp taşımadığına bakılır. Düşeyden sapma varsa yükseltme sapmayı büyütür; karar eşiğini baca eğildi sayfasında yazdık.
Kot doğru olsa bile suyun girdiği yer değişmez: gövdenin kaplamayı deldiği hat. Burada etek sacı, üst tarafta su bölücü ve gövdeye açılan kanala oturan bir üst kenar birlikte çalışır. Uygulamanın katman sırasını baca dibi detayı sayfasında çizdik; belirtiden yola çıkmak isterseniz baca dibinden su geliyor sayfasına, yapılan işin kapsamı için baca dibi yalıtımı sayfasına bakabilirsiniz.
Yükseltme kararı verilen her bacada iki iş aynı anda planlanır: gövdenin yeni boyu ve dibindeki su kesme detayının yenilenmesi. Gövdeye dokunulmuşsa etek sacı da yerinden oynamıştır; birini yapıp diğerini ertelemek, kışın ilk yağmurunda geri dönmek demektir.
Baca Çıkış Ölçüsü
Sık sorulan sorular
Çatı aktarılırken baca kotu değişir mi?
Değişebilir. Aktarmada altyapı yenilenirken lata kalınlığı, tahta kaplama ya da eklenen yalıtım katmanı çatı yüzeyini birkaç santim yukarı taşır. Tek başına küçük görünen bu fark, ağzı zaten sınırda olan bir bacayı ölçünün altına düşürür. Bu yüzden aktarma keşfinde bacanın mevcut kotu ölçülür, yeni yüzey kotu hesaplanır ve gerekiyorsa gövde aynı işte yükseltilir.
İki bacanın ağzı aynı kotta olmalı mı?
Yan yana duran ve farklı cihazlara hizmet eden bacalarda ağızların aynı kotta bitmesi tercih edilmez. Alçak kalan bacanın dumanı, yüksek olanın çevresinde oluşan hava akımına kapılıp geri çekilebilir. Uygulamada ağızlar arasında belirgin bir kot farkı bırakılır ya da her ikisi de yönlendirici şapka ile bitirilir.
Bacayı gerekli kotun üstüne çok fazla çıkarmak zarar verir mi?
Gereğinden uzun bir gövde iki sorun getirir. Rüzgâr yükü kolun uzamasıyla birlikte artar ve desteksiz bırakılmış gövde zamanla düşeyden sapar. Ayrıca gaz, uzayan yolda daha çok soğur; soğuyan gaz cidarda yoğuşur, katran ve donma çatlağı bırakır. Ölçünün amacı en yüksek bacayı yapmak değil, ağzı rüzgâr gölgesinin hemen dışına çıkarmaktır.
Ölçüyü kim belirler, kimden isterim?
Yeni yapıda ve doğal gaz dönüşümünde kot, mekanik tesisat projesinde tanımlanır ve gaz idaresinin kontrolünden geçer. Mevcut yapıda ise ölçü yerinde alınır: mahya kotu, bacanın mahyaya yatay mesafesi ve çevredeki kütlelerin yüksekliği ölçülür. Çatı tarafındaki uygulamayı biz yapıyoruz; cihaz ve baca sistemi seçimi gerektiren durumlarda mekanik tesisatçıyla birlikte çalışıyoruz.
